Akademik / MKC 523 / Hafta 9 / 9.1

Hafta 9 · Ders 9.1 · ~70 dk

Kirişlerin büyük deformasyonu

İnce bir kiriş, malzemesi doğrusal elastik kalırken büyük dönebilir. Bu derste eğriliği tam yazan elastika denklemini, doğrusal teorinin ne kadar saptığını ve uçları tutulu kirişte doğan membran kuvvetini inceliyoruz.

Bu derste öğrenecekleriniz

  • Uzamaz kiriş için elastika denklemini EI dθ/ds = M biçiminde kurmak
  • Uç momentli konsolun daire yayı çözümünü ve uç yüklü konsolun eliptik integral çözümünü kullanmak
  • Atış yöntemiyle büyük sehimi sayısal olarak bulmak ve doğrusal teoriyle karşılaştırmak
  • Uçları eksenel yönde tutulu kirişte membran kuvvetini ve sertleşmeyi tahmin etmek
Hafta
9 — Kirişlerin büyük deformasyonu
Süre
~70 dk okuma ve çalışma
İzlence
ÖÇ 1 — Kiriş ve plak teorileri, ÖÇ 3 — Küçük ve büyük deformasyon teorileri

1. Neden öğreniyoruz?

Neden öğreniyoruz?

Doğrusal teoriye göre boyundan fazla çöken şerit

250 mm uzunluğunda, 0,5 mm kalınlığında bir yay çeliği şeridi ucundan bir momentle yarım daire biçiminde bükmek mümkündür ve yüzeydeki şekil değiştirme yalnız %0,3 civarında kalır. Doğrusal kiriş teorisi aynı moment için 393 mm uç sehimi verir: boyundan fazla. Tersine, uçları sabitlenmiş ince bir çelik levha basınç altında doğrusal teorinin öngördüğünden çok daha az sehim yapar, çünkü eğilirken uzamak zorunda kalır ve bir çekme (membran) kuvveti taşır. İki olay da Hafta 7'deki dersin uygulamasıdır: şekil değiştirme küçük, dönme büyük.

2. Ön bilgiler

Ön bilgi
  • Euler–Bernoulli kirişi: $M=EI\kappa$; küçük eğimde $\kappa\approx w''$, konsol uç yükünde $\delta=PL^3/3EI$.
  • Ders 7.1: büyük dönmede doğrusal kinematik sahte şekil değiştirme üretir; şekil değiştirme ölçütü $E=\tfrac12(\lambda^2-1)$.
  • Eliptik integraller: $F(k,\varphi)=\int_0^\varphi\dd\phi/\sqrt{1-k^2\sin^2\phi}$, $E(k,\varphi)=\int_0^\varphi\sqrt{1-k^2\sin^2\phi}\,\dd\phi$, $K(k)=F(k,\pi/2)$.

3. Elastika denklemi

Kabuller
  • Eksen uzamaz: yay boyu $s$ her zaman $0\le s\le L$ (eksenel şekil değiştirme ihmal).
  • Düzlem kesitler düzlem ve eksene dik kalır; kayma şekil değiştirmesi yok. Malzeme doğrusal elastik, $EI$ sabit.
  • Şekil değiştirme küçük, dönme $\theta$ büyük olabilir. Yükler doğrultusunu korur.

Eğriliği tam olarak, eksen açısının yay boyuna göre değişimiyle yazarız (Şekil 1):

\begin{equation}\label{eq:elastika} EI\,\frac{\dd\theta}{\dd s}=M(s),\qquad \frac{\dd x}{\dd s}=\cos\theta,\qquad \frac{\dd z}{\dd s}=\sin\theta . \end{equation}
Sol ucu ankastre bir konsol uç kuvveti P ile aşağı doğru büyük biçimde eğilmiş. Eğri üzerinde (x, z) noktasında eksen açısı theta(s); uçta theta L; uçtaki düşey yer değiştirme delta ve yatay geri çekilme Delta ölçü çizgileriyle gösterilmiş. Altta dx/ds = cos theta, dz/ds = sin theta, EI dtheta/ds = M(s) yazılı. P δ Δ (x, z) θ(s) s θL x z dx/ds = cos θ, dz/ds = sin θ, EI dθ/ds = M(s) uzamaz eksen: yay boyu her zaman L
Şekil 1. Elastika geometrisi. Yay boyu $s$ boyunca eksen açısı $\theta(s)$; uç yükü altında uç hem $\delta$ kadar iner hem $\Delta$ kadar geri çekilir.

