İTÜ Makina · Katı Cisimlerin Mekaniği yüksek lisans dersi · 14 hafta
MKC 523 — Katı Cisim Mekaniğinin Temelleri
Konuyu ilk kez gören biri için sıfırdan yazılmış Türkçe ders kaynağı: her derste önce gerçek bir mühendislik
problemi, sonra fiziksel anlam, adım adım türetme, özgün şekiller, çözümlü örnekler, gerektiğinde tarayıcıda çalışan
bir hesap aracı ve ipucu–çözüm ayrı alıştırmalar.
3 · Önce ipucu, sonra çözümAlıştırmalarda ipucu ve çözüm ayrı açılır. Sınav tipi sorular ayrıca işaretlidir.
Ortak gösterim: sağ el Kartezyen eksenler; çekme pozitif; mühendislik kayma şekil değiştirmesi
$\gamma_{ij} = 2\varepsilon_{ij}$ ($i\ne j$); SI birimleri (MPa = N/mm²). Her terim ilk geçtiği yerde Türkçe adı, İngilizce
karşılığı, sembolü ve birimiyle tanıtılır.
Ders haritası
İzlencedeki 14 hafta, okunabilir uzunlukta alt derslere bölündü. "Hazırlık" etiketli dersler gereken matematiği toplar;
"Araç" etiketli derslerde tarayıcıda çalışan bir hesap aracı vardır. Her ders 45–80 dakikalık bir çalışma oturumu için yazıldı.
Hafta 1
Gerilme ve şekil değiştirme tansörleri; genelleştirilmiş Hooke kanunu
Bir noktadaki gerilme ve şekil değiştirme durumunu tansörle tanımlar, asal değerleri bulur ve ikisini Hooke kanunuyla bağlarız. Bütün dersin dili burada kurulur.
Gerilme yoğunlaşması, hasar modları ve kırılma mekaniği
Çok eksenli gerilmede akma ve kırılma kriterlerini kurar; delik ve çentikte gerilme yoğunlaşmasını, çatlakta gerilme şiddetini ve kırılmanın enerji ölçütünü ayırarak öğreniriz.
Sorular 2025–2026 bahar dönemi sınavlarından aktarılmıştır. Her sorunun altında, özgün ve tam
çözümünün bulunduğu ders bağlantısı var. Önce soruyu kendiniz çözün, sonra çözümle karşılaştırın.
Başlangıçta $A(1;\,0{,}5)$, $B(3;\,0{,}5)$, $C(3;\,2)$ ve $D(1;\,2)$ noktalarıyla tanımlanan dikdörtgene $u=c(2x+y^2)$, $v=c(x^2-3y^2)$ yer değiştirme alanı uygulanıyor; $c=10^{-4}$ (uzunluklar m). Yükleme sonrası (a) $AB$ ve $AD$ uzunluklarını, (b) bu kenarlar arasındaki açı değişimini ve (c) $A$ noktasının yeni koordinatlarını bulun.Şekil. Yükleme öncesi ABCD dikdörtgeni (ölçüler m).Çözüm ve konu: 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk
Kalınlığı $h$ olan kirişte $u(x,z)=z\phi(x)+z^2\psi(x)+z^3\theta(x)$ ve $w(x,z)=w_0(x)$ veriliyor. $\sigma_{xz}$'nin üst ve alt yüzeylerde sıfır olması için $\psi(x)$ ve $\theta(x)$ fonksiyonlarını belirleyin. Çözüm ve konu: 2.3 Reddy üçüncü mertebe kiriş teorisi
Dört kenarı ankastre, kenar uzunlukları $a$ ve $b$ olan düzgün yüklü dikdörtgen plak için $w=c_0\left(\tfrac{x^4}{a^4}-\tfrac{2x^3}{a^3}+\tfrac{x^2}{a^2}\right)\left(\tfrac{y^4}{b^4}-\tfrac{2y^3}{b^3}+\tfrac{y^2}{b^2}\right)$ sehim fonksiyonu öneriliyor. Fonksiyonun plağın bütün sınır koşullarını sağlayıp sağlamadığını belirleyin.Şekil. Dört kenarı ankastre plak ve düzgün yük $p_0$.Çözüm ve konu: 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi
