Bu derste öğrenecekleriniz
- Malzeme belleğini ve kapalı histerezis döngüsü ile rainflow çevrimi arasındaki ilişkiyi açıklamak
- Bir blok yük için çentik kökü dönüş noktalarını Neuber ve Masing ile hesaplamak
- Her kapalı döngünün yerel εa ve σmax değerinden SWT ile hasarını bulup Miner ile toplamak
- Yük sırasının yerel ortalama gerilmeyi nasıl değiştirdiğini yorumlamak
Ders öğrenme çıktılarıyla ilişkisi
- Çıktı 2. Malzemelerin yorulmaya karşı hesabında kullanılan yaklaşımları öğrenmek
- Çıktı 3. Yapıların yorulmaya karşı hesabında kullanılan yaklaşımları öğrenmek
- Çıktı 4. Yorulma hesabı yapabilmek
1. Neden öğreniyoruz?
Ders 9.1'de S–N ile hasar topladık; o yöntem sıra etkilerini ve çentik kökü akmasını görmez. Oysa çentikli bir parçada büyük bir yük çentik kökünde kalıntı gerilme bırakır ve sonraki küçük çevrimlerin ortalama gerilmesini değiştirir. Yerel genleme yaklaşımı bunu, dönüş noktası dönüş noktası izleyerek hesaba katar [SFSF, §9.7, s. 295].
2. Ön bilgiler
Ders 5.1: çevrimsel eğri ve Masing dalı. Ders 7.1: Neuber $\Delta\sigma\Delta\varepsilon = (K\Delta S)^2/E$. Ders 9.1: rainflow. Ders 5.2: SWT.
3. Malzeme belleği ve kapalı döngüler
Şekli yatay kaydırabilirsiniz.
Her yük değişiminde yerel yol, son dönüş noktasından başlayan bir Masing dalıdır. Bir iç döngü kapandığında, yani yerel genleme döngünün başladığı noktaya geri döndüğünde, malzeme o döngüden önceki yolu hatırlar ve büyük döngünün dalından devam eder. Buna malzeme belleği denir [SFSF, §9.5.1, s. 286]. Rainflow ile sayılan her çevrim yerel σ–ε düzleminde tam olarak bir kapalı döngüye karşılık gelir; bu yüzden rainflow ile yerel genleme yaklaşımı birbirini tamamlar [SFSF, §9.5.1, s. 284–286].
4. Yöntem
- Nominal geçmişi dönüş noktalarına indirip, tekrarlanan bir blok ise en büyük mutlak değerden başlatın (Ders 9.1).
- İlk yükleme: en büyük noktaya çevrimsel eğri + Neuber (ya da Glinka): $\sigma\varepsilon = (KS)^2/E$.
- Sonraki her tersinme: son dönüş noktasından Masing dalı + Neuber'in aralık biçimi; $\Delta S$ son dönüş noktasından ölçülür.
- Bir iç döngü kapanınca, bellek kuralıyla önceki dala dönün.
- Her kapalı döngü için $\varepsilon_a = \Delta\varepsilon/2$ ve döngünün tepe gerilmesi $\sigma_{\max}$'ı alın; SWT ile $N_i$'yi bulun; Miner ile toplayın [SFSF, §9.7, s. 295–299].
Dört soru · Döngü başına SWT hasarı
Nereden geliyor?
Her kapalı döngü, kararlı bir sabit genlikli çevrim gibi kabul edilir; ortalama gerilme etkisi SWT ile katılır (Ders 5.2).
Ne zaman kullanılır?
Nominal kesit elastikken (Neuber/Glinka koşulu), Masing davranan malzemelerde, çatlak oluşumuna kadar (yaklaşık 1 mm). Çevrimsel sertleşme/yumuşama sürüyorsa yaklaşıktır.
Nasıl uygulanır?
Her döngü için $\sigma_{\max}\varepsilon_a = (\sigma'_f)^2/E\,(2N_f)^{2b}$ $+\,\sigma'_f\varepsilon'_f(2N_f)^{b+c}$ denklemini sayısal çözün; $D = \sum 1/N_i$.
Sonuç ne anlama gelir?
Aynı genlikteki iki küçük döngü, büyük bir yükten sonra farklı yerel ortalama gerilmeyle çalışıyor olabilir; sonuç sıraya bağlıdır. S–N + rainflow yaklaşımı bu farkı görmez.