Doğrusal teori iki yaklaşım yapar: $\kappa\approx w''$ (yani $\theta$ küçük) ve momenti deforme olmamış geometride hesaplamak. Elastika ikisini de bırakır: moment, yükün deforme konumdaki kollarıyla yazılır. Örneğin ucunda düşey $P$ taşıyan konsolda $M(s)=-P\,(x_L-x)$; $x_L$ uç noktasının henüz bilinmeyen yatay konumudur. Eğrilik tam, kuvvet kolu doğru; şekil değiştirme ise hâlâ küçüktür: yüzeyde $\varepsilon=\kappa\,h/2$.

Bu bölümde ilk kez geçen terimler · Tüm sözlük
TürkçeİngilizceSembolBirimAnlamı
Elastikaelastica$EI\,\dd\theta/\dd s=M$—Uzamaz, ince elastik bir çubuğun büyük dönmeli denge biçimi; eğrilik tam olarak $\dd\theta/\dd s$ ile yazılır, eğim küçük kabul edilmez.

4. Uç momentli konsol: daire yayı

Uca saat tersi $M_0$ momenti uygulanırsa her kesitte $M=M_0$ olur. \eqref{eq:elastika}'dan $\theta=M_0s/EI$: eğrilik sabittir, eksen yarıçapı $\rho=EI/M_0$ olan bir daire yayıdır (Şekil 2). $m=M_0L/EI$ ile kesin uç konumu

\begin{equation}\label{eq:daire} \frac{x_L}{L}=\frac{\sin m}{m},\qquad \frac{z_L}{L}=\frac{1-\cos m}{m},\qquad \theta_L=m ;\qquad \text{doğrusal: } \frac{w_L}{L}=\frac m2 . \end{equation}

$m=1$'de kesin $z_L/L=0{,}460$, doğrusal $0{,}5$ (%9 fazla). $m=\pi$'de kiriş yarım daire olur ($z_L/L=2/\pi=0{,}637$, $x_L=0$), doğrusal teori $1{,}571$ verir; $m=2\pi$'de tam daire.

Ankastre noktadan başlayan dört daire yayı: m = pi/2 çeyrek daire, m = pi yarım daire, m = 3 pi/2 dörtte üç daire ve m = 2 pi tam daire. Kesikli yatay çizgi yüksüz ekseni gösteriyor. m = π/2 m = π m = 3π/2 m = 2π m = M₀L/EI yarıçap ρ = EI/M₀ = L/m m = 2π: tam daire (kesikli: yüksüz eksen)
Şekil 2. Uç momentli konsolun kesin biçimleri: $m=M_0L/EI$ arttıkça yay kapanır. Her durumda eksen boyu $L$'dir.

5. Uç yüklü konsol: eliptik integral çözümü

Ucunda düşey $P$ taşıyan konsolda \eqref{eq:elastika}'yı $s$'ye göre türetip $\dd x/\dd s=\cos\theta$ kullanınca $EI\,\theta''=P\cos\theta$ çıkar (θ aşağı negatif). Sınır koşulları $\theta(0)=0$, $\theta'(L)=0$. Birinci integral ve $1+\sin\theta=2k^2\sin^2\phi$ dönüşümüyle çözüm eliptik integrallere iner (Bisshopp ve Drucker, 1945). $\alpha=PL^2/EI$ ve uç açısı $\theta_0=|\theta_L|$ ile:

\begin{equation}\label{eq:bd} \sqrt\alpha=K(k)-F(k,\varphi_1),\qquad k^2=\frac{1+\sin\theta_0}{2},\quad \sin\varphi_1=\frac1{k\sqrt2}, \end{equation} \begin{equation}\label{eq:bd2} \frac{\delta}{L}=1-\frac{2}{\sqrt\alpha}\big[E(k)-E(k,\varphi_1)\big],\qquad \frac{x_L}{L}=\sqrt{\frac{2\sin\theta_0}{\alpha}} . \end{equation}

İlk denklem $\theta_0$ için sayısal olarak (ikiye bölme) çözülür, sonra sehim ikinci denklemden okunur. Sonuçları doğrusal teoriyle karşılaştıralım (Şekil 3, Şekil 4):

