Akademik / MKC 516 / Hafta 4 / Ders 4.2

Hafta 4 · Ders 4.2 · ~50 dk

Tek yönlü tabakada çözümlü problemler ve deneysel sabitler

[S] ve [Q] matrisleriyle üç tip problem çözülür: gerilme verilir, şekil değiştirme verilir ya da ikisinden birer parça bilinir. Bu derste bu problemleri ve dört sabitin hangi deneylerle bulunduğunu, özellikle kayma modülünün neden ±45° numunesiyle ölçüldüğünü görüyoruz.

Bu derste öğrenecekleriniz

  • Gerilme verilen, şekil değiştirme verilen ve karışık problemleri [S] ve [Q] ile çözmek
  • Bir doğrultunun tutulmasının diğer doğrultudaki rijitliğe etkisini hesaplamak
  • 0° ve 90° çekme deneylerinden E₁, ν₁₂, E₂'yi bulmak ve karşılıklılıkla tutarlılığı sınamak
  • [±45]s çekme deneyinden G₁₂'yi hesaplamak ve bağıntıyı dönüşümlerden türetmek
  • Tek yönlü tabakayı çelikle mutlak ve özgül rijitlik açısından karşılaştırmak
Hafta
Hafta 4 — Tek yönlü lif takviyeli tabakanın gerilme–şekil değiştirme ilişkileri
Süre
~50 dk
Ön koşul
Ders 4.1 ([S] ve [Q]); Ders 3.1 (dönüşüm).
Resmî çıktı
  • ÖÇ 3. Kompozit malzemelerin gerilme şekil değiştirme bağıntıları hakkında bilgi sahibi olacaktır.
Kaynak: ders katalog formu (Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 4 ve 7)

1. Neden öğreniyoruz?

Ders 4.1'deki iki matris, $[S]$ ve $[Q]$, tek yönlü tabakanın bütün düzlem içi davranışını dört sabitle anlatır. Bu derste iki soruyu yanıtlıyoruz: (1) Mühendislikte karşılaşılan problem tiplerinde, gerilme mi, şekil değiştirme mi, yoksa ikisinden birer parça mı bilindiğinde, bu matrisler nasıl kullanılır? (2) Dört sabit nereden gelir; hangi deneyle, hangi ölçümle bulunur?

İkinci soru önemsiz değildir. Bir tabakanın kayma modülü doğrudan “kesme” yapılarak kolay ölçülemez; bunun yerine ±45° dizilimli bir çekme numunesi kullanılır ve bunun neden işe yaradığı, dönüşüm bağıntılarının güzel bir uygulamasıdır.

2. Ön bilgiler

Ön bilgi

Ders 4.1'den

$$ \{\varepsilon\}_{12} = [S]\{\sigma\}_{12},\quad \{\sigma\}_{12} = [Q]\{\varepsilon\}_{12},\quad S_{11} = \frac{1}{E_1},\ S_{12} = -\frac{\nu_{12}}{E_1},\ S_{22} = \frac{1}{E_2},\ S_{66} = \frac{1}{G_{12}} $$

Yalnız malzeme eksenlerinde (özel ortotrop tabaka). Ders 3.1'deki dönüşüm bağıntıları da bu derste bir kez kullanılacak.

3. Üç problem tipi

Malzeme eksenlerinde altı büyüklük var: $\sigma_1, \sigma_2, \tau_{12}, \varepsilon_1, \varepsilon_2, \gamma_{12}$. (2)–(3)'teki üç denklem, bunlardan herhangi üçü bilindiğinde diğer üçünü verir (bilinen üçlü, aynı satırın gerilmesi ve şekil değiştirmesini birlikte içermediği sürece).

