Pazarlama ve Satış Stratejisi / Seviye 2 · Uygulama / Ders 07

Fiyatlandırma: değerden fiyata

Seviye 2 · UygulamaDers 07 / 12Okuma: yaklaşık 12 dkÖn koşul: 04, 06

Fiyat, yarattığınız değerin ne kadarını yakaladığınızı belirler ve kârın en güçlü kaldıracıdır. Yine de çoğu şirkette fiyat, maliyete bir oran eklenerek ya da rakibe bakılarak birkaç dakikada belirlenir. Bu ders, müşterinin elde ettiği değerden ve alternatiflerinden başlayan bir fiyatlandırma sürecini adım adım anlatır.

Bu derste
  • Maliyet, rakip ve değer temelli fiyatlandırmanın rolünü ayıracaksınız.
  • Müşteri için ekonomik değeri (EVC) hesaplayıp fiyat aralığını çizeceksiniz.
  • Ödeme isteğini ölçmenin yöntemlerini ve sınırlarını tanıyacaksınız.
  • Fiyat metriği, paketleme ve sürümleme kararlarını vereceksiniz.
  • Fiyat şelalesiyle iskontoların kârdan ne götürdüğünü göreceksiniz.

Maliyet, rakip ve değer

Fiyat belirlemenin üç bilgi kaynağı vardır ve her birinin rolü farklıdır (Nagle vd., 2023):

Maliyete kâr ekleyerek fiyat koymanın iki sorunu vardır. Birincisi, ürün müşteriye maliyetinin çok üstünde değer sağlıyorsa para masada bırakılır. İkincisi, maliyet satış hacmine bağlıdır: satış düşünce birim maliyet yükselir, fiyat artar ve satış daha da düşer. 04 · Gelir, maliyet, marj dersindeki kaldıraç tablosu, fiyattaki küçük iyileşmelerin kâr üzerindeki büyük etkisini gösteriyordu. Bu etkiden yararlanmanın yolu fiyatı değere bağlamaktır.

Müşteri için ekonomik değer (EVC)

Değer temelli fiyatlandırmanın hesap aracı müşteri için ekonomik değerdir (economic value to the customer). Nagle vd. (2023) bunu iki parçaya ayırır:

Formül

EVC = referans değer + olumlu farklılaşma değeri − olumsuz farklılaşma değeri

  • Referans değer: Müşterinin bugün kullandığı en iyi alternatifin bedeli.
  • Olumlu farklılaşma: Alternatife göre sağladığınız ek kazanç ya da tasarruf: zaman, hata, risk, verim.
  • Olumsuz farklılaşma: Alternatife göre eksik kaldığınız yerler ve geçiş maliyeti: eğitim, veri taşıma, alışkanlığı değiştirmek.

Fiyat, maliyet tabanı ile EVC arasında bir yere konur. EVC'nin tamamını fiyata yansıtmak, müşteriye satın almak için hiçbir gerekçe bırakmaz; üstelik değer iddiası henüz kanıtlanmadıysa müşteri riski üstlenmiş olur. Bu yüzden farklılaşma değerinin bir kısmı müşteriye bırakılır. Ne kadarının bırakılacağı kanıtın gücüne, rakiplerin varlığına ve satış ilişkisinin önemine bağlıdır.

Hesaplayıcı

Müşteri için ekonomik değer ve fiyat aralığı

Yıllık değerlerle çalışın. Örnek değerler, genel amaçlı bir analiz programı kullanan orta ölçekli bir cephe firması içindir; kendi müşterinizin verileriyle değiştirin.

Olumlu farklılaşma (€/yıl)

Referans değerNet farklılaşma değeriÖnerilen fiyat

EVC
—
Net farklılaşma
—
Önerilen fiyat
—
Müşterinin net kazancı
—
Taban üstü marj
—

Önerilen fiyat = referans değer + (1 − müşteriye bırakılan pay) × net farklılaşma. Bu bir üst sınır tartışmasıdır; gerçek fiyat, kanıtın gücüne, rakiplere ve müşterinin bütçe sürecine göre belirlenir.

Örnekte EVC yıllık 12.600 € çıkıyor. Bu, 03 · Pazar, segment, konum dersindeki firma başına 3.000 € varsayımından çok yüksek. İki sonuç çıkarılabilir: ya ürün düşük fiyatlanmış, ya da hesaptaki tasarruf iddiaları (proje başına 7 saat) henüz kanıtlanmamış. Doğru hareket, fiyatı hemen artırmak değil, iddiayı pilotlarla ölçmek ve fiyatı kanıt güçlendikçe değere yaklaştırmaktır.

