"""Ders 08 — Sıcaklık etkisi ve temel alan denklemleri (doğrulama betiği).

Ne yapar?
  1. Isıl gerilme örnekleri: tutulu çubuk, boşluklu çubuk, 1-2-3 doğrultuda tutulu blok (çelik)
  2. Merkezi ısınan ince dairesel cam levhada ısıl gerilmeler (+ SymPy ile denge/uygunluk kontrolü)
  3. Navier denklemiyle kendi ağırlığı altındaki, yanal hareketi engellenmiş zemin tabakası
  4. SymPy: Duhamel–Neumann + denge = Navier (rastgele polinom yer değiştirme ve sıcaklıkla)
  5. SymPy: Beltrami–Michell bağıntısının (kütle kuvveti ve sıcaklıkla) sağlandığının kontrolü
  6. SymPy: Galerkin vektörü → Navier = 2μ(1−ν)∇⁴G ; G = (0, 0, C·r) ile Kelvin çözümü
  7. Saint-Venant ilkesi: yarı düzlemde tekil ve yayılı yükün derinlikteki farkı

Çalıştır:   python e08_alan_denklemleri.py
Gerekenler: numpy, sympy
"""
import numpy as np
import sympy as sp

# %% 1. Isıl gerilme örnekleri (çelik)
E, nu, alfa = 210e3, 0.30, 12e-6          # MPa, -, 1/°C
print("=== 1. Isıl gerilmeler (çelik, E=210 GPa, ν=0,3, α=12e-6 1/°C) ===")
dT = 50.0
print(f"iki ucu tutulu çubuk, ΔT={dT:.0f} °C : σ = -EαΔT = {-E * alfa * dT:.1f} MPa")
L, bosluk = 1000.0, 0.3                   # mm
serbest = alfa * dT * L
sig_b = -E * (alfa * dT - bosluk / L)
print(f"boşluklu çubuk L=1 m, δ=0,3 mm: serbest uzama = {serbest:.2f} mm > δ  ->  σ = {sig_b:.1f} MPa")
dT = 40.0
s1 = -E * alfa * dT
s2 = -E * alfa * dT / (1 - nu)
s3 = -E * alfa * dT / (1 - 2 * nu)
e_serbest1 = alfa * dT * (1 + nu)                    # bir doğrultuda tutulu: diğer iki yön
e_serbest2 = alfa * dT * (1 + nu) / (1 - nu)         # iki doğrultuda tutulu: üçüncü yön
print(f"blok, ΔT={dT:.0f} °C:")
print(f"  x tutulu            : σ_xx = {s1:7.1f} MPa,  ε_yy = ε_zz = {e_serbest1 * 1e6:6.1f}×10⁻⁶")
print(f"  x ve y tutulu       : σ_xx = σ_yy = {s2:7.1f} MPa,  ε_zz = {e_serbest2 * 1e6:6.1f}×10⁻⁶")
print(f"  x, y ve z tutulu    : σ = {s3:7.1f} MPa (hidrostatik basınç)")


# Duhamel–Neumann ile kontrol: σ_ij = λ e δ_ij + 2μ ε_ij − (3λ+2μ) α ΔT δ_ij
def duhamel(eps, E, nu, alfa, dT):
    G = E / (2 * (1 + nu)); lam = E * nu / ((1 + nu) * (1 - 2 * nu))
    return lam * np.trace(eps) * np.eye(3) + 2 * G * eps - (3 * lam + 2 * G) * alfa * dT * np.eye(3)


sig = duhamel(np.diag([0, 0, e_serbest2]), E, nu, alfa, dT)
assert np.allclose(np.diag(sig), [s2, s2, 0])
sig = duhamel(np.diag([0, e_serbest1, e_serbest1]), E, nu, alfa, dT)
assert np.allclose(np.diag(sig), [s1, 0, 0])