  1. Gerilme verilmiş (kuvvetle yüklenen serbest parça): $\{\varepsilon\} = [S]\{\sigma\}$.
  2. Şekil değiştirme verilmiş (ölçüm ya da yer değiştirmesi belirlenmiş parça): $\{\sigma\} = [Q]\{\varepsilon\}$.
  3. Karışık: bazı doğrultularda gerilme, bazılarında şekil değiştirme bilinir. Örnek: life dik doğrultuda iki rijit duvar arasına sıkıştırılmış ($\varepsilon_2 = 0$) bir tabaka lif doğrultusunda çekiliyor ($\sigma_1$ bilinir), kayma yok ($\tau_{12} = 0$).

Karışık problemde (2)'nin ikinci satırı kullanılır: $\varepsilon_2 = S_{12}\sigma_1 + S_{22}\sigma_2 = 0$ → $\sigma_2 = -\dfrac{S_{12}}{S_{22}}\sigma_1 = \nu_{21}\,\sigma_1$. Sonra birinci satır: $\varepsilon_1 = (S_{11} + S_{12}\nu_{21})\sigma_1 = \dfrac{1 - \nu_{12}\nu_{21}}{E_1}\sigma_1$. Duvar, life dik yönde küçük bir çekme gerilmesi ($\nu_{21}\sigma_1$) doğurur ve lif doğrultusundaki rijitliği $Q_{11}$'e çıkarır.

Dört soru

Karışık problem için dört soru

  • Nereden geliyor? Aynı üç denklem; bilinmeyenler gerilme ve şekil değiştirme arasında paylaşılmış.
  • Hangi şartlarda geçerli? Doğrusal elastik, malzeme eksenleri; “duvar” tam rijit ve sürtünmesiz. Gerçek bir tutucu esnekse sonuç iki ucun arasında kalır.
  • Nasıl uygulanır? Bilinen şekil değiştirmenin satırından bilinmeyen gerilmeyi çöz, sonra diğer satırlara koy.
  • Sonuç ne anlama gelir? Bir doğrultuyu tutmak, diğer doğrultudaki rijitliği artırır ($E_1 \to Q_{11}$). Etki tek yönlü tabakada küçüktür (%0,4–0,5), çünkü $\nu_{21}$ küçüktür; ama yükü life dik verip lif doğrultusunu tutarsanız artış $\nu_{12}$ ile orantılı ve daha belirgindir (Alıştırma 4).

4. Dört sabitin deneyle belirlenmesi

Ders 4.1'deki (2) bağıntısında yalnız bir gerilme bileşeni sıfırdan farklıysa her ölçüm doğrudan bir esneklik terimini verir [Kaw, Eş. 2.80–2.92, s. 101–104] [Tüfekçi, Bölüm 2, slayt 109–113]:

  • 0° çekme (yalnız $\sigma_1$): $E_1 = \sigma_1/\varepsilon_1$, $\nu_{12} = -\varepsilon_2/\varepsilon_1$.
  • 90° çekme (yalnız $\sigma_2$): $E_2 = \sigma_2/\varepsilon_2$, $\nu_{21} = -\varepsilon_1/\varepsilon_2$. Karşılıklılık $\nu_{12}/E_1 = \nu_{21}/E_2$ deneyin tutarlılık kontrolüdür.
  • Saf kayma (yalnız $\tau_{12}$): $G_{12} = \tau_{12}/\gamma_{12}$.

Kaw'ın anlattığı çekme numunesi (ASTM D3039) altı–sekiz 0° katlı, 12,5 mm genişliğinde ve 229 mm uzunluğunda bir şerittir; uçlarına yük aktarma takozları yapıştırılır, ortasına boyuna ve enine şekil değiştirme ölçerler (İng. strain gage) konur; numune 0,5–1 mm/dk hızla kırılana kadar çekilir ve 40–50 gerilme–şekil değiştirme noktası alınır [Kaw, Bölüm 3.4, s. 274–276].

