Akademik / MMI 569 / Hafta 5 / Hafta 5 · 5.2

Hafta 5 · Ders 5.2 · ~50 dk

Genleme–ömür bağıntısı; Morrow ve SWT

Genleme–ömür bağıntısı düşük ve yüksek çevrimli yorulmayı tek denklemde birleştirir. Bu derste ε–N eğrisini, geçiş ömrünü ve genleme yönteminde ortalama gerilmenin Morrow ve SWT ile nasıl hesaba katıldığını öğreniyoruz.

Bu derste öğrenecekleriniz

  • Toplam genleme–ömür bağıntısını yazmak; elastik ve plastik bileşenleri ve geçiş ömrünü yorumlamak
  • Verilen genleme genliği için ömrü sayısal olarak bulmak
  • Morrow ve SWT düzeltmeleriyle ortalama gerilmenin ömre etkisini hesaplamak
  • ε–N verisinin neyi temsil ettiğini (yaklaşık 1 mm çatlak) ve sınırlarını söylemek

Ders öğrenme çıktılarıyla ilişkisi

  • Çıktı 2. Malzemelerin yorulmaya karşı hesabında kullanılan yaklaşımları öğrenmek
  • Çıktı 4. Yorulma hesabı yapabilmek
Hafta
Hafta 5 · Genleme–ömür (ε–N) yöntemi
Süre
~50 dk
Kitap
SFSF §5.4–5.6 (s. 106–115)

1. Neden öğreniyoruz?

Bir çentik kökü ya da sık ısınıp soğuyan bir boru dirseği her çevrimde plastik genleme görebilir. Bu durumda gerilme kontrol edilen büyüklük değildir; çevredeki elastik malzeme genlemeyi dayatır. Genleme–ömür yöntemi tam bu durum için geliştirilmiştir ve aynı denklemle uzun ömürlü bölgeyi de kapsar [SFSF, §5.4, s. 106–110].

2. Ön bilgiler

Ders 5.1'deki çevrimsel eğriyi ($K', n'$) ve Ders 4.1'deki Basquin bağıntısını ($\sigma'_f, b$; tersinme tabanlı) kullanacağız. Ders 4.2'deki ortalama gerilme düzeltmelerinin gerilme–ömür dünyasına ait olduğunu hatırlayın; bu derste genleme–ömür karşılıklarını görüyoruz.

3. Genleme–ömür bağıntısı

Toplam genleme genliği elastik ve plastik kısımlara ayrılır; her biri ömürle log–log eksende yaklaşık doğrusaldır [SFSF, Denk. 5.14–5.16, s. 107–108]:

$$ \varepsilon_a = \frac{\Delta\varepsilon}{2} = \underbrace{\frac{\sigma'_f}{E}(2N_f)^{b}}_{\text{elastik (Basquin)}} + \underbrace{\varepsilon'_f\,(2N_f)^{c}}_{\text{plastik (Coffin–Manson)}} $$

$\varepsilon'_f$ yorulma süneklik katsayısı, $c$ yorulma süneklik üssüdür. Kitaba göre $b$ yaklaşık −0,06 ile −0,14, $c$ yaklaşık −0,4 ile −0,7 arasındadır [SFSF, §5.5, s. 112]. Plastik terim Coffin–Manson bağıntısıdır.

Genleme–ömür eğrisi: elastik, plastik ve toplam bileşenlerLog–log eksen; yatayda tersinme sayısı 2N_f, dikeyde genleme genliği εa. Elastik doğrunun eğimi b (küçük), plastik doğrunun eğimi c (dik). Toplam eğri ikisinin toplamıdır: kısa ömürde plastik, uzun ömürde elastik bileşene yaklaşır. İki doğrunun kesiştiği ömür geçiş ömrü 2N_t'dir. Doğrular SFSF Tablo A.2'deki 4340 sıcak haddelenmiş çeliğin katsayılarıyla çizilmiştir.100​101​102​103​104​105​106​107​108​2Nf​ (tersinme, log)εa​ (log)10−4​10−3​10−2​10−1​2Nt​elastik: (σ′f/E)(2Nf)ᵇplastik: ε′f(2Nf)ᶜtoplam← plastik baskınelastik baskın →

Şekli yatay kaydırabilirsiniz.

