Bu derste öğrenecekleriniz
- Simetrik olmayan kirişte [J] matrisiyle etkin modülü ve tarafsız ekseni bulmak
- Dar ve geniş kiriş kabullerini ve kaynaktaki farkı açıklamak
- Kat gerilmelerini orta düzlem uzamasını katarak hesaplamak
- Dizilim sırasının gerilme dağılımına etkisini yorumlamak
1. Neden öğreniyoruz?
Ders 14.1'deki kirişler simetrikti: eğilmede orta düzlem uzamıyordu ve tarafsız eksen orta düzlemdeydi. Simetrik olmayan bir kirişte ise [B] ≠ 0'dır; moment yalnız eğrilik değil orta düzlem uzaması da yaratır ve tarafsız eksen rijit katlara doğru kayar. Bu durum, iki farklı malzemeden yapılmış (ısıl çift metal gibi) kirişlerden ya da tek tarafı güçlendirilmiş parçalardan tanıdıktır. Bu derste Ders 14.1'in yöntemini 6×6 matrisin tersine genişletiyor, Kaw'ın örneğini ve kaynaktaki bir tutarsızlığı inceliyoruz.
2. Ön bilgiler
Ders 10.2 ve 14.1'den
$\{\varepsilon^0; \kappa\} = [J]\{N; M\}$, $[J] = [A\ B; B\ D]^{-1}$ (6×6). Dar kirişte yalnız $M_x \ne 0$; geniş kirişte enine eğrilik tutulur. $E_xI\kappa_x = M$, $I = bh^3/12$.
3. Dar kiriş
Yalnız $M_x$ uygulanırsa (tüm $N$ ve öteki momentler sıfır) $[J]$'nin dördüncü sütunu her şeyi verir [Kaw, Bölüm 6.3, Eş. 6.23–6.30, s. 444–447] [Ders notları, Bölüm 6, slayt 24–34]:
$$ \varepsilon^0_x = J_{14}M_x,\ \varepsilon^0_y = J_{24}M_x,\ \gamma^0_{xy} = J_{34}M_x,\quad \kappa_x = J_{44}M_x,\ \kappa_y = J_{54}M_x,\ \kappa_{xy} = J_{64}M_x \tag{1} $$ $$ z_n = -\frac{J_{14}}{J_{44}},\qquad E_x = \frac{12}{h^3J_{44}} \tag{2} $$$z_n$, $\varepsilon_x = \varepsilon^0_x + z\kappa_x = 0$ olan düzlemdir. Simetrik yapıda $J_{14} = 0$ ve $J_{44} = D^*_{11}$ olduğundan (2), Ders 14.1'in (2)'sine indirgenir.
Kaynakta dizgi hatası
Kaw Eş. 6.25'te $\kappa_y = J_{54}M_y$ ve $\kappa_{xy} = J_{64}M_{xy}$ yazılmıştır; yalnız $M_x$ uygulandığından doğrusu $\kappa_y = J_{54}M_x$, $\kappa_{xy} = J_{64}M_x$'tir (aynı sayfadaki öteki satırlar ve Örnek 6.3'ün sayıları bunu doğrular) [Kaw, Eş. 6.25, s. 445].
4. Geniş kiriş ve kabullerdeki fark
Kaw simetrik olmayan geniş kirişte yalnız $\kappa_y = 0$ alır; $M_{xy} = 0$ ve tüm $N = 0$ kalır, $M_y$ bilinmeyen olur [Kaw, Örnek 6.4, Eş. 6.35–6.38, s. 451–455]:
$$ M_y = -\frac{J_{54}}{J_{55}}M_x,\qquad z_n = -\frac{J_{14}J_{55} - J_{15}J_{54}}{J_{44}J_{55} - J_{45}J_{54}},\qquad E_x = \frac{12J_{55}}{h^3\left(J_{44}J_{55} - J_{45}J_{54}\right)} \tag{3} $$Kabul farkı: κₓᵧ serbest mi tutulu mu?
Kaw simetrik geniş kirişte (Örnek 6.2) $\kappa_y = \kappa_{xy} = 0$ alır, simetrik olmayan geniş kirişte (Örnek 6.4) yalnız $\kappa_y = 0$. İki örnek birbirinin “aynı kabulü” değildir. Bu sitedeki araç Kaw'ı izler: simetrikte $\kappa_y = \kappa_{xy} = 0$, simetrik değilse yalnız $\kappa_y = 0$. Örnek 6.4'te $\kappa_{xy}$ da sıfır tutulsaydı (ve $N = 0$) $E_x = 107{,}8$ GPa, $\delta = 5{,}797$ mm bulunurdu; Kaw'ın kabulüyle 107,2 GPa ve 5,832 mm. Fark küçük ama hangi kabulün kullanıldığı her zaman yazılmalıdır.
