Farklı açılarda dizilmiş tabakalardan oluşan simetrik kompozit katmanlı yapı

Akademik / MKC 516

İTÜ yüksek lisans · Türkçe ders kaynağı · 14 hafta

MKC 516 — Kompozit Malzemelerin Mekaniği

Kompozit malzemeyi sıfırdan, adım adım öğrenin: lif ve matristen tek tabakaya, tabakadan katmanlı yapıya ve tasarıma. Her derste türetim, çözümlü örnek, kendinizi sınayacağınız benzer problem ve tarayıcıda çalışan hesap araçları var.

  • 14hafta
  • 31alt ders planlandı
  • 31ders hazır
  • 20hesap aracı planlandı

Nasıl çalışılır?

Okuyun, türetin, çözün, sınayın.

Kaynak, kompozit malzemeyi ilk kez gören bir mühendislik öğrencisi için yazıldı. Gerilme, şekil değiştirme, tansör gösterimi, koordinat dönüşümü ve Hooke yasası gibi temel bilgiler ihtiyaç duyulan yerde kısa hazırlık bölümleriyle verilir. Daha ayrıntılı anlatım isteyenler için MKC 523 Katı Cisim Mekaniğinin Temelleri ve MKC 521 Elastisite Teorisi notlarına bağlantı verilir; ama bu dersi takip etmek için oraya geçmeniz gerekmez.

  1. 1 · Neden ve nasılHer ders gerçek bir uygulamayla başlar. Önce fiziksel anlam, sonra matematik gelir; her temel bağıntının nereden geldiği, ne zaman geçerli olduğu ve sonucun ne anlama geldiği gösterilir.
  2. 2 · Çözümlü örnekVerilenler, istenenler, model ve kabuller, çözüm, birim kontrolü ve yorum. Basit örnekten mühendislik uygulamasına yakın örneğe ilerlenir.
  3. 3 · Benzer problemHer çözümlü örneğin ardından aynı yöntemle çözülen yeni bir problem gelir; çözümü açılır alanda. Önce kendiniz deneyin.
  4. 4 · Araç ve alıştırmaBir değeri değiştirip sonucu anında görebileceğiniz araçlar ve ipucu ile çözümü ayrı açılan alıştırmalar.

Müfredat

14 hafta, 5 kısım

Sıra, İTÜ ders katalog formundaki haftalık planı izler. Her hafta konuyu tek uzun sayfaya sıkıştırmak yerine alt derslere bölündü; her alt ders kendi başına okunabilir ve önkoşul derslere bağlantı verir.

Kısım A · Hafta 1–2

Giriş ve üretim

Kompozit malzemenin ne olduğu, neden kullanıldığı, nasıl sınıflandırıldığı ve nasıl üretildiği.

  1. Hafta 1

    Kompozit malzemelerin genel kavramları, sınıflandırılması, kullanım alanları

    hazırÖÇ 1
    1. Ders 1.1Kompozit malzeme nedir? Bileşenler, ölçekler ve temel terimlerLif, matris, arayüz; lif → tabaka → katmanlı yapı ölçek zinciri; hacim oranı ve yoğunluk; izotrop, anizotrop, heterojen.Araç~60 dk
    2. Ders 1.2Özgül rijitlik, özgül mukavemet ve hafif tasarımE/ρ, σ/ρ, √E/ρ ve ∛E/ρ nereden gelir; çubuk, kolon ve panelde en hafif malzeme; kompozitlerin sınırları.Araç~70 dk
    3. Ders 1.3Lifler, matrisler ve kompozit türleriCam, karbon, aramid; termoset ve termoplastik; PMC, MMC, CMC, C–C; neden ince lif; sandviç ve hibrit yapılar; kullanım alanları.Araç~75 dk
  2. Hafta 2

    Kompozit malzemelerin üretim yöntemleri

    hazırÖÇ 2
    1. Ders 2.1Açık kalıp yöntemleri: elle yatırma, püskürtme, vakum torbalama, prepreg ve otoklavYöntemin şeması, elde edilen lif oranı ve boşluk, hangi parçaya uygun olduğu.~50 dk
    2. Ders 2.2Kapalı kalıp ve sürekli yöntemler: RTM, pres, enjeksiyon, elyaf sarma, profil çekmeBasınçlı kaplar için elyaf sarma açısı, profil çekmenin sınırları, yöntem seçimi.Araç~55 dk

Kısım B · Hafta 3–6

Tek tabakanın makromekaniği

Anizotrop Hooke yasasından tek yönlü ve açılı tabakanın rijitliğine, kırılma teorilerine ve ısı–nem etkilerine.