Bu bölümde ilk kez geçen terimler · Tüm sözlük
TürkçeİngilizceSembolBirimAnlamı
Eliptik integrallerelliptic integrals$F(k,\varphi),\ E(k,\varphi),\ K(k)$—$F=\int_0^\varphi\dd\phi/\sqrt{1-k^2\sin^2\phi}$ ve $E=\int_0^\varphi\sqrt{1-k^2\sin^2\phi}\,\dd\phi$; $K(k)=F(k,\pi/2)$. Elastika ve sarkacın kapalı çözümlerinde ortaya çıkar.
Uç yüklü konsol: elastika ve doğrusal teori ($\alpha=PL^2/EI$)
$\alpha$$\theta_0$$\delta/L$ (elastika)$\delta/L$ doğrusal $=\alpha/3$Doğrusal hata$x_L/L$
0,257,12°0,08280,0833%0,70,996
0,514,01°0,16210,1667%2,80,984
126,43°0,30170,3333%10,50,944
244,79°0,49350,6667%350,839
569,64°0,71381,667%1330,612
1081,95°0,81063,333%3110,445
Ankastre konsolun α = 0,5, 1, 2, 5 ve 10 için elastika biçimleri; yük arttıkça uç aşağı ve geriye doğru kıvrılıyor. α = 1 ve 2 için doğrusal teorinin kesikli eğrileri elastikanın altında ve uç yatayda geri çekilmiyor. α = 0,5 α = 1 α = 2 α = 5 α = 10 doğrusal, α = 1 doğrusal, α = 2 dolu: elastika (kesin); kesikli: doğrusal teori w = PL³/3EI; α = PL²/EI
Şekil 3. Uç yüklü konsolun biçimleri. Doğrusal teori (kesikli) ucu yalnız düşey indirir ve sehimi abartır; elastikada uç geri çekilir, kuvvet kolu kısalır.
Yatay eksende alfa = PL kare / EI 0'dan 10'a. Elastikanın delta / L eğrisi yaklaşık 0,81'e doğru doyuma giderken doğrusal teori alfa / 3 doğrusu dik yükseliyor; yatay yer değiştirme Delta / L eğrisi kesikli yeşil. α = 1'de 0,302 ve doğrusal 0,333 işaretli. 0 2 4 6 8 10 0,0 0,2 0,4 0,6 0,8 1,0 1,2 δ/L doğrusal = α/3 δ/L (elastika) Δ/L (uç yatay yer değiştirme) α = 1: 0,302 (doğrusal 0,333) α = PL²/EI
Şekil 4. Uç yer değiştirmeleri. Elastikada sehim $L$'ye doyar; doğrusal teori sınırsız artar. Fark $\alpha\approx0{,}3$'te %1, $\alpha\approx0{,}68$'de %5, $\alpha\approx1$'de %10'dur.

Fiziksel neden: uç geriye çekildikçe ($x_L<L$) kök momenti $Px_L$, doğrusal teorinin $PL$ değerinden küçüktür; ayrıca yük giderek kirişe paralel hâle gelir ve eğilmeye daha az katkı yapar. Bu yüzden büyük sehimli konsol doğrusal teoriden daha rijittir.

Geçerlilik sınırı

Uç yüklü konsolda doğrusal teorinin hatası yaklaşık uç açısının karesiyle büyür: $\theta_L\approx7^\circ$'de %1, $\approx14^\circ$'de %3, $\approx26^\circ$'de %10. Kaba kural: uç dönmesi $10^\circ$'yi aşıyorsa elastika ya da geometrik doğrusal olmayan analiz gerekir.

6. Sayısal çözüm: atış yöntemi

Eğik kuvvet, kuvvet + moment ya da değişken kesitte kapalı çözüm yoktur. Boyutsuz değişkenlerle ($\bar s=s/L$, $\bar\kappa=\kappa L$, $p=PL^2/EI$, $m=M_0L/EI$) problem, $\bar s=0$'da $x=z=\theta=0$ ve $\bar s=1$'de $\bar\kappa=m$ koşullu bir sınır değer problemidir:

$$ x'=\cos\theta,\quad z'=\sin\theta,\quad \theta'=\bar\kappa,\quad \bar\kappa'=-p_z\cos\theta+p_x\sin\theta . $$

Atış yöntemi: bilinmeyen kök eğriliği $\bar\kappa_0$ tahmin edilir, denklemler RK4 ile $0\to1$ tümlenir, uçtaki kalan $r(\bar\kappa_0)=\bar\kappa(1)-m$ hesaplanır ve Newton ile sıfırlanır. Türev $\dd r/\dd\bar\kappa_0$, aynı tümlemede çözülen duyarlılık denklemlerinden gelir. Büyük yüklerde yük sıfırdan küçük artımlarla verilir; her artım öncekinin çözümünden başlar. Aşağıdaki araç bunu yapar; yakınsama ölçütü $|r|<10^{-10}$'dur ve $N=400$ adımla uç konumu $10^{-8}$ mertebesinde doğrudur.