Bağıntı (1)–(3) için dört soru
- Nereden geliyor? Katmanlı plak bağıntısının tam tersi (6×6) ve kirişin yan yüzlerindeki sınır kabulleri; izotrop kirişle $M$–$\kappa_x$ eşleştirmesi.
- Hangi şartlarda geçerli? Ders 14.1'dekilerle aynı; ek olarak mesnetlerin orta düzlem uzamasına izin verdiği varsayılır (basit mesnet, eksenel tutma yok). Eksenel olarak tutulmuş bir kirişte $N_x \ne 0$ olur ve sonuç değişir.
- Nasıl uygulanır? [A], [B], [D]'den 6×6 matrisi kur, ters çevir, $J_{14}$, $J_{44}$ (geniş kiriş için $J_{15}, J_{45}, J_{54}, J_{55}$) ile $z_n$ ve $E_x$'i bul. Sehimi izotrop formülden, kat gerilmelerini $\{\varepsilon^0\} + z\{\kappa\}$ ile bul.
- Sonuç ne anlama gelir? Tarafsız eksen rijit katlara doğru kayar; aynı katların sırası değişince $E_x$ değişmese bile (Örnek 14.2.2) gerilme dağılımı tamamen değişir. Simetrik olmayan kirişler ayrıca kür sonrası çarpılır (Ders 11.2).
5. Çözümlü örnekler
Kaw Örnek 6.3–6.4: [0/90/−30/30]₂
Verilenler
Ders 14.1, Örnek 14.1.1'in kirişi; dizilim $[0/90/-30/30]_2$ (simetrik değil), kat 0,125 mm, $L = 0{,}1$ m, $b = 5$ mm, $q = 200$ N/m [Kaw, Örnek 6.3–6.4, s. 447–455].
İstenenler
Dar ve geniş kiriş kabulüyle $E_x$, sehim, tarafsız eksen; −30° katın (3. kat) üstünde gerilmeler.
Model ve kabuller
(1)–(3); $M_x = 50$ N·m/m.
Çözüm
Dar: $J_{44} = 0{,}1194$ 1/(Pa·m³), $J_{14} = 4{,}30\times10^{-6}$ 1/(Pa·m²). $E_x = 12/(10^{-9}\cdot0{,}1194) = 100{,}5$ GPa; $\delta = 6{,}220$ mm; $z_n = -0{,}036$ mm. $\{\varepsilon^0\} = (2{,}151;\ -3{,}049;\ -3{,}168)\times10^{-4}$, $\{\kappa\} = (5{,}971;\ -2{,}178;\ -0{,}970)$ 1/m. −30° katın üstü ($z = -0{,}25$ mm): $\{\sigma\}_{xy} = (-127{,}9;\ -34{,}32;\ 61{,}71)$ MPa; yerel $(-158{,}0;\ -4{,}29;\ -9{,}69)$ MPa.
Geniş (Kaw, κᵧ = 0): $M_y = 8{,}497$ N·m/m; $E_x = 107{,}2$ GPa; $\delta = 5{,}832$ mm; $z_n = -0{,}027$ mm. −30° katın üstü: $\{\sigma\}_{xy} = (-138{,}1;\ -43{,}52;\ 68{,}33)$ MPa; yerel $(-173{,}6;\ -7{,}99;\ -6{,}78)$ MPa.
Birim kontrolü
Kaw: $J_{44} = 1{,}194\times10^{-1}$, $E_x = 1{,}005\times10^{11}$ Pa, $\delta = 6{,}219$ mm; geniş $1{,}071\times10^{11}$ Pa, 5,830 mm (Kaw sehimde $1{,}072\times10^{11}$ kullanır); $\sigma_y$ dar $-3{,}431\times10^7$, geniş $-4{,}354\times10^7$ Pa ✓.
Fiziksel ve mühendislik yorumu
Aynı katlardan oluşan simetrik $[0/90/-30/30]_s$ kirişe göre (118,96 GPa) etkin modül %16 düştü: simetrik olmayan dizilimde dış 0° katlardan biri iç kısma geçti ve bağlaşım rijitliği “yedi”. Tarafsız eksen orta düzlemden yalnız 0,036 mm (h'nin %3,6'sı) kaydı; ama orta düzlemde $\varepsilon^0_x = 215$ μ uzama var. Dar–geniş farkı burada daha küçük (sehimde %6, $\sigma_x$'te %8, $\sigma_y$'de %27; Kaw'ın oranları).
