Sarsıntı tablasında 2, 5, 10 ve 20 katlı binalar; 10 katlı bina rezonansta, yanında rezonans eğrisi

Ana sayfa / Mühendislik Yazılımları / Deprem simülasyonu

Yapı dinamiği · Rezonans · Yumuşak kat · TBDY 2018

Deprem simülasyonu: binalar sarsıntıda nasıl davranır?

Farklı kat sayılı binaları aynı sarsıntı tablasına koyun ve frekansı değiştirin. Hangi binanın neden rezonansa girdiğini, yumuşak bir zemin katın yer değiştirmeyi nasıl tek bir katta topladığını canlı izleyin.

Hesap esasları

Simülasyon neyi, nasıl hesaplar?

1. Bina modeli

Her bina kat kütleli bir kayma çerçevesidir: her katta tek yatay serbestlik derecesi, katlar arasında yanal rijitlik ki. Döşemeler rijit kabul edilir, kolonlar yalnız kayma ile şekil değiştirir.

Düzenli binada kat rijitliği, temel periyot T1 = c·N (varsayılan c = 0,1 s) olacak şekilde seçilir; yumuşak katlı binada zemin kat rijitliği bunun belirli bir yüzdesine indirilir ve periyot kendiliğinden uzar.

2. Hareket denklemi ve çözüm

M·ü + C·u̇ + K·u = −M·1·ag(t). Sönüm Rayleigh tipindedir (C = a0M + a1K); ilk iki modda ζ (varsayılan %5) verir.

Denklem Newmark ortalama ivme yöntemiyle (γ = 1/2, β = 1/4) saniyede 240 adımla çözülür. K üç köşegenli olduğundan her adım tek bir Thomas çözümüdür; böylece 40 katlı dört bina bile tarayıcıda gerçek zamanlı çalışır.

3. Yer hareketleri

Sürekli: yumuşak başlangıçlı sinüs. Tek darbe: Ricker dalgacığı; zemin bir kez gidip döner. Deprem: beyaz gürültü → alçak geçiren süzgeç → Kanai–Tajimi zemin süzgeci → Clough–Penzien süzgeci → Jennings biçimli zaman zarfı → taban düzeltmesi → seçilen en büyük zemin ivmesine ölçekleme.

4. Rezonans eğrisi ve tepki spektrumu

Rezonans eğrisi, karmaşık frekans tepkisi (K − ω²M + iωC)·U = −M·1 çözülerek çatı mutlak ivmesinin zemin ivmesine oranıdır. Deprem kaydında, %ζ sönümlü tek serbestlik dereceli sistemlerle 0,05–6 s aralığında elastik tepki spektrumu çizilir ve binaların periyotları üzerine işaretlenir.

5. Kat ötelemesi ve yumuşak kat

Kat ötelemesi oranı δi/hi = (ui − ui−1)/hi. Statik kontrolde ters üçgen dağılımlı yük (Fi ∝ mi·zi) uygulanır ve ηki, bir kattaki öteleme oranının komşu kattakine oranı olarak hesaplanır (TBDY 2018, B2 düzensizliği: ηki > 2,0).

6. Doğrulama

Hesap çekirdeği 25 otomatik testle denetlenir: özdeğerler ve etkin kütleler bağımsız bir özdeğer çözümüyle, frekans tepkisi karmaşık doğrusal çözümle, deprem kaydı altındaki zaman tanım alanı sonuçları durum-uzayı çözümüyle (fark %0,1'in altında), tek serbestlik dereceli sonuçlar kapalı biçimli çözümlerle karşılaştırılır.

Kapsam ve sınırlar

Simülasyon neyi göstermez?

Simülasyon eğitim amaçlıdır. Model doğrusal elastiktir: kolonlarda çatlama, akma, rijitlik kaybı ve göçme yoktur, bu yüzden büyük ivmelerde gerçek bir binanın vereceği tepkiden farklı (genellikle daha büyük) yer değiştirmeler görülebilir.

