Wöhler S–N yorulma eğrisi

Akademik / MMI 569

İTÜ · Yüksek lisans · Türkçe ders kaynağı

MMI 569 — Malzeme ve Yapılarda Yorulma

Yorulmayı sıfırdan, mekanizmasıyla ve hesabıyla öğrenin: gerilme–ömür, şekil değiştirme–ömür, kırılma mekaniği, çentikler, kalıntı gerilmeler, değişken genlikli ve çok eksenli yükleme. Her derste özgün şekiller, çözümlü örnekler, benzer problemler ve tarayıcıda çalışan hesap araçları.

  • 14hafta
  • 19 / 19alt ders hazır
  • 116terim

Ders hakkında

Ne öğreneceğiz?

Dersin tanımı

Yorulmanın temel konuları; yorulmanın safhaları; mikro ve makro yorulma özellikleri; gerilme–ömür ve genleme–ömür yaklaşımları; LEFM yöntemi; çentiklerin yorulmaya etkisi; kalıntı gerilmelerin önemi; değişken genlikli yükleme; çok eksenli gerilme altında yorulma.

Dersin amacı

Yorulma teorilerini, yorulma tasarım esaslarını ve yorulma mekanizmalarını öğrenmek.

Ana kaynak: R. I. Stephens, A. Fatemi, R. R. Stephens, H. O. Fuchs, Metal Fatigue in Engineering, 2. baskı, Wiley, 2000. Her derste ilgili bölüm ve sayfa verilir; anlatım, örnekler ve çizimler özgündür.

Öğrenme çıktıları

Dersi bitirdiğinizde

Her alt derste hangi çıktıya hizmet ettiği yazılıdır. Hesap içeren bütün haftalar Çıktı 4'ü (yorulma hesabı yapabilmek) hedefler.

  1. Yorulma mekanizmaları ve tasarım esasları konusunda bilgi sahibi olmakHasarın nasıl başlayıp ilerlediğini, kırılma yüzeyinin ne anlattığını ve tasarım felsefelerini açıklayabilmek. Hafta 1–3, 7, 8.
  2. Malzemelerin yorulmaya karşı hesabında kullanılan yaklaşımları öğrenmekS–N, ε–N ve LEFM yaklaşımlarının dayanağını, kabullerini ve geçerlilik sınırlarını bilmek. Hafta 4–7, 9–13.
  3. Yapıların yorulmaya karşı hesabında kullanılan yaklaşımları öğrenmekKaynaklı birleşimler ve yapısal detaylar için gerilme tanımlarını, değişken genlikli ve çok eksenli yüklemeyi yapı ölçeğinde ele almak. Hafta 2, 6, 7, 9–14.
  4. Yorulma hesabı yapabilmekÇözümlü örnekleri izledikten sonra benzer bir problemi kendi başına çözebilmek: ömür tahmini, izin verilen yük, kritik çatlak boyu, hasar toplamı. Hesap içeren bütün haftalar.

Nasıl çalışılır?

Okuyun, çözün, deneyin, sınayın.

  1. 1 · MekanizmaHer konu bir hasar vakası ya da mühendislik problemiyle başlar; önce fiziksel mekanizma, sonra matematik.
  2. 2 · Çözümlü örnekVerilenler, istenenler, model ve kabuller, çözüm, birim kontrolü ve fiziksel yorum sırasıyla.
  3. 3 · Benzer problemHer örneğin ardından benzerini kendiniz çözün; çözüm açılır alanda.
  4. 4 · Araç ve alıştırmaTarayıcıdaki araçlarla parametreleri değiştirin; ipucu ve çözümü ayrı açılan alıştırmalarla bitirin.

Müfredat

14 hafta

Haftalar alt derslere bölünmüştür; bütün dersler yayında. Mukavemet ön bilgileri her dersin başında kısaca hatırlatılır.

Hafta 1 · Hazır

Giriş ve tanımlar

Yorulma nedir, neden mühendisliğin en sık hasar türüdür ve tarihî hasarlar bize ne öğretti? Sabit genlikli yükü tanımlayan parametreler.

Çıktı 1

Kitap: SFSF Böl. 1 (s. 1–17), §4.1.1 (s. 59–62)

  1. Hafta 1 · 1.1Yorulma nedir? Hasar türleri ve tarihten derslerStatik dayanımın altındaki tekrarlı yük neden kırar? Hasar türleri, yorulmanın evreleri, Versailles'tan Eschede'ye vakalar ve kursun haritası.Hazır~50 dk
  2. Hafta 1 · 1.2Yük çevrimi parametreleri: σa, σm, Δσ, R ve AGenlik, ortalama, aralık, gerilme ve genlik oranı; çevrim ve tersinme; basınçlı kap ve dönen mil örnekleri; etkileşimli sinyal aracı.HazırAraç~70 dk

Hafta 2 · Hazır

Yorulma tasarımı

Sonsuz ömür, güvenli ömür, hasar emniyetli (fail-safe) ve hasar toleranslı tasarım; test ve analizin rolü; saçılma ve emniyet katsayıları.