  1. Hafta 3

    Farklı malzemelerin gerilme–şekil değiştirme ilişkileri

    hazırÖÇ 3
    1. Ders 3.1Ön bilgi: gerilme, şekil değiştirme, tansör ve Voigt gösterimiGerilme ve şekil değiştirme tansörleri, γ = 2ε, 2B dönüşüm, elastik enerji.Araç~60 dk
    2. Ders 3.2Genelleştirilmiş Hooke yasası ve malzeme simetrisiAnizotrop (21), monoklinik (13), ortotrop (9), enine izotrop (5), izotrop (2) sabit.Araç~60 dk
    3. Ders 3.3Ortotrop malzemenin mühendislik sabitleri[S] ve [C]'nin mühendislik sabitleriyle yazılması, karşılıklılık, sabitlerin sınırları.Araç~60 dk
  2. Hafta 4

    Tek yönlü lif takviyeli tabakanın gerilme–şekil değiştirme ilişkileri

    hazırÖÇ 3
    1. Ders 4.1Düzlem gerilme ve indirgenmiş rijitlik: [S] ve [Q]Düzlem gerilme kabulü nerede yapılır, [Q] nasıl elde edilir, mühendislik sabitleriyle ilişkisi.Araç~60 dk
    2. Ders 4.2Tek yönlü tabakada çözümlü problemler ve deneysel sabitlerYükten şekil değiştirmeye, ölçümden gerilmeye; sabitlerin deneyle belirlenmesi.~50 dk
  3. Hafta 5

    Lif takviyeli açılı tabakanın gerilme–şekil değiştirme ilişkileri

    hazırÖÇ 3
    1. Ders 5.1Gerilme ve şekil değiştirme dönüşümü: [T] ve [R]θ açısının işareti, [T] ve [T]⁻¹, mühendislik kayma şekil değiştirmesi ve Reuter matrisi.Araç~55 dk
    2. Ders 5.2Dönüştürülmüş rijitlik ve esneklik: [Q̄], [S̄] ve invaryantlar[Q̄] ve [S̄] terimleri, kayma bağlaşımı terimlerinin ortaya çıkışı, invaryant biçim.Araç~60 dk
    3. Ders 5.3Açılı tabakanın mühendislik sabitleri ve kayma bağlaşımıEₓ(θ), Gₓᵧ(θ), νₓᵧ(θ), mₓ ve mᵧ; açıya göre değişimin fiziksel anlamı.Araç~55 dk
  4. Hafta 6

    Açılı tabakanın mukavemet (kırılma) teorileri; tabakaya ısı ve nemin etkileri

    hazırÖÇ 3, 5, 6
    1. Ders 6.1Tabaka kırılma teorileri ve mukavemet oranıEn büyük gerilme, en büyük şekil değiştirme, Tsai–Hill, Tsai–Wu; F₁₂ (H₁₂) seçimi; mukavemet oranı.Araç~75 dk
    2. Ders 6.2Tabakada ısı ve nem etkileriSerbest genleşme, mekanik şekil değiştirme, genleşme katsayılarının dönüşümü.~50 dk

Kısım C · Hafta 7–9

Mikromekanik

Lif ve matrisin özelliklerinden tabakanın rijitliğini, mukavemetini ve genleşme katsayılarını tahmin etmek.

  1. Hafta 7

    Tabakanın mikromekanik analizi; mukavemet malzemesi yaklaşımı

    hazırÖÇ 4
    1. Ders 7.1Hacim ve kütle oranları, yoğunluk, boşlukVf, Wf, boşluk oranı; yoğunluk ölçümünden boşluk hesabı.~45 dk
    2. Ders 7.2Mukavemet malzemesi yaklaşımı: E₁, E₂, ν₁₂, G₁₂Karışım ve ters karışım kuralı; kabulleri ve nerede yanıldıkları.Araç~60 dk
  2. Hafta 8