Üç çekme numunesi Yan yana üç yatay şerit numune. Birincisinde lifler yük doğrultusunda (0°), ikincisinde yüke dik (90°), üçüncüsünde artı ve eksi 45 derece çapraz. Her numunenin ortasında boyuna (x) ve enine (y) iki şekil değiştirme ölçer; uçlarda yük okları. 0° E₁, ν₁₂ 90° E₂, ν₂₁ (kontrol) [±45]ₛ G₁₂ Koyu dikdörtgen: boyuna ölçer (εₓ); açık dikdörtgen: enine ölçer (εᵧ). Uçlardaki gri bloklar yük aktarma takozları. Yük her numunede yatay (x) doğrultuda uygulanır.
Şekil 1. Dört düzlem içi sabit için üç çekme deneyi (ölçeksiz). Kesikli çizgiler ±45° numunesinde alttaki −45° katları gösteriyor.

4.1 Kayma modülü: neden ±45° numunesi?

Saf kayma deneyi kurmak zordur. Kaw'ın önerdiği yöntemlerden biri [±45]₂ₛ dizilimli (sekiz katlı: +45/−45/+45/−45/−45/+45/−45/+45) bir şeridi x doğrultusunda çekmektir: x ve y doğrultularındaki şekil değiştirmeler ölçülür ve [Kaw, Eş. 3.192–3.193, s. 294–295]

$$ \tau_{12} = \frac{\sigma_x}{2},\qquad \gamma_{12} = \varepsilon_x - \varepsilon_y,\qquad G_{12} = \frac{\sigma_x}{2(\varepsilon_x - \varepsilon_y)} \tag{1} $$
Türetme (1)'in dönüşüm bağıntılarından türetimi

Katların gerilmesi. +45 ve −45 katlarının x–y eksenlerindeki $\bar Q_{11}, \bar Q_{12}, \bar Q_{22}$ terimleri aynı, kayma bağlaşım terimleri zıt işaretlidir (Hafta 5). Simetrik ve dengeli dizilimde σₓ çekmesi altında bütün katlar aynı $\varepsilon_x$, $\varepsilon_y$'yi ve $\gamma_{xy} = 0$'ı paylaşır (Hafta 10). Bu yüzden her katın $\sigma_y$'si aynıdır; toplamları sıfır olduğundan her biri sıfırdır. Her katın $\sigma_x$'i de aynıdır, dolayısıyla uygulanan ortalama $\sigma_x$'e eşittir. Katların $\tau_{xy}$'leri ise eşit büyüklükte, zıt işaretlidir.

Gerilme dönüşümü (Ders 3.1, bağıntı 3), θ = ±45° için $c^2 - s^2 = 0$, $sc = \pm 1/2$:

$$ \tau_{12} = -\sigma_x sc + \sigma_y sc + \tau_{xy}(c^2 - s^2) = \mp\frac{\sigma_x}{2} $$

Katın kendi $\tau_{xy}$'si hiç girmez. Büyüklükçe $|\tau_{12}| = \sigma_x/2$.

Şekil değiştirme dönüşümü, $\gamma_{xy} = 0$ ile: $\gamma_{12} = -2\varepsilon_x sc + 2\varepsilon_y sc = \mp(\varepsilon_x - \varepsilon_y)$. Büyüklükçe $|\gamma_{12}| = \varepsilon_x - \varepsilon_y$ ($\varepsilon_y < 0$ olduğundan iki ölçüm toplanır).

Dört soru

Bağıntı (1) için dört soru

  • Nereden geliyor? Dengeli simetrik dizilimde katların gerilme durumu ve ±45°'de dönüşüm bağıntıları.
  • Hangi şartlarda geçerli? Numunenin ortasında, serbest kenarlardan ve takozlardan uzakta; doğrusal bölgede. Kaw, $G_{12}$'nin $\tau_{12}$–$\gamma_{12}$ eğrisinin başlangıç eğiminden alındığını vurgular [Kaw, s. 295]; kayma davranışı belirgin biçimde doğrusal değildir.
  • Nasıl uygulanır? $\sigma_x = P/(wh)$; iki ölçer okunur; (1).
  • Sonuç ne anlama gelir? Yöntemin güzelliği, sonucun diğer elastik sabitlere bağlı olmamasıdır: $E_1, E_2, \nu_{12}$ bilinmeden $G_{12}$ ölçülür. Kaw'ın verdiği tipik grafit/epoksi deneyinden $G_{12} = 5{,}566$ GPa elde edilmiştir [Kaw, Şekil 3.37, s. 295–296].