Benzer problem — kendinizi sınayınSimetrik olmayan kirişte δ'yi kendi kabulünüzle
Örnek 14.2.1'de geniş kiriş için $\kappa_y = \kappa_{xy} = 0$ kabul ederseniz $E_x$ ve $\delta$ ne olur?
İpucu
Bilinmeyenler $\varepsilon^0$ (3) ve $\kappa_x$; denklemler $N = 0$ (3) ve $M_x$.
Çözümü göster
$E_x = 107{,}8$ GPa, $\delta = 5{,}797$ mm (bölüm 4'teki kutu). Kaw'ın kabulüyle fark %0,6: sehim bu kabule duyarsız, ama ilke olarak kabul açıkça yazılmalı.
İki katlı çapraz katlı kiriş: [0₄/90₄]
Verilenler
Grafit/epoksi $[0_4/90_4]$, kat 0,125 mm ($h = 1$ mm), $L = 0{,}2$ m, $b = 10$ mm, $q = 10$ N/m, basit mesnet. Karşılaştırma: $[90_4/0_4]$.
İstenenler
$E_x$, sehim, tarafsız eksen; 0° ve 90° katlarda en büyük gerilmeler.
Model ve kabuller
Dar kiriş (1)–(2); araç.
Çözüm
$[0_4/90_4]$: $E_x = 38{,}62$ GPa, $\delta = 6{,}47$ mm, $z_n = -0{,}223$ mm (tarafsız eksen üstteki 0° katlara doğru kaydı). Üst yüzde $\sigma_1 = -78{,}2$ MPa (0°, basma); 90° katların alt yüzünde $\sigma_2 = 11{,}6$ MPa (enine çekme).
$[90_4/0_4]$: $E_x$ ve $\delta$ aynı (38,62 GPa, 6,47 mm), $z_n = +0{,}223$ mm. Alt yüzde 0° katlarda $\sigma_1 = +78{,}2$ MPa (çekme); 90° katlarda $\sigma_2$ en çok 1,0 MPa.
Birim kontrolü
$z_n$ mm, h = 1 mm: tarafsız eksen kalınlığın %22'si kadar kaydı.
Fiziksel ve mühendislik yorumu
Ters çevrilmiş iki kiriş aynı rijitlikte ama gerilme bakımından çok farklıdır: $[0_4/90_4]$'te 90° katlar çekme tarafında ve enine dayanımın (40 MPa) %29'unu kullanıyor; $[90_4/0_4]$'te 90° katlar basma tarafında ve neredeyse yüksüz. Yük yönü biliniyorsa zayıf doğrultudaki katları basma tarafına koymak FPF'yi büyük ölçüde yükseltir. Simetrik $[0_2/90_4/0_2]$ ise 160 GPa ile dört kat rijittir (Ders 14.1).
Benzer problem — kendinizi sınayınMoment yönü değişirse
$[0_4/90_4]$ kiriş ters yönde (yukarı) yüklenirse hangi kat enine çekmeye girer? Tarafsız eksen değişir mi?
İpucu
Doğrusal sistem: işaretler döner.
Çözümü göster
Tarafsız eksen aynı yerde kalır ($z_n$ yükten bağımsız). Gerilmelerin işareti döner: 90° katlar basmaya, üstteki 0° katlar çekmeye girer; 90° katlarda enine basma dayanımı yüksek (246 MPa) olduğundan bu yön daha güvenlidir.
6. Etkileşimli araç
Ders 14.1'deki kiriş aracı simetrik olmayan dizilimi tanır: dar kirişte $J_{44}$'ü, geniş kirişte Kaw'ın (3) bağıntısını kullanır ve tarafsız eksenin konumunu verir. Örnek 6.3 için dizilime [0/90/-30/30]2 yazın.
Bu araç JavaScript ile çalışır. Kapalıysa Örnek 14.2.1'deki adımları elle izleyebilirsiniz.
7. Sık yapılan hatalar
- Simetrik olmayan kirişte $D^*_{11} = (D^{-1})_{11}$ kullanmak. Doğrusu $J_{44}$; [B] ihmal edilirse rijitlik fazla hesaplanır.
- Tarafsız ekseni orta düzlemde sanmak. Gerilme sıfır noktası katlara göre değişir; şekil değiştirme sıfır noktası $z_n$'dedir.
- Kat gerilmesinde $\varepsilon^0$'ı unutmak. $\{\varepsilon\} = \{\varepsilon^0\} + z\{\kappa\}$.
- Kabulü yazmamak (geniş kirişte hangi eğriliklerin tutulduğu).
- Mesnet koşulunu göz ardı etmek. Eksenel tutulan kirişte orta düzlem uzayamaz ve sonuç değişir.
8. Alıştırmalar
Alıştırma 1KolayKavramsalHangi yöne?