Şekil 5.2. Genleme–ömür eğrisi; 4340 sıcak haddelenmiş çeliğin SFSF Tablo A.2 katsayılarıyla çizildi. İki kesikli doğrunun kesiştiği ömür geçiş ömrüdür.

İki bileşenin eşit olduğu ömür geçiş ömrüdür [SFSF, Denk. 5.17, s. 108]:

$$ 2N_t = \left(\frac{\varepsilon'_f E}{\sigma'_f}\right)^{1/(b-c)} $$

$2N_t$'den kısa ömürlerde plastik, uzun ömürlerde elastik genleme baskındır. Geçiş ömrü sertlik arttıkça kısalır: yüksek dayanımlı çeliklerde birkaç çevrim, sünek metallerde $10^5$ mertebesine çıkabilir [SFSF, §5.4, s. 108]. Büyük genlemelerde süneklik, küçük genlemelerde dayanım ömrü belirler.

Dört soru · Genleme–ömür bağıntısı

Nereden geliyor?

Kararlı döngülerden ölçülen $\sigma_a$ ve $\varepsilon_{p,a}$'nın ömre karşı log–log eksende iki doğruya uydurulmasından. Toplam, iki doğrunun toplamıdır.

Ne zaman kullanılır?

Çentiksiz, düz numune davranışı; tam tersinir genleme; verinin elde edildiği ömür aralığı (genellikle $10^1$–$10^6$ çevrim). “Ömür”, yaklaşık 1 mm'lik bir çatlağın oluşmasıdır, kırılma değil [SFSF, §5.4, s. 110].

Nasıl uygulanır?

Genlemeden ömür için denklem kapalı biçimde çözülemez: $\log(2N_f)$ üzerinde sayısal çözüm (araçta ikiye bölme) gerekir. Sonucu 2'ye bölüp çevrime çevirin.

Sonuç ne anlama gelir?

Sonuç, yerel olarak bu genlemeyi gören malzeme hacminde küçük bir çatlağın oluşma ömrüdür. Parçanın kırılması için çatlak ilerleme ömrü (Hafta 6) eklenebilir.

Dikkat

Tersinme, çevrim; genlik, aralık

Bağıntı genlik ($\Delta\varepsilon/2$) ve tersinme ($2N_f$) ile yazılır. Aralık ($\Delta\varepsilon$) ya da çevrim ($N_f$) koymak ömrü büyük ölçüde değiştirir. Ayrıca Tablo A.2 değerleri yüzey, boyut, çentik ve ortam etkilerini içermez [SFSF, §5.4, s. 110].

4. Ortalama gerilme: Morrow ve SWT

Genleme kontrolünde bir ortalama genleme çoğu zaman ortalama gerilme doğurur; ama büyük genliklerde plastik akma bu ortalama gerilmeyi gevşetir. Bu yüzden ortalama gerilmenin etkisi düşük çevrimde küçük, yüksek çevrimde büyüktür [SFSF, §5.6, s. 113]. İki yaygın model:

Morrow düzeltmesi: elastik terimde $\sigma'_f$ yerine $\sigma'_f - \sigma_m$ [SFSF, Denk. 5.22, s. 113]:

$$ \varepsilon_a = \frac{\sigma'_f - \sigma_m}{E}(2N_f)^{b} + \varepsilon'_f(2N_f)^{c} $$

Smith–Watson–Topper (SWT) parametresi: $\sigma_{\max}\varepsilon_a$ çarpımı belirli bir ömür için sabittir [SFSF, Denk. 5.24, s. 114]:

$$ \sigma_{\max}\,\varepsilon_a = \frac{(\sigma'_f)^2}{E}(2N_f)^{2b} + \sigma'_f\varepsilon'_f(2N_f)^{b+c}, \qquad \sigma_{\max} = \sigma_m + \sigma_a $$

SWT, $\sigma_{\max} \le 0$ için sonsuz ömür verir: çatlak için çekme gerekir. Kitap, SWT'nin daha geniş bir malzeme grubunda daha iyi sonuç verdiğini ve genel kullanım için daha umut verici olduğunu belirtir [SFSF, §5.6, s. 114–115].