Burulma, döşeme esnekliği, temel–zemin etkileşimi, dolgu duvarların katkısı, düşey deprem ve ikinci mertebe etkileri hesaba katılmaz. Kat kütlesi (300 t) ve kat yüksekliği (3 m) bütün katlarda aynıdır.

Gerçek bir bina modelinde modal analiz ve TBDY 2018'e göre deprem hesabı için Yapısal Analiz Programı kullanılabilir.

Deprem kayıtları sentetiktir; gerçek bir depremi ya da bir bölgenin tasarım spektrumunu temsil etmez. Kat rengi eşikleri yaklaşıktır, bir hasar sınıflandırması değildir. Bir binanın deprem güvenliği ancak yerinde inceleme ve yönetmeliğe uygun ayrıntılı analizle değerlendirilebilir.

Başlıca kaynaklar: Chopra, Dynamics of Structures; Clough ve Penzien, Dynamics of Structures; Newmark (1959); Kanai (1957), Tajimi (1960); Jennings, Housner ve Tsai (1968); Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği (TBDY 2018).

Sık sorulanlar

Deprem simülasyonu hakkında

Bu simülasyon gerçek bir binanın deprem güvenliğini gösterir mi?

Hayır. Simülasyon, yapı dinamiğinin temel kavramlarını (doğal periyot, rezonans, sönüm, yumuşak kat) göstermek için kurulmuş basitleştirilmiş, doğrusal elastik bir modeldir. Bir binanın güvenliği ancak yerinde inceleme, malzeme ve donatı bilgisi ve yönetmeliğe uygun ayrıntılı analizle değerlendirilebilir.

Neden bazı binalar diğerlerinden çok daha fazla sallanıyor?

Her binanın bir doğal periyodu vardır; kabaca kat sayısının onda biri kadar saniyedir. Zemin bu periyoda yakın bir tempoda sallanırsa her salınım bir öncekine eklenir ve bina rezonansa girer. %5 sönümde çatı ivmesi zemin ivmesinin 10 ile 13 katına çıkabilir; periyodu uzak binalar ise çok daha az etkilenir.

Deprem kayıtları gerçek mi?

Hayır, sentetiktir. Rastgele bir titreşim zemin süzgecinden (Kanai–Tajimi ve Clough–Penzien) geçirilir, zaman zarfıyla biçimlendirilir ve seçilen en büyük zemin ivmesine ölçeklenir. Sert, orta ve yumuşak zemin seçenekleri kaydın frekans içeriğini değiştirir. Kayıtlar gerçek bir depremi temsil etmez.

Yumuşak kat nedir ve simülasyonda nasıl gösteriliyor?

Yanal rijitliği komşu katlardan belirgin biçimde düşük olan kattır; çoğunlukla duvarsız, yüksek tavanlı zemin katlarda görülür. Simülasyonda iki özdeş bina yan yana sallanır, sağdakinin zemin kat rijitliği kaydırıcıyla azaltılır. Kat ötelemeleri karşılaştırılır ve ters üçgen dağılımlı statik eşdeğer yükle TBDY 2018'deki ηki oranı (B2 düzensizliği, sınır 2,0) hesaplanır.

Kat renkleri neyi ifade ediyor?

Kat ötelemesi oranını (iki döşeme arasındaki göreli yer değiştirmenin kat yüksekliğine oranı) gösterir: %0,5'in altı renksiz, %0,5–1 sarı, %1–2 turuncu, %2'nin üstü kırmızıdır. Eşikler eğitim amaçlı ve yaklaşıktır; bir hasar ya da yönetmelik sınırı değildir.

Hesaplar nerede yapılıyor?

Tamamen tarayıcınızda. Hareket denklemi saniyede 240 adımla Newmark ortalama ivme yöntemiyle çözülür; hiçbir veri sunucuya gönderilmez.

Bu hesabı projeniz için rapor olarak mı istiyorsunuz?Deprem analizi (TBDY 2018): kapsam, standartlar ve rakamlı örnek hesap.
Hizmeti incele