    Ampirik modeller; elastisite yaklaşımı

    hazırÖÇ 4
    1. Ders 8.1Yarı ampirik modeller: Halpin–Tsaiξ parametresinin anlamı ve seçimi; E₂ ve G₁₂ tahmini.~50 dk
    2. Ders 8.2Elastisite yaklaşımıEş merkezli silindir modeli; dört modelin Vf ile karşılaştırılması.~60 dk
  3. Hafta 9

    Tabakanın mukavemet değerleri; ısıl ve nem genleşme katsayıları

    hazırÖÇ 4, 5, 6
    1. Ders 9.1Tabakanın mukavemet değerleriBoyuna ve enine çekme/basma, düzlem içi kayma mukavemeti tahminleri.~60 dk
    2. Ders 9.2Isıl ve nem genleşme katsayılarıα₁, α₂, β₁, β₂'nin lif ve matris özelliklerinden hesabı.~45 dk

Kısım D · Hafta 10–13

Katmanlı yapılar

Klasik laminasyon teorisi, [A] [B] [D] matrisleri, özel dizilimler, katmanlı yapıda kırılma ve tasarım.

  1. Hafta 10

    Katmanlı yapıda gerilme–şekil değiştirme bağıntıları

    hazırÖÇ 7
    1. Ders 10.1Katman kodu ve klasik laminasyon teorisiDizilim gösterimi, Kirchhoff kabulleri, z'nin orta düzlemden ölçülmesi, kalınlık boyunca şekil değiştirme.Araç~60 dk
    2. Ders 10.2[A], [B], [D] matrisleri ve katman gerilmeleriKuvvet ve moment bileşkeleri; [A] [B] [D]; orta düzlem şekil değiştirmesi ve katman gerilmeleri.Araç~75 dk
  2. Hafta 11

    Düzlem içi ve eğilme modülleri, ısı ve nem etkileri

    hazırÖÇ 8, 7, 6
    1. Ders 11.1Düzlem içi ve eğilme modülleriKatmanlı yapının etkin Eₓ, Eᵧ, Gₓᵧ, νₓᵧ ve eğilme modülleri.~55 dk
    2. Ders 11.2Katmanlı yapıda ısı ve nem: fiktif yükler ve artık gerilmelerNᵀ, Mᵀ, Nᴹ, Mᴹ; kürleme sonrası artık gerilmeler, çarpılma.Araç~60 dk
  3. Hafta 12

    Katmanlı yapıların özel durumları, kırılma teorileri

    hazırÖÇ 8, 9
    1. Ders 12.1Özel dizilimler: simetrik, dengeli, çapraz katlı, açılı katlı, yarı izotropHangi dizilim hangi bağlaşım terimini sıfırlar ve neden.Araç~60 dk
    2. Ders 12.2Katmanlı yapıda kırılma: ilk katman kırılması ve ilerlemeli hasarFPF hesabı; ilerlemeli hasarın kabulleri ve sınırları.Araç~70 dk
  4. Hafta 13

    Katmanlı yapıların tasarımı

    hazırÖÇ 9, 10
    1. Ders 13.1Katmanlı yapıların tasarımıPlak, basınçlı kap ve tahrik mili tasarımı; dizilim ve kalınlık seçimi.Araç~75 dk
    2. Ders 13.2Diğer tasarım unsurlarıSerbest kenar etkisi, darbe, yorulma, birleşimler: hesabın dışında kalanlar.~40 dk

Kısım E · Hafta 14

Katmanlı kirişler

Dar ve geniş kiriş modelleriyle katmanlı kompozit kirişlerde sehim ve katman gerilmeleri.

  1. Hafta 14

    Katmanlı kompozit kirişlerin eğilmesi

    hazırÖÇ 8, 9, 10
    1. Ders 14.1Simetrik katmanlı kirişlerin eğilmesi: dar ve geniş kirişYanal eğrilik ve burulma kısıtları; etkin eğilme rijitliği; sehim ve katman gerilmeleri.Araç~65 dk
    2. Ders 14.2Simetrik olmayan katmanlı kirişlerUzama–eğilme bağlaşımı olan kirişlerde sehim ve gerilme.~45 dk

Tarayıcıda deneyin

Etkileşimli hesap araçları

Araçlar ilgili dersin içinde, tarayıcıda çalışır; hiçbir veri sunucuya gönderilmez. Sonuçlar dersi anlamak ve ön değerlendirme yapmak içindir; projelerde doğrudan kullanılamaz.