5. Çözümlü örnekler

Çözümlü örnek 4.2.1Mühendislik uygulaması

Çelik mi, tek yönlü karbon/epoksi mi? (Ödev 1, malzeme A ve B)

Verilenler

Çelik (AISI 1025): $E = 208$ GPa, $G = 79$ GPa, $\nu = 0{,}30$, $\rho = 7{,}85$ g/cm³. Tek yönlü AS4/3501-6 karbon/epoksi, lifler x doğrultusunda: $E_1 = 142$, $E_2 = 10{,}3$ GPa, $G_{12} = 7{,}2$ GPa, $\nu_{12} = 0{,}27$, $\rho = 1{,}58$ g/cm³ [Ödev 1, Tablo 1–2]. Üç ayrı yükleme: (1) $\sigma_x = 100$ MPa; (2) $\tau_{xy} = 50$ MPa; (3) $\sigma_y = 25$ MPa (diğer bileşenler sıfır).

İstenenler

Her yüklemede iki malzemenin $\varepsilon_x, \varepsilon_y, \gamma_{xy}$ değerleri; ilgili özgül rijitlikler; hangi malzeme hangi ölçüte göre üstün?

Model ve kabuller

Lifler x doğrultusunda: x = 1, y = 2 (özel ortotrop), Ders 4.1 bağıntı (2). Çelik izotrop; ödevde $G$ ayrıca verildiği için kayma için verilen $G = 79$ GPa kullanıldı ($E/2(1+\nu) = 80$ GPa ile %1 farklı). Birim: MPa/GPa = 10⁻³.

Çözüm

Şekil değiştirmeler (μ = 10⁻⁶)
YüklemeMalzemeεₓεᵧγₓᵧ
(1) σₓ = 100 MPaÇelik480,8−144,20
Karbon/epoksi 0°704,2−190,10
(2) τₓᵧ = 50 MPaÇelik00632,9
Karbon/epoksi 0°006944
(3) σᵧ = 25 MPaÇelik−36,1120,20
Karbon/epoksi 0°−47,524270

Örnek hesaplar: karbon/epoksi (1)'de $\varepsilon_x = 100/142 = 0{,}7042\times10^{-3}$, $\varepsilon_y = -0{,}27(100)/142 = -0{,}1901\times10^{-3}$; (3)'te $\varepsilon_x = S_{12}\sigma_y = -0{,}27(25)/142 = -47{,}5$ μ, $\varepsilon_y = 25/10{,}3 = 2427$ μ.

Özgül rijitlikler (GPa·cm³/g): çekme x — çelik $208/7{,}85 = 26{,}5$, karbon/epoksi $142/1{,}58 = 89{,}9$; kayma — çelik $79/7{,}85 = 10{,}1$, karbon/epoksi $7{,}2/1{,}58 = 4{,}56$; çekme y — çelik 26,5, karbon/epoksi $10{,}3/1{,}58 = 6{,}52$.

Birim kontrolü

MPa/GPa = 10⁻³ ✓. (3)'te karbon/epoksi için karşılıklılık: $\varepsilon_x/\sigma_y = S_{12} = -\nu_{21}/E_2 = -0{,}01958/10{,}3$ ✓ aynı sonuç.