EVC'nin en önemli girdisi referans alternatiftir ve bu alternatif segmentten segmente değişir. Excel kullanan bir firma için referans değer neredeyse sıfırdır; EVC'nin tamamı farklılaşmadan gelir ve müşteri, kanıt görmeden bu değeri kabul etmez. Genel amaçlı bir program için yıllık lisans ödeyen firma ise zaten belirli bir bütçe ayırmıştır. Aynı ürünün iki segmentte farklı paketlerle sunulması bu yüzden mantıklıdır.

Ödeme isteğini ölçmek

Ramanujam ve Tacke (2016), yenilikçi ürünlerin önemli bir kısmının fiyat ve ödeme isteği ürün tasarlandıktan sonra düşünüldüğü için başarısız olduğunu savunur ve ödeme isteği konuşmasının geliştirmeden önce yapılmasını önerir: ürünü fiyatın etrafında tasarlamak. Ödeme isteğini ölçmenin başlıca yolları:

YöntemNasıl?Güçlü yanıSınırı
Doğrudan soru“Ne kadar ödersiniz?”KolayGüvenilmez; müşteri düşük söyler ya da kibarlık eder.
Van Westendorp (1976)Dört soru: hangi fiyatta çok ucuz (kaliteden şüphe), ucuz, pahalı ama düşünülebilir, çok pahalı?Kabul edilebilir fiyat aralığını çıkarır.Rekabet bağlamı yok; beyan edilen tercih.
Gabor–Granger (1966)Farklı fiyatlarda satın alma olasılığı sorulur.Basit bir talep eğrisi verir.Satın alma niyetini abartır.
Konjoint analizi (Green ve Srinivasan, 1990)Özellik ve fiyat kombinasyonları arasında seçim yaptırılır.Özelliklerin ve fiyatın göreli değerini ödünleşim üzerinden ölçer.Tasarımı ve örneklemi zahmetli.
Gerçek davranışKazanılan ve kaybedilen teklifler, fiyat testleri, pilot sözleşmeleri.En güçlü kanıt.B2B'de örnek sayısı az; birikmesi zaman alır.
Değer görüşmesiEVC hesabı müşterinin verileriyle birlikte yapılır.B2B'de hem ölçer hem satar.Müşterinin verisini paylaşmasını gerektirir.

Fiyat metriği, paketleme ve sürümleme

Fiyat metriği: neye fiyat koyuyorsunuz?

Fiyat metriği, fiyatın uygulandığı birimdir: kullanıcı başına, proje başına, rapor başına, firma büyüklüğüne göre, kilogram başına, metrekare başına. İyi bir metrik müşterinin aldığı değerle birlikte büyür, kolay ölçülür, müşteri için öngörülebilirdir ve kötüye kullanılması zordur. Hesap aracı örneğinde kullanıcı başına fiyat, firmaları tek hesabı paylaşmaya iter; proje hacmine bağlı firma lisansı ise değerle daha uyumludur.

Metrik, müşterinin karşılaştırma çerçevesini de değiştirir. Alüminyum doğrama ve cephe profilleri sıkça kilogram fiyatıyla teklif edilir. Kilogram fiyatının büyük bir kısmı metalin kendisidir: Avrupa Komisyonu'nun alüminyum ekstrüzyon ürünleriyle ilgili 2020 tarihli kararında alüminyumun üretim maliyetinin yarısından fazlasını oluşturduğu belirtilir (Avrupa Komisyonu, 2020). Metalin fiyatı ise Londra Metal Borsası (LME) fiyatı ve buna eklenen bölgesel primlerle oluşur (LME, t.y.). Kilogram üzerinden konuşmak, ürünü emtia gibi karşılaştırılmaya açar. Aynı sistem, metrekare başına sistem performansı (ısı yalıtımı, su ve hava sızdırmazlığı, statik kapasite, test belgeleri, yazılım ve teknik destek) üzerinden anlatıldığında karşılaştırma değere kayar. Uzun süreli projelerde ise malzeme fiyatındaki dalgalanma, endekse bağlı fiyat farkı maddeleriyle paylaşılır; bu maddeler fiyat konuşmasının ayrı bir parçasıdır.

Paketleme

Tek fiyat, farklı ödeme isteği olan segmentlere hizmet edemez. Yaygın çözüm iyi–daha iyi–en iyi paketleridir: giriş paketi fiyat duyarlı müşteriyi kazanır, orta paket çoğunluğun seçimidir, üst paket yüksek değerli müşterinin ihtiyacını karşılar ve orta paketin fiyatını makul gösterir. Shapiro ve Varian (1998), bilgi ürünlerinde bu yaklaşımı sürümleme olarak adlandırır: aynı ürünün farklı sürümleri, farklı segmentlerin kendi sürümünü seçmesini sağlar. Sürümler arasında müşterinin kolayca aşamayacağı “çitler” gerekir: özellik, kullanım hacmi, destek düzeyi, ticari kullanım hakkı.