Gösterim ve birimler

Bütün kurs boyunca aynı gösterim

Kaynaklar arasında küçük gösterim farkları var. Bu kaynakta aşağıdaki kurallar her derste aynen kullanılır; bir kaynaktan farklı bir gösterim aktarıldığında ilgili derste belirtilir.

Kurs genelindeki gösterim kuralları
KonuBu kaynakta
Malzeme eksenleri1: lif doğrultusu, 2: tabaka düzleminde life dik, 3: kalınlık doğrultusu. x–y–z: yapının (genel) eksenleri.
Lif açısı θx ekseninden 1 eksenine ölçülür; z ekseni okura doğru bakarken saat yönünün tersine pozitif.
Kayma şekil değiştirmesiVektör ve matrislerde mühendislik kayma şekil değiştirmesi $\gamma_{12} = 2\varepsilon_{12}$ kullanılır; tansör bileşeni $\varepsilon_{12}$ ayrıca belirtilir.
Matris adları$[S]$ esneklik, $[Q]$ indirgenmiş rijitlik (düzlem gerilme, 1-2 eksenleri); $[\bar S]$, $[\bar Q]$ dönüştürülmüş esneklik ve rijitlik (x-y eksenleri).
BirimlerRijitlik GPa, gerilme MPa, uzunluk ve kalınlık mm, yoğunluk kg/m³ veya g/cm³ (her yerde açıkça yazılır). Metinde ondalık ayırıcı virgüldür.

Resmî ders bilgisi

Dersin öğrenme çıktıları

Aşağıdaki on madde İTÜ lisansüstü ders katalog formundan aynen alındı. Her hafta, katalogdaki haftalık planda eşlendiği çıktı numaralarıyla (ÖÇ) gösterilir. Her dersin kendi, daha ayrıntılı öğrenme hedefleri ayrıca yazılıdır.

  1. ÖÇ 1. Kompozit malzemelerin tanımı, karakteristikleri ve davranışları hakkında bilgi sahibi olacaktır.
  2. ÖÇ 2. Kompozit malzemelerin kullanım alanları ve üretim yöntemleri hakkında bilgi sahibi olacaktır.
  3. ÖÇ 3. Kompozit malzemelerin gerilme şekil değiştirme bağıntıları hakkında bilgi sahibi olacaktır.
  4. ÖÇ 4. Kompozit malzemelerin bileşenlerinin özelliklerini kullanarak mühendislik sabitlerini hesaplayacaktır.
  5. ÖÇ 5. Açılı tabakanın rijitlik ve esneklik matrislerinin elemanlarını hesaplama yeteneği kazanacaktır.
  6. ÖÇ 6. Mekanik yük, ısı ve nem nedeniyle tabakadaki gerilme ve şekil değiştirme büyüklüklerini hesaplayacaktır.
  7. ÖÇ 7. Katmanlı tabakanın rijitlik matrisini ve mühendislik sabitlerini hesaplayacaktır.
  8. ÖÇ 8. İç kuvvet ve momentlerden katmanlı yapının orta düzleminde şekil değiştirme ve eğriliğini hesaplamak.
  9. ÖÇ 9. Kompozit katmanlı yapılarda kalınlık boyunca gerilme ve şekil değişimini hesaplayacaktır.
  10. ÖÇ 10. Katmanlı yapıların tasarımını ve analizini yapacak, çıkan sonuçları yorumlayacaktır.

Kaynak: E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Bölüm 1: Giriş, ders notları, İTÜ, 2026, slayt 2–7 (lisansüstü ders katalog formu). Ders kitabı: A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı, CRC Press, 2006.

Kaynaklar

Neye dayanıyor?

Anlatımın omurgası Prof. Dr. Ekrem Tüfekçi'nin İTÜ MKC 516 ders notları ve dersin resmî kitabı Kaw (2006) üzerine kuruldu; Türkçe terimler için Prof. Dr. Mehmet Zor'un ders notlarına da başvuruldu. Kaynaktan doğrudan alınan tanım, tablo ve soruların altında yazar, eser ve slayt ya da sayfa numarası yazılıdır. Örnekler, türetimler ve araçlar konu yeniden kurularak hazırlandı; sayısal sonuçlar bağımsız olarak yeniden hesaplandı.

Kaynakça Terimler sözlüğü

İlgili sayfalar