Fiziksel ve mühendislik yorumu

Yalnız şekil değiştirmeye bakılırsa çelik üç yüklemede de daha az şekil değiştirir (karbon/epoksi lif doğrultusunda bile çelikten yumuşak). Ama kütle hesaba girince x doğrultusundaki çekmede karbon/epoksi 3,4 kat üstündür. Kayma ve enine çekmede ise tek yönlü kompozit hem mutlak hem özgül rijitlikte geridedir: enine çekmede çeliğin özgül rijitliğinin yalnız dörtte biri. Bu, tek yönlü tabakayı yalnız lif doğrultusunda yüklemenin ya da farklı açılı katlarla desteklemenin (Hafta 5'te 45° tabaka, ödevin C malzemesi; Hafta 10'da katmanlı yapılar) nedenidir.

Benzer problem — kendinizi sınayınBirleşik yükleme (Ödev 1, durum 4)

Aynı iki malzeme $\sigma_x = 50$, $\sigma_y = 12{,}5$, $\tau_{xy} = 25$ MPa altında. Süperpozisyonla (ya da doğrudan matris çarpımıyla) $\varepsilon_x, \varepsilon_y, \gamma_{xy}$'yi bulun.

İpucu

Bu yükleme, (1), (2), (3) yüklemelerinin yarılarının toplamıdır.

Çözümü göster

Çelik: $\varepsilon_x = (480{,}8 - 36{,}1)/2 = 222{,}4$ μ, $\varepsilon_y = (-144{,}2 + 120{,}2)/2 = -12{,}0$ μ, $\gamma_{xy} = 632{,}9/2 = 316{,}5$ μ. Karbon/epoksi 0°: $\varepsilon_x = (704{,}2 - 47{,}5)/2 = 328{,}3$ μ, $\varepsilon_y = (-190{,}1 + 2427)/2 = 1118{,}5$ μ, $\gamma_{xy} = 6944/2 = 3472$ μ.

Çözümlü örnek 4.2.2Temel

Deney verisinden dört sabit

Verilenler

Aynı prepregden üç numune (öğretim amaçlı kurgu veri; kat kalınlığı 0,125 mm):

  • 0°, 8 kat, genişlik 12,5 mm; $P = 5{,}00$ kN'da $\varepsilon_x = 2817$ μ, $\varepsilon_y = -761$ μ.
  • 90°, 16 kat, genişlik 25 mm; $P = 1{,}00$ kN'da $\varepsilon_x = 1942$ μ, $\varepsilon_y = -38$ μ.
  • [±45]₂ₛ, 8 kat, genişlik 25 mm; $P = 0{,}75$ kN'da $\varepsilon_x = 1563$ μ, $\varepsilon_y = -520$ μ.

(90° numunesinde x yük doğrultusu, yani 2 eksenidir.) Ölçümler doğrusal bölgede alınmıştır.

İstenenler

$E_1, \nu_{12}, E_2, \nu_{21}, G_{12}$; karşılıklılık kontrolü.

Model ve kabuller

Her numunede tek eksenli gerilme $\sigma = P/(wh)$. (1) ve bölüm 4'teki tanımlar.

Çözüm

0°: $h = 1{,}0$ mm, $A = 12{,}5$ mm²; $\sigma_1 = 5000/12{,}5 = 400$ MPa. $E_1 = 400/2817\times10^{-6} = 142{,}0$ GPa; $\nu_{12} = 761/2817 = 0{,}270$.

90°: $h = 2{,}0$ mm, $A = 50$ mm²; $\sigma_2 = 20$ MPa. $E_2 = 20/1942\times10^{-6} = 10{,}30$ GPa; $\nu_{21} = 38/1942 = 0{,}0196$.

Kontrol: $\nu_{12}E_2/E_1 = 0{,}270(10{,}30)/142{,}0 = 0{,}0196$ ✓ (ölçülenle aynı; enine ölçer okuması küçük olduğundan $\nu_{21}$'nin ölçüm belirsizliği büyüktür).