$[0/90]$ kirişte tarafsız eksen hangi yöne kayar? Neden?
İpucu
Rijit kat hangisi?
Çözümü göster
Üstteki 0° kata doğru (z negatif): $x$ doğrultusundaki eğilme rijitliği 0° katta yoğunlaşır; tarafsız eksen, kompozit kesitlerde olduğu gibi rijitlik merkezine doğru kayar.
Alıştırma 2OrtaSayısalDönüştürülmüş kesit sağlaması
$[0_4/90_4]$ kiriş için tarafsız ekseni, katları $E_1$ ve $E_2$ modüllü iki şerit sayarak “dönüştürülmüş kesit” yöntemiyle bulun ve araçla ($z_n = -0{,}223$ mm) karşılaştırın.
İpucu
$z_n = \sum E_it_i\bar z_i/\sum E_it_i$; üst şerit $\bar z = -0{,}25$, alt $+0{,}25$ mm.
Çözümü göster
$z_n = [181(-0{,}25) + 10{,}3(0{,}25)]/(181 + 10{,}3) = -0{,}2231$ mm ✓. Bu çapraz katlı kirişte Poisson etkileri ihmal edilebilir olduğundan iki yöntem aynı sonucu verir; açılı katlarda yalnız $J$ matrisi doğrudur.
Alıştırma 3ZorTüretme(3)'ün türetimi
Simetrik olmayan geniş kirişte (Kaw kabulü) $E_x = 12J_{55}/[h^3(J_{44}J_{55} - J_{45}J_{54})]$ bağıntısını türetin.
İpucu
$\kappa_x = J_{44}M_x + J_{45}M_y$, $0 = J_{54}M_x + J_{55}M_y$.
Çözümü göster
İkinci denklemden $M_y = -J_{54}M_x/J_{55}$; birincide yerine koyunca $\kappa_x = M_x(J_{44}J_{55} - J_{45}J_{54})/J_{55}$. $E_xh^3\kappa_x/12 = M_x$ ile (3) ✓.
Alıştırma 4OrtaKavramsalKür çarpılması ve kiriş
Ders 11.2'deki $[0/90]$ yapı kür sonrası $\kappa_x = -0{,}128$ 1/m ile eğriliyordu. Bu kiriş, mekanik yükle düzeltilmek istenirse hangi momenti ister ($b = 10$ mm, kat 5 mm)?
İpucu
Doğrusal üst üste koyma: $\kappa_x^{mek} = +0{,}128$; dar kiriş $J_{44}$.
Çözümü göster
Araçla $[0/90]$, kat 5 mm için $J_{44}$'ü okuyun; $M_x = 0{,}128/J_{44}$ ve $M = M_xb$. Bu moment $\kappa_x$'i sıfırlar ama $\kappa_y$'yi sıfırlamaz (eyer biçimi): tek bir kiriş momentiyle plak düzeltilemez.
9. Özet
- Simetrik olmayan dar kiriş: $E_x = 12/(h^3J_{44})$, $z_n = -J_{14}/J_{44}$.
- Geniş kiriş (Kaw): yalnız $\kappa_y = 0$, (3); kabul açıkça belirtilmeli.
- Tarafsız eksen rijit katlara kayar; aynı katların sırası gerilme dağılımını belirler.
- Kaw Eş. 6.25'teki $M_y$, $M_{xy}$ dizgi hatası: doğrusu $M_x$.
Bu ders, MKC 516 kaynağının son dersidir. Hafta 1'deki tek tabakadan başlayıp mikromekanik, makromekanik, katmanlı yapı analizi, kırılma ve tasarımla kirişe ulaştık. Sözlük ve kaynakça sayfaları tüm terimleri ve kaynakları bir arada verir.
Bu dersteki terimler
Terimler ilk geçtikleri sırayla listelendi. Tanımların tamamı terimler sözlüğünde.
| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim |
|---|---|---|---|
| tarafsız eksen | neutral axis | $z_n$ | m |
Kaynaklar
- A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı, CRC Press (Taylor & Francis), Boca Raton, 2006. Dersin resmî ders kitabı. — Bölüm 6.3 (s. 444–455), Eş. 6.23–6.38, Örnek 6.3–6.4
- Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Bölüm 6: Kirişlerin Eğilmesi, ders notları (slayt, 34 s.), 2019 sürümü. Ders klasöründe bu bölümün yalnız eski sürümü bulunuyor. — slayt 24–34 (simetrik olmayan kirişler)
Bütün kurs için toplu liste: kaynakça. Sayfadaki hesaplar, kaynakların değerleri kullanılarak bağımsız olarak yeniden yapıldı. Hata görürseniz moc.kecicuktu@ofni adresine yazabilirsiniz.