Araçlar
Tek bir döngü için Ders 7.1'deki Neuber–Glinka çözücüyü, sayım için Ders 9.1'deki rainflow aracını kullanabilirsiniz. Bu derste ikisini elle birleştiriyoruz.
5. Çözümlü örnek
Verilenler
RQC-100 çelik (Tablo A.2: $E = 207$ GPa, $K' = 1434$ MPa, $n' = 0{,}14$, $\sigma'_f = 1240$ MPa, $b = -0{,}07$, $\varepsilon'_f = 0{,}66$, $c = -0{,}69$). Çentikli parça, $K_f = 2{,}5$. Tekrarlanan nominal blok (MPa): $400 \to 100 \to 400$ $\to 100 \to 400$ $\to -200 \to 400$.
İstenenler
Yerel dönüş noktaları, döngülerin $\varepsilon_a$, $\sigma_m$ değerleri, blok başına hasar ve blok ömrü.
Model ve kabuller
Neuber ($K_f$ ile), çevrimsel eğri + Masing, bellek; SWT; Miner. Nominal kesit elastik (en büyük nominal 400 MPa < $\sigma'_y = 600$ MPa).
Çözüm
Rainflow: blok başına 1 büyük çevrim ($400 \leftrightarrow -200$, $\Delta S = 600$) ve 2 küçük çevrim ($400 \leftrightarrow 100$, $\Delta S = 300$).
A (ilk yükleme, S = 400): $\sigma\varepsilon = (2{,}5\times400)^2/207\,000 = 4{,}831$ MPa → $\sigma_A = 663{,}7$ MPa, $\varepsilon_A = 0{,}00728$.
Küçük döngüler (A'dan, $\Delta S = 300$): $\Delta\sigma\Delta\varepsilon = (2{,}5\times300)^2/207\,000$ → $\Delta\sigma = 737{,}4$ MPa, $\Delta\varepsilon = 0{,}00369$. Alt nokta $663{,}7 - 737{,}4 = -73{,}8$ MPa; döngü A'ya geri döner (bellek). $\sigma_m = 294{,}9$ MPa, $\varepsilon_a = 0{,}00184$, $\sigma_{\max} = 663{,}7$ MPa → SWT: $N = 2{,}48\times10^5$ çevrim.
Büyük döngü (A'dan, $\Delta S = 600$): $\Delta\sigma = 1180$ MPa, $\Delta\varepsilon = 0{,}00921$; alt nokta $-516{,}2$ MPa; $\sigma_m = 73{,}7$ MPa, $\varepsilon_a = 0{,}00461$ → SWT: $N = 3756$ çevrim.
$$ D_{\text{blok}} = \frac{1}{3756} + \frac{2}{2{,}48\times10^5} = 2{,}74\times10^{-4} \ \Rightarrow\ B_f \approx 3650\ \text{blok} $$Birim kontrolü
Neuber sağ tarafı MPa; $\sigma\varepsilon$ MPa; SWT iki tarafı MPa; hasar boyutsuz.
Fiziksel yorum
Küçük döngüler büyük bir yerel çekme ortalaması (295 MPa) ile çalışıyor, çünkü tepeleri ilk yüklemenin akmış noktasında asılı. Ortalama hesaba katılmasaydı küçük döngülerin ömrü $1{,}1\times10^7$ çıkardı, 40 kat fazla. Yine de hasarın yüzde 97'si büyük döngüden geliyor. Glinka ile aynı hesap yaklaşık 7470 blok verir (Neuber daha tutucu).
Benzer problem · Daha yumuşak çentik
Aynı blok, $K_f = 2{,}0$ ile. Blok ömrü nedir?
İpucu
Önce $\sigma_A$, sonra iki döngü; sıra aynı.
Çözümü göster
$\sigma_A = 607{,}2$ MPa. Büyük döngü: $\varepsilon_a = 0{,}00331$, $\sigma_m = 81{,}6$ MPa, $N = 1{,}73\times10^4$. Küçük döngüler: $\varepsilon_a = 0{,}00146$, $\sigma_m = 308{,}6$ MPa, $N = 2{,}1\times10^6$. $D = 5{,}86\times10^{-5}$, $B_f \approx 17\,000$ blok: $K_f$'de yüzde 20 azalma ömrü 4,7 kat artırdı.