[±45]₂ₛ: $A = 25 \times 1{,}0 = 25$ mm²; $\sigma_x = 750/25 = 30$ MPa; $\tau_{12} = 15$ MPa; $\gamma_{12} = 1563 + 520 = 2083$ μ; $G_{12} = 15/2083\times10^{-6} = 7{,}20$ GPa.

Birim kontrolü

N/mm² = MPa; MPa/10⁻⁶ = 10⁶ MPa → /10³ GPa ✓.

Fiziksel ve mühendislik yorumu

Sonuç Ödev 1'deki AS4/3501-6 değerlerine çok yakın (veri bu amaçla kurgulandı). İki gözlem: (i) 90° numunesinde yük çok düşük (1 kN): enine mukavemet düşük olduğundan numune kalın ve geniş seçilir ama kuvvet yine küçüktür; yük hücresinin aralığı buna göre seçilmelidir. (ii) $\nu_{21}$'yi doğrudan ölçmek yerine karşılıklılıktan hesaplamak daha güvenilirdir; ölçülen değer yalnız kontrol içindir.

Benzer problem — kendinizi sınayınKaw'ın kayma deneyi

Bir [±45]₂ₛ grafit/epoksi numunesinde doğrusal bölgede $\sigma_x = 40$ MPa'da $\varepsilon_x = 2400$ μ, $\varepsilon_y = -1193$ μ okunuyor. $G_{12}$ nedir? Kaw'ın verdiği değerle (5,566 GPa) karşılaştırın.

İpucu

(1).

Çözümü göster

$\tau_{12} = 20$ MPa, $\gamma_{12} = 3593$ μ, $G_{12} = 20/3593\times10^{-6} = 5{,}566$ GPa. Bu tabaka, Kaw Tablo 2.1'deki grafit/epoksiden ($G_{12} = 7{,}17$ GPa) farklı bir malzemedir: veri sayfasındaki sabitler belirli bir malzeme ve üretime aittir.

6. Sık yapılan hatalar

  • 90° numunesinde eksenleri karıştırmak. Yük doğrultusu x = 2; boyuna ölçer $\varepsilon_2$'yi, enine ölçer $\varepsilon_1$'i okur.
  • ±45° deneyinde $\gamma_{12} = \varepsilon_x + \varepsilon_y$ yazmak. İşaretli değerlerle $\gamma_{12} = \varepsilon_x - \varepsilon_y$; $\varepsilon_y$ eksi olduğundan büyüklükler toplanır.
  • $\tau_{12} = \sigma_x$ almak. Yarısıdır.
  • Ödevdeki “ikincil Poisson oranı 0,02” gibi yuvarlanmış değerleri $[S]$'ye doğrudan koymak. $[S]$'nin simetrisini bozar; karşılıklılıktan hesaplayın.
  • Karışık problemde bilinen şekil değiştirmeyi yanlış satıra koymak. $\varepsilon_2 = 0$ ise ikinci satır sıfıra eşitlenir.

7. Alıştırmalar

Alıştırma 1KolaySayısalLif doğrultusunda çekme

Grafit/epoksi ($E_1 = 181$, $E_2 = 10{,}3$ GPa, $\nu_{12} = 0{,}28$) 0° tabaka $\sigma_1 = 500$ MPa ile çekiliyor. $\varepsilon_1$, $\varepsilon_2$ nedir? 100 mm genişliğindeki tabaka ne kadar daralır?

İpucu

$\varepsilon_2 = -\nu_{12}\varepsilon_1$.

Çözümü göster

$\varepsilon_1 = 500/181 = 2762$ μ; $\varepsilon_2 = -0{,}28(2762) = -773$ μ; daralma $100 \times 773\times10^{-6} = 0{,}077$ mm.