Paket satışı (bundling) da bir fiyatlama aracıdır. Adams ve Yellen (1976), ürünlerin hem ayrı ayrı hem paket halinde sunulduğu karma paketlemenin, müşterilerin ürünlere biçtiği değerler farklılaştığında satıcının daha fazla değer yakalamasını sağlayabildiğini gösterir.

Fiyat şelalesi ve iskonto disiplini

Liste fiyatı ile şirkete gerçekte kalan fiyat arasında, çoğu kimse tarafından toplu olarak izlenmeyen bir dizi kesinti vardır. Marn ve Rosiello (1992) bunu fiyat şelalesi olarak adlandırır: faturadaki iskontolar ve faturada görünmeyen kesintiler (vade, yıl sonu primleri, ücretsiz nakliye, ortak tanıtım bütçeleri) düşüldükten sonra kalan tutar cep fiyatıdır (pocket price).

Fiyat şelalesi Liste fiyatı 100. Sipariş iskontosu 8 ve proje iskontosu 10 düşülünce fatura fiyatı 82. Vade maliyeti 2,5, yıl sonu primi 3, ücretsiz nakliye 2,5, numune ve teknik destek 1,5, ortak tanıtım 1 düşülünce cep fiyatı 71,5. 100 −8 −10 82 −2,5 −3 −2,5 −1,5 −1 71,5 Listefiyatı Siparişisk. Projeisk. Faturafiyatı Vademaliyeti Yıl sonuprimi Ücretsiznakliye Numune,destek Ortaktanıtım Cepfiyatı faturada görünen: 18 faturada görünmeyen: 10,5
Fiyat şelalesi (liste fiyatı = 100 kabul edilen örnek). Fatura fiyatına bakan bir yönetici yüzde 18 iskonto görür; faturada görünmeyen kesintilerle birlikte liste fiyatının yüzde 28,5'i şirkete hiç ulaşmaz. Marn ve Rosiello (1992) temel alınarak örnek değerlerle çizildi.

Şekildeki sayılar varsayımsaldır. Şekilde faturadan cep fiyatına kayıp, fatura fiyatının yaklaşık yüzde 13'üdür (10,5 ÷ 82); bu, gerçek örneklere göre ılımlı bir tablodur. Marn ve Rosiello'nun makalesinde faturadan cep fiyatına kayıp, incelenen sektörlerde fatura fiyatının yaklaşık yüzde 17'si ile 29'u arasında değişiyordu.

Şelale iki soruyu görünür kılar. Birincisi, her kesinti bir karşılık alıyor mu? Örneğin 90 gün vade, müşteriye gerçek bir finansman maliyeti olarak verilmiş bir iskontodur. İkincisi, aynı ürün için müşteriler arasında cep fiyatı ne kadar dağılıyor? Bu dağılıma cep fiyatı bandı denir. Geniş bir bant çoğunlukla değeri ya da hacmi değil, pazarlık becerisini ödüllendiriyordur.

İskonto disiplini için üç uygulama yaygındır: yetki seviyeleri (belirli bir oranın üstündeki iskontolar üst onay ister), “ver–al” kuralı (iskonto karşılığında daha uzun sözleşme, peşin ödeme, referans izni ya da vaka çalışması istemek) ve iskontoların müşteri bazında düzenli raporlanması.

Davranışsal etkiler: gerçek ama dikkatle

Fiyat algısı yalnızca hesapla oluşmaz. Birkaç etki iyi belgelenmiştir:

Ancak her popüler bulgu sağlam değildir. Çok fazla seçeneğin karar vermeyi zorlaştırdığı fikri yaygındır; Scheibehenne vd. (2010) bu konudaki çalışmaları birleştiren meta-analizlerinde ortalama etkinin sıfıra yakın olduğunu ve etkinin koşullara bağlı olarak ortaya çıkıp kaybolduğunu bulmuştur. Ders şudur: davranışsal etkileri kendi müşterinizde test etmeden fiyatlandırma planının temeli yapmayın.

Sık yapılan hatalar

HataBunun yerine
Fiyatı maliyete oran ekleyerek koymakMaliyeti taban, EVC'yi tavan alın; fiyatı segmentin alternatifine ve kanıtın gücüne göre konumlayın.
Fiyatı ürün bittikten sonra düşünmekÖdeme isteğini geliştirmeden önce konuşun; paketleri ve metriği ürünle birlikte tasarlayın.
Herkese tek fiyatÖdeme isteği farklı segmentler için çitli paketler kurun.
Fatura fiyatını izlemekCep fiyatını ve müşteriler arasındaki bandı izleyin.
Karşılıksız iskontoHer iskontoya bir karşılık bağlayın: süre, hacim, peşin ödeme, referans.

Kendini sına

Rakibin fiyatı 4.000 €. Ürününüz müşteriye yılda 6.000 € ek tasarruf sağlıyor ama geçiş ve eğitim yılda 1.000 € maliyet getiriyor. EVC nedir?