6. Sık yapılan hatalar
- Her tersinmede çevrimsel eğriye dönmek. İlk yükleme dışında yol Masing dalıdır, son dönüş noktasından ölçülür.
- Belleği unutmak. Kapanan iç döngüden sonra önceki dal sürer; yoksa yerel ortalama yanlış çıkar.
- Nominal ortalamayı yerel ortalama sanmak. Yerel ortalama akma ve sıra ile değişir.
- Sayımı nominal geçmişte, hasarı yerel değerlerle yaparken farklı başlangıç noktaları seçmek. Tekrarlanan blok her iki adımda da aynı en büyük noktadan başlatılmalıdır.
7. Terimler
| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim | Tanım |
|---|---|---|---|---|
| malzeme belleği | material memory | — | — | Bir iç döngü kapandığında yerel σ–ε yolunun döngüden önceki daldan devam etmesi. |
8. Alıştırmalar
Alıştırma 1KolayKavramsalSıra değişirse
Örnek 10.1.1'de blok $-200 \to 100 \to -200$ $\to 100 \to -200 \to 400$ biçiminde olsaydı (küçük çevrimler en düşük noktada), küçük döngülerin yerel ortalaması nasıl değişirdi?
İpucu
Küçük döngüler bu kez hangi dönüş noktasından asılı?
Çözümü göster
Küçük döngüler büyük döngünün alt ucundan ($-516{,}2$ MPa) asılı olur: aralıkları aynı ($\Delta\sigma = 737{,}4$ MPa) ama tepe gerilmesi $-516{,}2 + 737{,}4 = 221{,}2$ MPa ve ortalaması $-147{,}5$ MPa. SWT ömrü $2{,}48\times10^5$'ten yaklaşık $5\times10^8$ çevrime çıkar. Aynı nominal çevrimler, sıraya göre çok farklı hasar verir.
Alıştırma 2OrtaSayısalBir döngünün parametreleri
Örnek 10.1.1'deki küçük döngü için Neuber aralık denkleminin sağ tarafını ve $\Delta\sigma\Delta\varepsilon$ çarpımını karşılaştırın.
İpucu
$(2{,}5\times300)^2/207\,000$.
Çözümü göster
$2{,}717$ MPa; $737{,}4\times0{,}003685 = 2{,}717$ MPa: Neuber sağlanıyor.
Alıştırma 3OrtaKavramsalS–N ile karşılaştırma
Aynı blok için nominal S–N + Goodman hesabı küçük çevrimlerin ortalamasını nasıl alırdı? Hangi bilgi kaybolur?
İpucu
Nominal ortalama $(400+100)/2$.
Çözümü göster
Nominal ortalama 250 MPa ($K_f$ ile elastik 625 MPa) alınırdı. Akma nedeniyle yerel ortalamanın 295 MPa'ya inmesi ve sıranın etkisi görülmez; S–N yaklaşımı çentik kökü plastikliğinde ya çok tutucu ya da sıraya kör kalır.
Özet
- Yerel yol: ilk yükleme çevrimsel eğri, sonra son dönüş noktasından Masing dalları; Neuber ya da Glinka ile.
- Malzeme belleği: kapanan döngüden sonra önceki dal sürer; her kapalı döngü bir rainflow çevrimidir.
- Her döngü için $\varepsilon_a$ ve $\sigma_{\max}$ → SWT → Miner.
- Yerel ortalama gerilme yük sırasına bağlıdır; yöntem sıra etkisinin bir kısmını yakalar.
Sonraki derste değişken genliği çatlak ilerlemesine uyguluyoruz.
Kaynaklar
- SFSF: R. I. Stephens, A. Fatemi, R. R. Stephens, H. O. Fuchs, Metal Fatigue in Engineering, 2. baskı, Wiley-Interscience, New York, 2000 (telif sayfası © 2001). ISBN 0-471-51059-9. — §9.5 rainflow ve çentik genlemesi, malzeme belleği (s. 284–286), §9.7 genleme–ömür ile ömür tahmini (s. 295–299), §9.4 sıra etkileri (s. 277–281)
- Dowling: N. E. Dowling, Mechanical Behavior of Materials: Engineering Methods for Deformation, Fracture, and Fatigue, 4. baskı, Pearson, 2013. — Değişken genlikte yerel genleme yaklaşımı için tamamlayıcı okuma