Alıştırma 2KolaySayısalÖlçümden gerilme

Ödev 1 malzemesinden bir 0° tabakada $\varepsilon_1 = 3000$ μ, $\varepsilon_2 = -500$ μ, $\gamma_{12} = 0$ ölçülüyor. $\sigma_1$ ve $\sigma_2$ nedir? $\sigma_2$'nin işareti ne söylüyor?

İpucu

$[Q]$: 142,75; 2,796; 10,355 GPa (Ders 4.1).

Çözümü göster

$\sigma_1 = 142{,}75(3{,}0) + 2{,}796(-0{,}5) = 426{,}9$ MPa; $\sigma_2 = 2{,}796(3{,}0) + 10{,}355(-0{,}5) = 3{,}21$ MPa. $\sigma_2 > 0$: serbest Poisson büzülmesi $-0{,}27 \times 3000 = -810$ μ olurdu; ölçülen büzülme daha az olduğuna göre tabaka enine yönde kısmen tutuluyor ve küçük bir enine çekme taşıyor.

Alıştırma 3OrtaSayısalDuvarlar arasında

Grafit/epoksi tabaka life dik doğrultuda iki rijit duvar arasında ($\varepsilon_2 = 0$), lif doğrultusunda $\sigma_1 = 1000$ MPa ile çekiliyor. $\sigma_2$, $\varepsilon_1$ ve etkin modül $\sigma_1/\varepsilon_1$ nedir?

İpucu

Bölüm 3'teki karışık problem.

Çözümü göster

$\nu_{21} = 0{,}01593$: $\sigma_2 = 15{,}9$ MPa; $\varepsilon_1 = (1 - 0{,}28 \times 0{,}01593)(1000)/181 = 5500$ μ; etkin modül $181/0{,}99554 = 181{,}8$ GPa $= Q_{11}$. Ama $\sigma_2 = 15{,}9$ MPa, enine çekme mukavemetinin (Kaw Tablo 2.1: 40 MPa) yarısına yakın: küçük görünen bir tutulma, enine yönde hasar riski yaratabilir.

Alıştırma 4OrtaSayısalTers tutulma

Aynı tabaka bu kez lif doğrultusunda tutuluyor ($\varepsilon_1 = 0$) ve life dik $\sigma_2 = 20$ MPa ile çekiliyor. $\sigma_1$ ve etkin enine modül nedir?

İpucu

Birinci satır: $0 = S_{11}\sigma_1 + S_{12}\sigma_2$.

Çözümü göster

$\sigma_1 = -S_{12}\sigma_2/S_{11} = \nu_{12}\sigma_2 = 5{,}6$ MPa. $\varepsilon_2 = (S_{22} + S_{12}\nu_{12})\sigma_2 = (1 - \nu_{12}\nu_{21})\sigma_2/E_2$; etkin modül $10{,}3/0{,}99554 = 10{,}35$ GPa $= Q_{22}$. Gerilme ($\nu_{12}\sigma_2$) bu kez daha belirgin ama lif doğrultusunda zararsız.

Alıştırma 5ZorTüretme10° eksen dışı çekme

Kayma modülünü ölçmenin bir başka yolu, liflerin yükle küçük bir açı yaptığı bir çekme numunesidir. θ açılı tek yönlü bir numune σₓ ile çekiliyor. Ders 3.1'deki dönüşümle $\tau_{12}$'yi σₓ ve θ cinsinden yazın. θ = 10° için $\sigma_1$, $\sigma_2$, $\tau_{12}$ oranları nedir? Bu numunede neden kayma baskın bir kırılma beklenir?

İpucu

$\sigma_y = \tau_{xy} = 0$: $\sigma_1 = \sigma_xc^2$, $\sigma_2 = \sigma_xs^2$, $\tau_{12} = -\sigma_x sc$.