Dikkat

Goodman/Gerber burada değil

Goodman, Gerber ve Soderberg gerilme–ömür (S–N) yöntemine aittir ve genliği $\sigma_a$ ile kurar. Genleme–ömür yönteminde ortalama gerilme Morrow ya da SWT ile ele alınır. İki aileyi aynı hesapta karıştırmayın.

5. Etkileşimli araç: ε–N, Morrow ve SWT

$\sigma_a$, Ders 5.1'deki çevrimsel eğriden; $\sigma_{\max} = \sigma_m + \sigma_a$. Ömür $\log(2N_f)$ üzerinde ikiye bölmeyle çözülür.

Bu etkileşimli araç için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır.

6. Çözümlü örnekler

Çözümlü örnek 5.2.1Genlemeden ömür ve geçiş ömrüTemel

Verilenler

4340 sıcak haddelenmiş çelik: $E = 193$ GPa, $\sigma'_f = 1198$ MPa, $b = -0{,}095$, $\varepsilon'_f = 0{,}522$, $c = -0{,}563$ [SFSF, Tablo A.2, s. 450]. Düz numune, tam tersinir genleme $\varepsilon_a = 0{,}005$.

İstenenler

(a) Geçiş ömrü. (b) Çatlak oluşum ömrü ve bu ömürdeki elastik/plastik bileşenler.

Model ve kabuller

Denk. 5.14; ortalama gerilme yok; ömür = yaklaşık 1 mm çatlak.

Çözüm

$$ 2N_t = \left(\frac{0{,}522 \times 193\,000}{1198}\right)^{1/(-0{,}095+0{,}563)} = 84{,}10^{\,2{,}137} = 1{,}30\times10^4 \ \text{tersinme} $$

(b) Aşağıdaki denklemin sayısal çözümü:

$$ 0{,}005 = \frac{1198}{193\,000}(2N_f)^{-0{,}095} + 0{,}522\,(2N_f)^{-0{,}563} $$

$2N_f = 1{,}34\times10^4$, $N_f = 6{,}7\times10^3$ çevrim. Bileşenler: elastik 0,00252, plastik 0,00248.

Birim kontrolü

$\varepsilon'_f E/\sigma'_f$ boyutsuz; üs alınınca tersinme sayısı çıkar.

Fiziksel yorum

Bu genlik tam geçiş ömrüne denk geliyor: iki bileşen neredeyse eşit. Daha küçük genliklerde elastik, daha büyüklerde plastik terim baskın olur.

Benzer problem · Daha küçük genlik

Aynı çelik için $\varepsilon_a = 0{,}003$'te ömrü ve bileşenleri bulun.

İpucu

Aracı 0,3%'e ayarlayın.

Çözümü göster

$2N_f = 8{,}35\times10^4$, $N_f = 4{,}17\times10^4$ çevrim; elastik 0,00212, plastik 0,00088: elastik terim baskın.

Çözümlü örnek 5.2.2Çekme ortalamasının etkisi: Morrow ve SWTUygulama

Verilenler

Aynı 4340 çelik ($K' = 1337$ MPa, $n' = 0{,}168$ — Tablo A.2), $\varepsilon_a = 0{,}003$, gevşemeyen ortalama gerilme $\sigma_m = +150$ MPa.

İstenenler

Morrow ve SWT ile ömür; ortalama gerilmesiz ömürle karşılaştırma.

Model ve kabuller

$\sigma_a$ çevrimsel eğriden; ortalama gerilme sabit kalıyor (gevşeme yok, tutucu).