# %% 2. İnce dairesel cam levha (düzlemsel gerilme), ΔT(r)
print("\n=== 2. Cam levha: E=70 GPa, α=9e-6 1/°C (αE = 0,63 MPa/°C), merkez-kenar farkı 40 °C ===")
r, b, D = sp.symbols("r b Delta", positive=True)
aE = sp.Rational(63, 100)
T = D * (1 - r**2 / b**2)                 # parabolik profil
I = sp.integrate(T * r, (r, 0, r))
Ib = I.subs(r, b)
srr = sp.factor(sp.simplify(aE * (Ib / b**2 - I / r**2)))   # r → 0 belirsizliği sadeleşince kalkar
stt = sp.factor(sp.simplify(aE * (Ib / b**2 + I / r**2 - T)))
print("σ_rr =", srr, " ;  σ_θθ =", stt)
assert sp.simplify(sp.diff(srr, r) + (srr - stt) / r) == 0           # denge
Ec, nuc, ac = sp.Integer(70000), sp.Rational(22, 100), sp.Rational(9, 10**6)
u = r * ((stt - nuc * srr) / Ec + ac * T)                              # ε_θθ = u/r
er = (srr - nuc * stt) / Ec + ac * T                                   # ε_rr = du/dr olmalı
assert sp.simplify(sp.diff(u, r) - er) == 0                            # uygunluk
print(f"parabolik: kenarda σ_θθ = {float(stt.subs({r: 1, b: 1, D: 40})):.2f} MPa, "
      f"merkezde σ_rr = σ_θθ = {float(srr.subs({r: 0, b: 1, D: 40})):.2f} MPa")
rr = np.linspace(0, 1, 200001)
Tb = np.where(rr <= 0.8, 40.0, 40.0 * (1 - rr) / 0.2)
Tort = 2 * np.trapezoid(Tb * rr, rr)                                   # alan ortalaması (b = 1)
print(f"kenar bandı gölgede: ortalama ΔT = {Tort:.2f} °C, kenarda σ_θθ = αE(T_ort − T_kenar) = {0.63 * Tort:.2f} MPa")

# %% 3. Navier: kendi ağırlığı altında yanal hareketi engellenmiş zemin tabakası
print("\n=== 3. Navier: zemin tabakası, E=20 MPa, ν=0,3, γ=18 kN/m³, H=10 m ===")
x, Hs, gam, M = sp.symbols("x H gamma M", positive=True)
uf = sp.Function("u")
cozum = sp.dsolve(sp.Eq(M * uf(x).diff(x, 2) + gam, 0), uf(x),
                  ics={uf(x).diff(x).subs(x, 0): 0, uf(Hs): 0})       # σ_xx(0)=0, u(H)=0
print("u(x) =", sp.factor(cozum.rhs))
Ez, nz, g, H = 20e3, 0.3, 18.0, 10.0                                    # kPa, -, kN/m³, m
Mz = Ez * (1 - nz) / ((1 + nz) * (1 - 2 * nz))
print(f"M = λ+2μ = {Mz / 1e3:.3f} MPa ; yüzey oturması u(0) = γH²/(2M) = {g * H**2 / (2 * Mz) * 1000:.1f} mm")
print(f"tabanda σ_xx = {-g * H:.0f} kPa, σ_yy = σ_zz = {-g * H * nz / (1 - nz):.2f} kPa, K0 = {nz / (1 - nz):.4f}")

# %% 4. SymPy: Duhamel–Neumann + denge = Navier
print("\n=== 4. SymPy: Navier denkleminin türetilmesi ===")
X = sp.symbols("x1 x2 x3")
lam, mu, al = sp.symbols("lambda mu alpha", positive=True)
rng = np.random.default_rng(1)


def rastgele_polinom(derece=3):
    terimler = [X[0]**i * X[1]**j * X[2]**k for i in range(derece + 1) for j in range(derece + 1)
                for k in range(derece + 1) if i + j + k <= derece]
    return sum(int(c) * t for c, t in zip(rng.integers(-3, 4, len(terimler)), terimler))


U = [rastgele_polinom() for _ in range(3)]
Tf = rastgele_polinom(2)
eps = sp.Matrix(3, 3, lambda i, j: (sp.diff(U[i], X[j]) + sp.diff(U[j], X[i])) / 2)
e = eps.trace()
S = sp.Matrix(3, 3, lambda i, j: lam * e * sp.KroneckerDelta(i, j) + 2 * mu * eps[i, j]
              - (3 * lam + 2 * mu) * al * Tf * sp.KroneckerDelta(i, j))
divS = [sum(sp.diff(S[j, i], X[j]) for j in range(3)) for i in range(3)]
lap = lambda F: sum(sp.diff(F, X[k], 2) for k in range(3))
navier = [mu * lap(U[i]) + (lam + mu) * sp.diff(e, X[i]) - (3 * lam + 2 * mu) * al * sp.diff(Tf, X[i])
          for i in range(3)]
print("σ_ji,j = μ u_i,kk + (λ+μ) u_k,ki − (3λ+2μ) α T_,i  doğru mu?",
      all(sp.expand(divS[i] - navier[i]) == 0 for i in range(3)))