11 Mayıs 2026 — Kısa sınav IV
Hacim kuvvetleri ihmal edilen düzlem gerilme probleminde $\sigma_x=3x^2y+y^3$, $\sigma_y=x^3+y^3$, $\tau_{xy}=-3xy^2$ veriliyor. Bu alanın denge ve uygunluk koşullarını sağlayan fiziksel bir elastisite problemi oluşturup oluşturmadığını gösterin. Çözüm ve konu: 10.1 Düzlem gerilme ve düzlem şekil değiştirme
$y=0$ kenarı basit mesnetli, $y=b$ kenarı ankastre olan uzun ve dar dikdörtgen plak düzgün $p_0$ yükü altındadır. Plak sehimi $w(y)$ ile $y=b$ kenarındaki $M_y$ eğilme momentini bulun.Şekil. Uzun ve dar plak: $y=0$ basit mesnet, $y=b$ ankastre.Çözüm ve konu: 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi
İç yarıçapı $R_0$, dış yarıçapı $R$ olan halka plak $r=R_0$'da ankastre; $r=R$ kenarında $m_0$ eğilme momentine maruzdur. $w(r)$, $M_r(r)$ ve $M_\theta(r)$ fonksiyonlarını bulun.Şekil. Halka plak: $r=R_0$ ankastre, $r=R$ kenarında $m_0$.Çözüm ve konu: 6.2 Halka plaklar
Üst yüzeyinde sabit $\tau_0$ kayma gerilmesi bulunan ankastre kiriş için $\varphi=\frac{\tau_0}{4}\left(x_1x_2-\frac{x_1x_2^2}{h}-\frac{x_1x_2^3}{h^2}-\frac{Lx_2^2}{h}+\frac{Lx_2^3}{h^2}\right)$ Airy gerilme fonksiyonu öneriliyor. Fonksiyonun biharmonik denklem ve sınır koşulları bakımından geçerli bir çözüm oluşturup oluşturmadığını denetleyin.Şekil. Üst yüzeyinde sabit $\tau_0$ kayma gerilmesi olan ankastre kiriş.Çözüm ve konu: 10.2 Airy gerilme fonksiyonu
Son kısa sınav konuları: çalışma listesi
Son kısa sınav dönemindeki konu notlarında üç başlık öne çıktı. Her başlık için önce okunacak bölümler:
Düzlemsel elastisite — iki problem tipi ve elastik sabitlerin dönüşümü (10.1 §4),
gerilmelerle uygunluk (10.1 §5), Airy fonksiyonu ve sınır koşulları
(10.2 §3, §5), Kirsch problemi (10.2 §7).
Plaklar — plak denklemi ve sınır koşulları (5.1 §5, §6),
Navier çözümü (5.1 §7), uzun-dar plak (5.1 §8),
dairesel ve halka plaklar (6.1, 6.2), kalın plak (5.2).
Kırılma mekaniği — çatlak ucu gerilme alanı ve $K_I$ (12.2 §5), kırılma tokluğu ve kritik çatlak boyu
(12.2 §6, §7), Griffith enerji dengesi
(12.3 §3), enerji salınım hızı ve $G$–$K$ bağı (12.3 §4,
§6). $K_t$ ile $K_I$ farkı için 12.2 §4.
Etkileşimli araçlar
Her araç bir derse gömülüdür; bağlantı sizi doğrudan araca götürür. Araçların hesapları analitik çözümlere ve limit
durumlarına karşı otomatik testlerle denetlenir; kabuller ve birimler her aracın altında yazılıdır.
2025–2026 bahar dönemi izlencesinde dört öğrenme çıktısı (ÖÇ) yalnız konu adlarıyla verilmiştir. Sitede bu
numaralar ve adlar kullanılır; her ders ayrıca kendi somut öğrenme hedeflerini listeler.