İTÜ · Makina Dinamiği, Titreşim ve Akustik · Yüksek lisans
MTA 555 — Gürültü ve Titreşim Kontrolü
Sesin ve titreşimin nasıl ölçüldüğünü, nasıl yayıldığını ve nasıl azaltıldığını sıfırdan anlatan Türkçe ders kaynağı. Her derste kısa bir anlatım, özgün şekiller, adım adım çözümlü örnekler ve çözümlü alıştırmalar var.
14 hafta · 17 ders · 17 ders yayında · terimler sözlüğü
Ders hakkında
Resmî ders tanımı
Temel kavramlar. Akustik gürültü ve titreşim ölçüm yöntemleri. Dış ortamda sesin yayılması. Kapalı ortamların akustiği. Yaşam alanlarında gürültü ve gürültü kontrolü. Ses yutucu malzemeler ve ses absorberleri. Sesin yapı ile etkileşimi. Gürültünün ve titreşimlerin insanlar üzerindeki etkileri. Makinaların gürültü ve titreşim düzeyleri.
Öğrenme çıktıları
Çıktı 1 Ses bilgisi, akustik ve titreşimlerin teorik esaslarını anlamak
Çıktı 2 Ses ve titreşimlerin insanlar ve sistemler üzerindeki etkilerini anlamak ve değerlendirebilmek
Çıktı 3 Ses ve titreşim ölçüm tekniklerinde beceri kazanmak
Çıktı 4 Endüstriyel gürültü ve titreşim kontrolünde deneyim kazanmak
Her hafta ve her dersin başında ilgili çıktı numaraları yazılıdır.
Nasıl çalışılır?
Önce fiziksel anlam. Her bağıntıdan önce neyi anlattığını bir şekil ve kısa bir örnekle görün.
Çözümlü örneği takip edin. Verilenler, istenenler, kabuller, çözüm, birim kontrolü ve yorum adım adım yazılıdır.
Benzer problemi kendiniz çözün. Çözümü açmadan önce deneyin.
Hafta başlıkları dersin resmî programını izler. Titreşimin temelleri (kütle–yay–sönümleyici) Hafta 1'de, titreşim yalıtımı Hafta 7'de anlatılır. Makina, motor ve dişli haftaları bu iki derse dayanır.
Hafta 1
Temel kavramlar
Ses basıncı, şiddet ve güç; desibel, frekans bantları ve A-ağırlıklandırma; kütle–yay–sönümleyici ile titreşimin temeli.
1. vize sınavının (26 Kasım 2024) soru metinleri, şekilleri ve ölçüm tabloları kişisel sınav kopyasından aktarılmıştır. Çözümler yayımlanmaz. Her sorunun altında, konunun anlatıldığı ders bağlantısı vardır; önce soruyu kendiniz çözün, sonra dersteki çözümlü örneklerle karşılaştırın.
Bir ürünün ses gücü düzeyine ait frekans spektrumu için “ton-gürültü oranı”nı açıklayınız.
Bir otoyolun kenarında görev yapan bir kişinin etkisi altında kaldığı gürültü düzeyini belirleyebilmek için yapılan çalışmalar, söz konusu noktadan 8 saatte ortalama olarak SEL değeri 95 dBA olan 15 kamyon, SEL değeri 91 dBA olan 20 otobüs ve SEL değeri 89 dBA olan 45 otomobil geçtiğini göstermiştir. 8 saatlik süreye karşılık gelen Leq değerini bulunuz. İlgili ders: Eşdeğer sürekli düzey
Bir işyerinde bir çalışanın 10 saatlik mesaisi süresince maruz kaldığı gürültü düzeyleri şekilde gösterilmiştir. Bu işyerinde izin verilen gürültü düzeyi 85 dBA’dır. Çalışanın maruz kaldığı gürültü dozunu ve L10 ile L90 düzeylerini hesaplayınız.
Şekil. 10 saatlik mesaide saatlik gürültü düzeyleri [dBA].İlgili ders: Günlük maruziyet ve gürültü dozu
Bir konutta yeni alınan klimanın ortam gürültüsüne katkısını belirlemek üzere ses basınç düzeyleri ölçülmüştür. Önce klima çalışırken ölçümler yapılmış, daha sonra klima kapalı iken aynı noktada ölçümler tekrarlanmıştır. Konutta klimanın tek başına çalışması durumunda, aynı noktada oluşturacağı toplam gürültü düzeyini hesaplayınız.
Sert zemin üzerine yerleştirilmiş bir makineden yayılan gürültünün 5 m uzaklıkta oluşturduğu ses basıncının rms değeri 1 Pa’dır. Gürültü, ortamda hiçbir engele rastlamadan ve her yönde düzgün olarak yayılmaktadır. Ortamın akustik empedansı ρc = 410 rayls’dır. Makinenin ses gücü düzeyini hesaplayınız. İlgili ders: Ses gücü ve ses basıncı
Açık havada sıcaklığın 20 °C ve bağıl nemin %50 olduğu bilindiğine göre; beton zemin üzerine yerleştirilmiş, 250 hp gücünde ve 1500 d/d hızında çalıştırılan bir elektrik motorunun oluşturacağı toplam ses gücü düzeyini dBA olarak hesaplayınız. İlgili ders: Elektrik motorlarında ses gücünün tahmini
Bir elektrik süpürgesinin etrafında ölçülen ses basınç düzeyleri şekilde gösterilmiştir.
Şekil. Elektrik süpürgesinin çevresindeki ölçüm noktaları (1–10); süpürge boyutları 500 × 400 × 600 mm.
Ölçülen ses basınç düzeyleri [dB], ölçüm noktasına (1–10) göre
Frekans
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
500 Hz
60
60
65
55
61
60
61
60
62
55
1k Hz
59
59
66
57
59
60
59
62
63
56
2k Hz
61
57
65
59
59
61
63
61
64
57
4k Hz
62
58
64
56
58
58
60
62
61
54
Ölçülen arka plan (background) ses basınç düzeyleri [dB]
Frekans
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
500 Hz
48
47
48
52
46
47
48
48
45
52
1k Hz
47
48
49
51
45
46
49
47
46
50
2k Hz
45
46
47
50
47
46
47
46
46
53
4k Hz
46
47
45
53
44
45
47
46
44
51
Elektrik süpürgesinin ses gücü düzeyini hesaplayınız.
Elektrik süpürgesinin yöneliminin en fazla olduğu doğrultuyu ve bu yöndeki yönelme katsayısını bulunuz.
I. L. Vér, L. L. Beranek (eds.) — Noise and Vibration Control Engineering: Principles and Applications, 2. baskı, John Wiley & Sons, 2006. Kitap editörlüdür. Her derste ilgili bölümün yazarları, bölüm numarası ve sayfaları ayrıca verilir.
Ö. Turhan — Mekanik Titreşimler-I: Ayrık Lineer Sistemler, İTÜ Makina Fakültesi, 2016 (titreşim dersleri için).
İTÜ MTA 555 ders anlatımı, 2025–26 Güz dönemi (Prof. Dr. Haluk Erol). Kapsam, derste işlenen konulara göre belirlendi.
Bu sayfalar ders çalışırken hazırladığım kişisel bir kaynaktır. Anlatımlar, şekiller ve örnekler özgündür. Kitaplardan metin ya da şekil, ders slaytlarından içerik kopyalanmamıştır. Hata bildirimi: moc.kecicuktu@ofni