Çözümü göster

θ = 10°: $c^2 = 0{,}970$, $s^2 = 0{,}0302$, $sc = 0{,}171$. $\sigma_1 = 0{,}970\sigma_x$, $\sigma_2 = 0{,}030\sigma_x$, $|\tau_{12}| = 0{,}171\sigma_x$. Mukavemetle oranlanınca (Kaw Tablo 2.1 grafit/epoksi: 1500, 40, 68 MPa) $\tau_{12}$ en kritik orana sahip: $0{,}171/68 = 2{,}5\times10^{-3}$, $0{,}030/40 = 0{,}75\times10^{-3}$, $0{,}970/1500 = 0{,}65\times10^{-3}$ (1/MPa). Bu yüzden numune kayma ağırlıklı kırılır. Ancak uçlar tutulduğunda kayma bağlaşımı numuneyi büker (Ders 5.3); sonuçların yorumu dikkat ister.

Alıştırma 6OrtaKavramsalHangi ölçüm daha güvenilir?

90° çekme deneyinde $\nu_{21}$ doğrudan ölçülebilir; neden çoğunlukla karşılıklılıktan hesaplanır?

İpucu

Örnek 4.2.2'deki enine ölçer okumasının büyüklüğüne bakın.

Çözümü göster

$\nu_{21}$ çok küçüktür (≈ 0,02): 90° numunesinde boyuna ölçer 1942 μ okurken enine ölçer yalnız 38 μ okur. Ölçerin sıfır kayması, sıcaklık etkisi ya da hafif hizasızlık bu küçük değerde büyük bağıl hata yaratır. $\nu_{12}$ ise büyük okumalardan bulunur ve daha güvenilirdir; $\nu_{21} = \nu_{12}E_2/E_1$.

8. Özet

Özet
  • Altı büyüklükten (üç gerilme, üç şekil değiştirme) herhangi üçü bilindiğinde diğerleri $[S]$ ya da $[Q]$'nun uygun satırlarıyla bulunur; karışık problemde bilinen şekil değiştirmenin satırı önce çözülür.
  • 0° çekme → $E_1, \nu_{12}$; 90° çekme → $E_2$ (ve $\nu_{21}$ kontrolü); [±45]ₛ çekme → $G_{12} = \sigma_x/[2(\varepsilon_x - \varepsilon_y)]$.
  • ±45° deneyi diğer sabitleri bilmeden $G_{12}$'yi verir; başlangıç eğimi kullanılır.
  • Tek yönlü tabaka lif doğrultusunda özgül rijitlikte çelikten kat kat üstün, kayma ve enine yönde geridedir.

Hafta 5'te lifleri yükle açı yaptırıyoruz: önce yükü malzeme eksenlerine taşıyan $[T]$ ve $[R]$ matrisleri (Ders 5.1), sonra x–y eksenlerinde doğrudan çalışan $[\bar Q]$ (Ders 5.2).

Bu dersteki terimler

Terimler ilk geçtikleri sırayla listelendi. Tanımların tamamı terimler sözlüğünde.

Bu derste tanımlanan terimler
TürkçeİngilizceSembolBirim
şekil değiştirme ölçerstrain gage——

Kaynaklar

  • A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı, CRC Press (Taylor & Francis), Boca Raton, 2006. Dersin resmî ders kitabı. — Bölüm 2.4.3 (s. 101–105) ve Bölüm 3.4 (s. 274–276, 294–296: çekme ve [±45] kayma deneyleri, Eş. 3.192–3.193)
  • E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Bölüm 2: Tabakanın Makromekaniği, ders notları (slayt, 237 s.), İTÜ, 2026. — slayt 107–113 (mühendislik sabitlerinin ölçümü)
  • E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Ödev 1, İTÜ, 9 Nisan 2026. — Malzeme tabloları ve yükleme durumları 1–4

Bütün kurs için toplu liste: kaynakça. Sayfadaki hesaplar, kaynakların değerleri kullanılarak bağımsız olarak yeniden yapıldı. Hata görürseniz moc.kecicuktu@ofni adresine yazabilirsiniz.