Çözüm

Çevrimsel eğriden $\sigma_a = 409{,}8$ MPa, $\sigma_{\max} = 559{,}8$ MPa.

Morrow:

$$ 0{,}003 = \frac{1198-150}{193\,000}(2N_f)^{-0{,}095} + 0{,}522\,(2N_f)^{-0{,}563} \ \Rightarrow\ N_f = 2{,}91\times10^4 $$

SWT: $\sigma_{\max}\varepsilon_a = 559{,}8\times0{,}003 = 1{,}679$ MPa;

$$ 1{,}679 = \frac{1198^2}{193\,000}(2N_f)^{-0{,}19} + 1198\times0{,}522\,(2N_f)^{-0{,}658} \ \Rightarrow\ N_f = 1{,}69\times10^4 $$

Ortalama gerilmesiz: $4{,}17\times10^4$ çevrim.

Birim kontrolü

SWT'nin iki tarafı da MPa (gerilme × boyutsuz genleme).

Fiziksel yorum

İki model de çekme ortalamasının ömrü kısalttığını söylüyor; SWT bu örnekte daha tutucu. Ortalama gerilme gerçekte gevşiyorsa iki tahmin de fazla tutucudur.

Benzer problem · Basma ortalaması

Aynı genlikte $\sigma_m = -150$ MPa için iki modelle ömrü bulun.

İpucu

$\sigma_{\max} = -150 + 409{,}8$.

Çözümü göster

Morrow: $6{,}20\times10^4$ çevrim; SWT ($\sigma_{\max} = 259{,}8$): $1{,}91\times10^5$ çevrim. Basma ortalaması ömrü uzatıyor; SWT bu kez daha iyimser.

7. Sık yapılan hatalar

  • $\Delta\varepsilon$'yi genlik yerine koymak. Bağıntı $\Delta\varepsilon/2$ ile yazılır.
  • Sonucu kırılma ömrü sanmak. ε–N ömrü yaklaşık 1 mm çatlağın oluşmasıdır.
  • Goodman'ı ε–N'ye uygulamak. Genleme yönteminde Morrow ya da SWT kullanılır.
  • SWT'de $\sigma_{\max}$ yerine $\sigma_a$ yazmak. Ortalama gerilme etkisi kaybolur.
  • Gevşeyen ortalama gerilmeyi sabit saymak. Büyük genliklerde sonuç gereksiz tutucu olur.

8. Terimler

Bu derste tanıtılan terimler (bütün terimler için terimler sözlüğü)
TürkçeİngilizceSembolBirimTanım
yorulma süneklik katsayısıfatigue ductility coefficientε′f—Coffin–Manson doğrusunun 2Nf = 1’deki değeri.
yorulma süneklik üssüfatigue ductility exponentc—Plastik genleme–ömür doğrusunun eğimi; yaklaşık −0,4 ile −0,7.
Coffin–Manson bağıntısıCoffin–Manson relationεp,a = ε′f(2Nf)c—Plastik genleme genliği ile ömür arasındaki log–log doğrusal ilişki.
geçiş ömrütransition fatigue life2NttersinmeElastik ve plastik genleme bileşenlerinin eşit olduğu ömür: 2Nt = (ε′fE/σ′f)1/(b−c).
Morrow ortalama gerilme düzeltmesiMorrow mean stress correction(σ′f − σm)/E—ε–N bağıntısının elastik teriminde σ′f yerine σ′f − σm kullanılması.
Smith–Watson–Topper (SWT) parametresiSmith–Watson–Topper parameterσmaxεaMPaBelirli bir ömür için σmaxεa çarpımının sabit olduğu kabulü; σmax ≤ 0 ise sonsuz ömür.

9. Alıştırmalar

Alıştırma 1KolaySayısalHedef ömür için genleme

4340 HR çelik için $N_f = 10^4$ çevrimde izin verilen toplam genleme genliği nedir? Bileşenleri ayrı yazın.

İpucu

$2N_f = 2\times10^4$ koyun; bu yönde sayısal çözüm gerekmez.