Çıktı 1Çıktı 3

Kitap: SFSF Böl. 2 (s. 19–31), Böl. 13 (s. 428–445)

  1. Hafta 2 · 2.1Yorulma tasarım ölçütleri, test ve emniyetSonsuz ömür, güvenli ömür, hasar emniyetli ve hasar toleranslı tasarım; test–analiz; saçılma ve emniyet katsayısı.Hazır~45 dk

Hafta 3 · Hazır

Yorulmanın mikro ve makro özellikleri

Kayma bantları, ekstrüzyon ve intrüzyon, Evre I ve Evre II çatlak ilerlemesi; kırılma yüzeyinde plaj izleri, striasyonlar ve fraktografi.

Çıktı 1

Kitap: SFSF Böl. 3 (s. 33–58)

  1. Hafta 3 · 3.1Çatlak oluşumu ve kırılma yüzeyleriKayma bantları, Evre I/II, plaj izleri, striasyonlar ve kırık yüzeyi okumak.Hazır~45 dk

Hafta 4 · Hazır

Gerilme–ömür (S–N) yöntemi

S–N eğrisi, Basquin bağıntısı, yorulma sınırı ve yorulma dayanımı, düzeltme faktörleri; Goodman, Gerber ve Soderberg ortalama gerilme düzeltmeleri.

Çıktı 2Çıktı 4

Kitap: SFSF Böl. 4 (s. 59–92)

  1. Hafta 4 · 4.1S–N eğrisi, Basquin bağıntısı ve düzeltme faktörleriWöhler eğrisi, Basquin, yorulma sınırı ile yorulma dayanımı farkı, yüzey ve boyut düzeltmesi.HazırAraç~50 dk
  2. Hafta 4 · 4.2Ortalama gerilme: Goodman, Gerber, SoderbergHaigh diyagramı, eşdeğer tam tersinir genlik, ömür ve emniyet katsayısı.HazırAraç~50 dk

Hafta 5 · Hazır

Genleme–ömür (ε–N) yöntemi

Çevrimsel gerilme–genleme davranışı, histerezis, çevrimsel sertleşme ve yumuşama, Coffin–Manson–Basquin; Morrow ve SWT ortalama gerilme düzeltmeleri.

Çıktı 2Çıktı 4

Kitap: SFSF Böl. 5 (s. 93–121)

  1. Hafta 5 · 5.1Çevrimsel gerilme–genleme davranışıHisterezis döngüsü, çevrimsel sertleşme/yumuşama, Ramberg–Osgood ve Masing.HazırAraç~45 dk
  2. Hafta 5 · 5.2Genleme–ömür bağıntısı; Morrow ve SWTCoffin–Manson–Basquin, geçiş ömrü, ortalama gerilme düzeltmeleri.HazırAraç~50 dk

Hafta 6 · Hazır

LEFM yöntemi

Gerilme şiddet faktörü, geometri faktörü, kırılma tokluğu, Paris bağıntısı, eşik değer ve çatlak ilerleme ömrü.

Çıktı 2Çıktı 3Çıktı 4

Kitap: SFSF Böl. 6 (s. 122–185)

  1. Hafta 6 · 6.1Gerilme şiddet faktörü ve kırılma tokluğuK = Yσ√(πa), kritik çatlak boyu, küçük ölçekli akma.Hazır~45 dk
  2. Hafta 6 · 6.2Paris bağıntısı ve çatlak ilerleme ömrüda/dN–ΔK, eşik değer, C'nin birimi, ömür integrali.HazırAraç~50 dk

Hafta 7 · Hazır

Çentikler

Kt, Kf ve çentik hassasiyeti; çentikli parçada S–N; Neuber ve Glinka ile yerel gerilme–genleme; kaynaklı detaylarda gerilme tanımları.

Çıktı 1Çıktı 2Çıktı 3Çıktı 4

Kitap: SFSF Böl. 7 (s. 186–242), Böl. 12

  1. Hafta 7 · 7.1Çentik etkisi: Kt, Kf, Neuber ve GlinkaÇentik hassasiyeti, yerel gerilme–genleme, iki yöntemin karşılaştırması.HazırAraç~55 dk
  2. Hafta 7 · 7.2Kaynaklı detaylarda yorulma gerilmeleriNominal, yapısal sıcak nokta ve etkin çentik gerilmesi; hangi eğriyle kullanılır.Hazır~40 dk

Hafta 8 · Hazır

Kalıntı gerilmeler

Kumlama, haddeleme, kaynak, ısıl işlem ve talaşlı imalatla oluşan kalıntı gerilmeler; yorulmaya etkileri ve çevrimsel gevşeme.

