Akademik / MAK 612E

MAK 612E — İleri Sonlu Elemanlar Analizi

Ankastre konsolun deforme sonlu eleman ağı ve gerilme dağılımı

Ders hakkında

Ders, lisans düzeyi sonlu elemanlar bilgisini katı cisim mekaniğinde doğrusal olmayan ve zamana bağlı problemlere taşır: malzeme ve geometrik doğrusalsızlık, büyük yer değiştirme, iteratif çözücüler (Newton–Raphson, yük/yer değiştirme kontrolü, ark boyu), eleman patolojileri (kayma / zar / hacimsel kilitlenme) ve bunların giderilmesi, dinamik problemlerde zaman entegrasyonu ve sonuçların ticari yazılımlarla doğrulanması.

Dersin amacı; doğrusal olmayan ve zamana bağlı bir problemi hem formülasyon düzeyinde kurabilmek hem de ticari bir yazılımda ileri düzeyde çözüp sonucu eleştirel biçimde yorumlayabilmektir. Bu sayfa kişisel kavram notlarımı içerir; ders kitapları ve öğretim üyesine ait notlar yayımlanmaz.

Konu listesi

Kavram — Zayıf form ve izoparametrik eleman

Teori

Denge $\sigma_{ij,j} + f_i = 0$ ve traction sınır koşulu, bir test fonksiyonu $\delta u_i$ ile ağırlıklandırılıp parçalı integrasyonla zayıf forma indirgenir (virtüel iş ilkesi): $$ \int_\Omega \delta\varepsilon_{ij}\,\sigma_{ij}\,\dd\Omega = \int_\Omega \delta u_i\,f_i\,\dd\Omega + \int_{\Gamma_t} \delta u_i\,\bar t_i\,\dd\Gamma. $$

Denklem

İzoparametrik elemanda geometri ve alan aynı şekil fonksiyonlarıyla enterpole edilir; $\vect{x} = \sum N_a(\xi)\,\vect{x}_a$, $\vect{u} = \sum N_a(\xi)\,\vect{d}_a$. Eleman rijitliği: $$ [k^e] = \int_{-1}^{1}\!\!\int_{-1}^{1} [B]^\top [D]\,[B]\,\det[J]\;\dd\xi\,\dd\eta \approx \sum_{g} w_g\,[B]^\top [D]\,[B]\,\det[J]\Big|_{\xi_g}. $$

Sınav notu

İntegrasyon mertebesi eksikse mekanizma (sıfır enerji modu) oluşur; fazlaysa kilitlenme artar. "Tam" integrasyon polinom derecesine göre seçilir.

Kavram — Doğrusal olmayan analiz ve Newton–Raphson

Denklem

Doğrusal olmayan denge, artık (residual) kuvvet sıfırlanacak şekilde iteratif çözülür: $$ \vect{r}(\vect{d}) = \vect{f}^{\text{dış}} - \vect{f}^{\text{iç}}(\vect{d}) = \vect{0}, $$ $$ [K_T]\,\Delta\vect{d} = \vect{r}, \qquad \vect{d}^{(k+1)} = \vect{d}^{(k)} + \Delta\vect{d}, $$ teğet rijitlik $[K_T] = \partial \vect{f}^{\text{iç}}/\partial \vect{d} = [K_{\text{mat}}] + [K_{\text{geo}}]$.

Araçlar

Sınır (limit) noktalarını geçebilmek için ark boyu (arc-length) yöntemi kullanılır; yük çarpanı $\lambda$ de bilinmeyen olur ve bir kısıt denklemi eklenir. Modifiye NR'de $[K_T]$ her adımda güncellenmez (daha ucuz, daha yavaş yakınsama).

Sınav notu

Tam NR karesel yakınsar; $[K_T]$ tutarlı türetilmezse (örn. plastisitede algoritmik teğet yerine sürekli teğet) yakınsama doğrusala düşer.

Ayrıntılı konu sayfası — Doğrusal olmayan analiz, teğet rijitlik ve NR akışı (çözülmüş örnek)

Kavram — Kilitlenme (locking) ve çözümleri

Tanım

Alt-enterpolasyonlu elemanlar bazı deformasyon modlarında sahte rijitlik gösterir: kayma kilitlenmesi (ince eğilmede), zar kilitlenmesi (eğri kabuklarda), hacimsel kilitlenme ($\nu \to 0{,}5$ veya izokorik plastik akış).

Araçlar

Çözümler: seçmeli/azaltılmış integrasyon + hourglass kontrolü, $\bar B$ (B-bar) yöntemi, uyumsuz modlar (Wilson), gelişmiş varsayılan şekil değiştirme (EAS), karışık (u–p) formülasyon.

Örnek

Tam integre 4 düğümlü eleman ince kirişte çok rijittir; azaltılmış integrasyonlu (1 nokta) eleman doğru sehimi verir ama hourglass kontrolü olmadan mekanizma üretir.

Ayrıntılı konu sayfası — Kayma/zar/hacimsel kilitlenme, çözüm teknikleri tablosu ve patch test

Kavram — Zamana bağlı problemler

Denklem

Yarı-ayrık hareket denklemi $[M]\ddot{\vect{d}} + [C]\dot{\vect{d}} + \vect{f}^{\text{iç}}(\vect{d}) = \vect{f}(t)$. Newmark ailesi: $$ \vect{d}_{n+1} = \vect{d}_n + \Delta t\,\dot{\vect{d}}_n + \tfrac{\Delta t^2}{2}\big[(1-2\beta)\ddot{\vect{d}}_n + 2\beta\,\ddot{\vect{d}}_{n+1}\big], $$ $$ \dot{\vect{d}}_{n+1} = \dot{\vect{d}}_n + \Delta t\big[(1-\gamma)\ddot{\vect{d}}_n + \gamma\,\ddot{\vect{d}}_{n+1}\big]. $$

Sınav notu

$\gamma = \tfrac12,\ \beta = \tfrac14$ (ortalama ivme): koşulsuz kararlı, enerji korur, ikinci mertebe doğru. Sayısal sönüm gerekirse $\gamma > \tfrac12$ ya da HHT-α kullanılır. Açık (explicit) merkezi fark şartlı kararlıdır: $\Delta t \le 2/\omega_{\max}$.

Hızlı formül başvurusu

Kendi çalışmalarım

Ders kapsamında doğrusal olmayan kiriş eğilmesi problemlerini kendi yazdığım sonlu eleman koduyla çözdüm ve sonuçları ticari yazılımla karşılaştırarak doğruladım.

İlgili araçlar

Kaynaklar

Bu sayfadaki metin ve bağıntılar kişisel çalışma notudur; ders kitapları ve öğretim üyesine ait materyaller yayımlanmaz. Hata bildirimi için LinkedIn.