4.000 + 6.000 − 1.000 = 9.000 €. Fiyat bu değerin altında, maliyet tabanının üstünde bir yere konur.

Aynı ürün için Excel kullanan bir firmada EVC neden daha düşük ve daha belirsiz çıkabilir?

Çünkü referans değer neredeyse sıfırdır; EVC'nin tamamı farklılaşma değerinden (zaman, hata, risk) gelir. Bu değer kanıtlanmadıkça müşteri bunu fiyata dönüştürmeyi kabul etmez.

Fatura fiyatı yüksek görünen bir müşteri neden kârsız olabilir?

Faturada görünmeyen kesintiler yüzünden: uzun vade, yıl sonu primleri, ücretsiz nakliye, özel destek. Cep fiyatına bakılmadıkça bu görünmez.

Van Westendorp yönteminin en önemli sınırı nedir?

Rekabet bağlamı içermez ve beyan edilen tercihe dayanır. Bir aralık bulmak için faydalıdır; kesin fiyat için gerçek davranış verisiyle desteklenmelidir.

Kendi ürününüze uygulayın

  1. İki farklı segment için referans alternatifi yazın ve EVC'yi ayrı ayrı hesaplayın.
  2. Değerle birlikte büyüyen bir fiyat metriği seçin; neden kullanıcı ya da adet başına değil, onu gerekçelendirin.
  3. İyi–daha iyi–en iyi paketlerini ve aralarındaki çitleri tasarlayın.
  4. Son on teklifin fiyat şelalesini çıkarın; cep fiyatı bandının genişliğine bakın.

Kaynaklar

  1. KitapNagle, T. T., Müller, G. ve Gruyaert, E. (2023). The Strategy and Tactics of Pricing: A Guide to Growing More Profitably (7. baskı). Routledge.
  2. KitapRamanujam, M. ve Tacke, G. (2016). Monetizing Innovation: How Smart Companies Design the Product Around the Price. Wiley.
  3. KitapSimon, H. (2015). Confessions of the Pricing Man: How Price Affects Everything. Copernicus (Springer).
  4. KitapSimon, H. ve Fassnacht, M. (2019). Price Management: Strategy, Analysis, Decision, Implementation. Springer.
  5. MakaleMarn, M. V. ve Rosiello, R. L. (1992). Managing price, gaining profit. Harvard Business Review, 70(5), 84–94.
  6. MakaleÜcretsiz Marn, M. V., Roegner, E. V. ve Zawada, C. C. (2003). The power of pricing. McKinsey Quarterly, 2003(1).
  7. MakaleDolan, R. J. (1995). How do you know when the price is right?. Harvard Business Review, 73(5).
  8. MakaleShapiro, C. ve Varian, H. R. (1998). Versioning: The smart way to sell information. Harvard Business Review, 76(6).
  9. MakaleAdams, W. J. ve Yellen, J. L. (1976). Commodity bundling and the burden of monopoly. Quarterly Journal of Economics, 90(3), 475–498.
  10. MakaleVan Westendorp, P. H. (1976). NSS-Price Sensitivity Meter (PSM): A new approach to study consumer perception of price. ESOMAR Kongresi bildirileri.
  11. MakaleGabor, A. ve Granger, C. W. J. (1966). Price as an indicator of quality: Report on an enquiry. Economica, 33(129).
  12. MakaleGreen, P. E. ve Srinivasan, V. (1990). Conjoint analysis in marketing: New developments with implications for research and practice. Journal of Marketing, 54(4), 3–19.
  13. MakaleHuber, J., Payne, J. W. ve Puto, C. (1982). Adding asymmetrically dominated alternatives: Violations of regularity and the similarity hypothesis. Journal of Consumer Research, 9(1), 90–98.
  14. MakaleSimonson, I. (1989). Choice based on reasons: The case of attraction and compromise effects. Journal of Consumer Research, 16(2), 158–174.
  15. MakaleThaler, R. (1985). Mental accounting and consumer choice. Marketing Science, 4(3), 199–214.
  16. MakaleScheibehenne, B., Greifeneder, R. ve Todd, P. M. (2010). Can there ever be too many options? A meta-analytic review of choice overload. Journal of Consumer Research, 37(3), 409–425.
  17. MevzuatÜcretsiz Avrupa Komisyonu (2020). Commission Implementing Regulation (EU) 2020/1428 (Çin menşeli alüminyum ekstrüzyon ürünlerine geçici anti-damping vergisi). Official Journal of the European Union.
  18. YazıÜcretsiz London Metal Exchange (t.y.). LME aluminium premiums. lme.com.
  19. DersÜcretsiz Tucker, C. (2010). 15.818 Pricing (Spring 2010). MIT OpenCourseWare.