Çıktı 1

Kitap: SFSF Böl. 8 (s. 243–269)

  1. Hafta 8 · 8.1Kalıntı gerilmeler ve yorulmaKumlama, kaynak, ısıl işlem; ortalama gerilme olarak etkisi ve gevşeme.Hazır~45 dk

Hafta 9 · Hazır

Değişken genlikli yükleme I

Yük spektrumları, rainflow çevrim sayımı, Palmgren–Miner doğrusal hasar birikimi ve sınırları; yapısal detaylar.

Çıktı 2Çıktı 3Çıktı 4

Kitap: SFSF §9.1–9.6 (s. 270–295), §12.4

  1. Hafta 9 · 9.1Rainflow sayımı ve Palmgren–MinerYük spektrumu, çevrim sayımı, doğrusal hasar birikimi ve sınırları.HazırAraç~55 dk

Hafta 10 · Hazır

Değişken genlikli yükleme II

Yerel genleme yaklaşımıyla değişken genlikli analiz, histerezis belleği, ortalama gerilme gevşemesi ve sıra etkileri.

Çıktı 2Çıktı 3Çıktı 4

Kitap: SFSF §9.4, §9.7 (s. 277–281, 295–299)

  1. Hafta 10 · 10.1Yerel genleme yaklaşımıyla değişken genlikHisterezis belleği, ortalama gerilme gevşemesi, sıra etkileri.Hazır~45 dk

Hafta 11 · Hazır

Değişken genlikli yükleme III

Değişken genlikte çatlak ilerlemesi, aşırı yük sonrası gecikme ve çatlak kapanması.

Çıktı 2Çıktı 3Çıktı 4

Kitap: SFSF §6.7, §9.8 (s. 162–165, 299–308)

  1. Hafta 11 · 11.1Değişken genlikte çatlak ilerlemesi ve gecikmeAşırı yük gecikmesi, Wheeler modeli, çatlak kapanması.HazırAraç~45 dk

Hafta 12 · Hazır

Çok eksenli yorulma I

Çok eksenli gerilme halleri, orantılı ve orantısız yükleme, eşdeğer gerilme ve genleme yaklaşımları ve sınırları.

Çıktı 2Çıktı 3Çıktı 4

Kitap: SFSF §10.1–10.3 (s. 318–328)

  1. Hafta 12 · 12.1Çok eksenli gerilme ve eşdeğer gerilme yaklaşımlarıOrantılı ve orantısız yükleme, von Mises eşdeğeri ve Sines.HazırAraç~45 dk

Hafta 13 · Hazır

Çok eksenli yorulma II

Kritik düzlem yaklaşımları (Fatemi–Socie, SWT), orantısız sertleşme ve uygulama örnekleri.

Çıktı 2Çıktı 3Çıktı 4

Kitap: SFSF §10.4–10.6 (s. 328–339)

  1. Hafta 13 · 13.1Kritik düzlem yaklaşımlarıFatemi–Socie, SWT; çekme ve kayma baskın hasar.HazırAraç~45 dk

Hafta 14 · Hazır

Gözden geçirme

S–N, ε–N ve LEFM ne zaman? Konuları birleştiren kapsamlı tasarım örneği ve karma alıştırma seti.

Çıktı 1Çıktı 2Çıktı 3Çıktı 4

Kitap: SFSF §2.1, §7.5, Böl. 12–13

  1. Hafta 14 · 14.1Yöntem seçimi ve kapsamlı örnekS–N, ε–N, LEFM ne zaman? Konuları birleştiren örnek ve karma alıştırmalar.Hazır~60 dk

Etkileşimli araçlar

Tarayıcıda yorulma hesabı

Araçların yöntemleri, yakınsama ölçütleri ve doğrulama sonuçları ilgili ders sayfasında yazılıdır.

Bağlantılı dersler

Diğer derslerle ilişkisi

Kaynaklar

Kaynakça ve sözlük

Kullanılan bütün kitap, makale ve standartlar toplu kaynakçada; derslerde geçen terimler Türkçe–İngilizce karşılıkları, sembolleri ve birimleriyle terimler sözlüğünde. Bu sayfalar kişisel çalışma kaynağıdır; resmî ders materyali değildir ve öğretim üyesine ait notlar yayımlanmaz. Hata bildirimi: moc.kecicuktu@ofni.