Çözümü göster

Elastik $\tfrac{1198}{193\,000}(2\times10^4)^{-0{,}095} = 0{,}00242$; plastik $0{,}522(2\times10^4)^{-0{,}563} = 0{,}00198$; toplam $\varepsilon_a = 0{,}00440$.

Alıştırma 2OrtaSayısalUzun ömür ve Basquin

4340 HR, $\varepsilon_a = 0{,}002$ için ömrü bulun. Plastik terimin payı nedir? Bu ömürde Basquin tek başına yeterli mi?

İpucu

Araç ya da sayısal çözüm; sonra bileşenleri karşılaştırın.

Çözümü göster

$N_f = 3{,}45\times10^5$ çevrim; elastik 0,00173, plastik 0,00027 (yüzde 13). Plastik terim küçük; Basquin'e dayanan S–N yaklaşımı bu bölgede makul bir yaklaşıklıktır.

Alıştırma 3OrtaSayısal1038 çelikte ortalama gerilme

1038 Q&T çelik ($E = 219$ GPa, $K' = 1330$, $n' = 0{,}208$, $\sigma'_f = 1009$, $b = -0{,}097$, $\varepsilon'_f = 0{,}255$, $c = -0{,}46$; Tablo A.2) $\varepsilon_a = 0{,}004$ ve $\sigma_m = 100$ MPa ile yükleniyor. Ortalamasız, Morrow ve SWT ömürlerini bulun.

İpucu

Önce $\sigma_a$'yı çevrimsel eğriden bulun.

Çözümü göster

$\sigma_a = 375{,}4$ MPa, $\sigma_{\max} = 475{,}4$ MPa. Ortalamasız $1{,}40\times10^4$; Morrow $1{,}22\times10^4$; SWT $7{,}8\times10^3$ çevrim.

Alıştırma 4ZorKavramsalSWT ve basma

Tamamen basmada çalışan ($\sigma_{\max} < 0$) bir parça için SWT ne öngörür? Bu her zaman güvenli midir?

İpucu

Çentikte yerel gerilme ile nominal gerilme farklı olabilir; kalıntı gerilmeleri düşünün.

Çözümü göster

Sonsuz ömür öngörür. Ama çentik kökünde basma akması boşalmada yerel çekme kalıntı gerilmesi doğurabilir; o zaman yerel $\sigma_{\max} > 0$ olur ve çatlak oluşabilir. Hesap yerel gerilmelerle yapılmalıdır (Hafta 7–8).

Özet

Özet
  • $\varepsilon_a = (\sigma'_f/E)(2N_f)^b + \varepsilon'_f(2N_f)^c$; ömür sayısal çözülür.
  • Geçiş ömrü $2N_t$: altında plastik, üstünde elastik genleme baskın.
  • Ortalama gerilme: Morrow ($\sigma'_f - \sigma_m$) ya da SWT ($\sigma_{\max}\varepsilon_a$); etkisi yüksek çevrimde büyüktür.
  • Sonuç küçük çatlak oluşum ömrüdür; yüzey, boyut ve çentik etkileri ayrıca ele alınır.

Sonraki hafta var olan bir çatlağın büyümesini kırılma mekaniğiyle hesaplıyoruz.

Kaynaklar

  • SFSF: R. I. Stephens, A. Fatemi, R. R. Stephens, H. O. Fuchs, Metal Fatigue in Engineering, 2. baskı, Wiley-Interscience, New York, 2000 (telif sayfası © 2001). ISBN 0-471-51059-9. — §5.4 (s. 106–110), §5.5 (s. 111–112), §5.6 (s. 113–115); Denk. 5.14–5.17, 5.22–5.24; Tablo A.2
  • Dowling: N. E. Dowling, Mechanical Behavior of Materials: Engineering Methods for Deformation, Fracture, and Fatigue, 4. baskı, Pearson, 2013. — Genleme–ömür yöntemi ve ortalama gerilme modelleri için tamamlayıcı okuma