# %% 5. SymPy: Beltrami–Michell (kütle kuvveti + sıcaklık)
print("\n=== 5. SymPy: Beltrami–Michell ===")
nus = sp.symbols("nu", positive=True)
Es = sp.symbols("E", positive=True)
sub = {lam: Es * nus / ((1 + nus) * (1 - 2 * nus)), mu: Es / (2 * (1 + nus))}
Sn = S.subs(sub)
f = [-divS[i].subs(sub) for i in range(3)]                     # dengeyi sağlayan kütle kuvveti
Skk = Sn.trace()
divf = sum(sp.diff(f[k], X[k]) for k in range(3))
ok_bm = True
for i in range(3):
    for j in range(i, 3):
        d = sp.KroneckerDelta(i, j)
        sol = lap(Sn[i, j]) + sp.diff(Skk, X[i], X[j]) / (1 + nus) \
            + Es * al / (1 + nus) * sp.diff(Tf, X[i], X[j]) + d * (Es * al * lap(Tf) + nus * divf) / (1 - nus) \
            + sp.diff(f[i], X[j]) + sp.diff(f[j], X[i])
        ok_bm &= sp.simplify(sol) == 0
print("σ_ij,kk + σ_kk,ij/(1+ν) + Eα/(1+ν)[T,ij + (1+ν)/(1−ν) δ_ij T,kk]")
print("        = −ν/(1−ν) δ_ij f_k,k − (f_i,j + f_j,i)   sağlanıyor mu?", ok_bm)

# %% 6. SymPy: Galerkin vektörü
print("\n=== 6. SymPy: Galerkin vektörü ===")
Gv = [rastgele_polinom(5) for _ in range(3)]
divG = sum(sp.diff(Gv[k], X[k]) for k in range(3))
lam_nu = 2 * mu * nus / (1 - 2 * nus)                          # λ = 2μν/(1−2ν)
Ug = [2 * (1 - nus) * lap(Gv[i]) - sp.diff(divG, X[i]) for i in range(3)]
eg = sum(sp.diff(Ug[k], X[k]) for k in range(3))
fark = [sp.simplify(mu * lap(Ug[i]) + (lam_nu + mu) * sp.diff(eg, X[i]) - 2 * mu * (1 - nus) * lap(lap(Gv[i])))
        for i in range(3)]
print("μ∇²u + (λ+μ)∇(∇·u) = 2μ(1−ν)∇⁴G  doğru mu?", all(d == 0 for d in fark))
C = sp.symbols("C")
R = sp.sqrt(X[0]**2 + X[1]**2 + X[2]**2)
Gk = [0, 0, C * R]
print("∇⁴r = 0 (r ≠ 0)?", sp.simplify(lap(lap(R))) == 0)
divGk = sp.diff(Gk[2], X[2])
Uk = [sp.simplify(2 * (1 - nus) * lap(Gk[i]) - sp.diff(divGk, X[i])) for i in range(3)]
assert sp.simplify(Uk[0] - C * X[0] * X[2] / R**3) == 0
assert sp.simplify(Uk[2] - C * ((3 - 4 * nus) / R + X[2]**2 / R**3)) == 0
print("Kelvin: u_x = C·x·z/r³ , u_y = C·y·z/r³ , u_z = C·[(3−4ν)/r + z²/r³]  (doğrulandı)")
# C sabiti: birim küre üzerinde yüzey kuvvetinin z bileşeninin integrali tekil kuvveti dengeler (∮T_z dS + P = 0)
lam_k = 2 * mu * nus / (1 - 2 * nus)
eps_k = [[(sp.diff(Uk[i], X[j]) + sp.diff(Uk[j], X[i])) / 2 for j in range(3)] for i in range(3)]
e_k = sum(eps_k[k][k] for k in range(3))
Tz = sum((lam_k * e_k * sp.KroneckerDelta(2, j) + 2 * mu * eps_k[2][j]) * X[j] for j in range(3))   # r = 1'de n = x
th, ph, P = sp.symbols("theta phi P")
Tz = sp.simplify(Tz.subs({X[0]: sp.sin(th) * sp.cos(ph), X[1]: sp.sin(th) * sp.sin(ph), X[2]: sp.cos(th)}))
Fz = sp.integrate(sp.integrate(Tz * sp.sin(th), (ph, 0, 2 * sp.pi)), (th, 0, sp.pi))
C_cozum = sp.solve(sp.Eq(Fz, -P), C)[0]
assert sp.simplify(C_cozum - P / (16 * sp.pi * mu * (1 - nus))) == 0
print("küre üzerindeki bileşke =", sp.factor(Fz), " ->  C = P/[16πμ(1−ν)]  (doğrulandı)")

# %% 7. Saint-Venant ilkesi: yarı düzlemde σ_yy(0, y)
print("\n=== 7. Saint-Venant: x=0 altında σ_yy·a/P (tekil yük P ile genişliği 2a yayılı yük) ===")
s = np.linspace(-1, 1, 20001)
for y in (0.5, 1.0, 2.0, 4.0):
    tekil = -2 / (np.pi * y)
    yayili = -(1 / np.pi) * np.trapezoid(y**3 / (s**2 + y**2) ** 2, s)
    print(f"y = {y:3.1f}a : tekil {tekil:8.4f}  yayılı {yayili:8.4f}  fark %{abs(yayili - tekil) / abs(tekil) * 100:5.1f}")