Bu bölümde ilk kez geçen terimler · Tüm sözlük
TürkçeİngilizceSembolBirimAnlamı
Atış yöntemishooting method$r(\kappa_0)=0$—İki noktalı sınır değer problemini, bilinmeyen başlangıç değerini tahmin edip başlangıç değer problemi olarak tümleyerek ve uçtaki koşulun kalanını (Newton ya da sekant ile) sıfırlayarak çözme yöntemi.

Kendiniz deneyin

"Düşey uç yükü, p = 1" düğmesi tablodaki satırı verir; denetimler tablosunda eliptik integral sonucuyla karşılaştırma görünür. "Uç momenti m = π" yarım daireyi çizer. $p$'yi 0,1'e indirince iki eğrinin çakıştığını görün.

Bu etkileşimli araç için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır. Aracın kullandığı bağıntılar metinde verilmiştir.

7. Orta dönme ve membran etkisi

Konsolun ucu serbestçe geri çekilebilir. Uçları eksenel yönde tutulu bir kirişte (iki ucu sabit mafsallı) bu mümkün değildir: eğilen eksen uzamak zorundadır. Dönmeler orta büyüklükteyken ($w'^2$ önemli, ama $\cos\theta\approx1$) Green ölçütünün eksenel bileşeni

\begin{equation}\label{eq:vk} \varepsilon_x=u'+\tfrac12w'^2-z\,w'',\qquad N=EA\big(u'+\tfrac12w'^2\big),\qquad EI\,w''''-N\,w''=q \end{equation}

olur (von Kármán kirişi). Denge $N'=0$ verir: $N$ sabittir. Uçlar tutuluysa $u(0)=u(L)=0$ ve tümlemeyle

$$ N=\frac{EA}{2L}\int_0^L w'^2\,\dd x . $$
Bu bölümde ilk kez geçen terimler · Tüm sözlük
TürkçeİngilizceSembolBirimAnlamı
Orta dönmeli (von Kármán) kiriş teorisimoderate-rotation (von Kármán) beam theory$\varepsilon_x=u'+\tfrac12w'^2-zw''$—Şekil değiştirmeler küçük, dönmeler orta büyüklükte iken eksenel şekil değiştirmeye $\tfrac12w'^2$ teriminin eklendiği kiriş teorisi; eğilme ile eksenel kuvveti birbirine bağlar.
Membran etkisi (sertleşme)membrane (tension) stiffening$N=\dfrac{EA}{2L}\displaystyle\int_0^L w'^2\dd x$NUçları eksenel yönde tutulu bir kiriş ya da plak sehim yaptıkça uzamak zorunda kalır; doğan çekme kuvveti yükü eğilmeyle birlikte taşır ve yük–sehim eğrisini sertleştirir.

Basit mesnetli, düzgün yüklü, dikdörtgen kesitli kirişte $w=a\sin(\pi x/L)$ tek terimli yaklaşımı ile toplam potansiyel enerjinin $a$'ya göre minimumu şu kübik denklemi verir ($A/I=12/h^2$):

\begin{equation}\label{eq:kubik} \frac ah+3\Big(\frac ah\Big)^3=\frac{a_0}{h},\qquad a_0=\frac{4qL^4}{\pi^5EI}\approx\frac{5qL^4}{384EI}. \end{equation}

$a_0$ doğrusal teorinin orta sehimidir. Kübik terim, sehim kalınlığın yaklaşık %20'sini aştığında %10'luk bir sertleşme yaratır; $a_0=h$'de gerçek sehim $0{,}54h$'dir (kesin çözüm $0{,}534h$) (Şekil 5).

Solda iki ucu sabit mafsallı, düzgün yayılı q yüklü ve sinüs biçiminde sehim yapmış kiriş; uçlarda içe doğru N membran kuvveti okları. Sağda yatayda doğrusal orta sehim w0/h, düşeyde gerçek orta sehim w/h; kesikli doğrusal çizgi ile giderek yataylaşan mavi membranlı eğri. q N N uçlar yatayda tutulu: u(0) = u(L) = 0 N = (EA/2L) ∫ w′² dx (çekme) 0 0 1 1 2 2 3 3 doğrusal membranlı doğrusal orta sehim w₀/h (yükle orantılı) gerçek orta sehim w/h
Şekil 5. Uçları tutulu kirişte membran sertleşmesi: $w/h+3(w/h)^3=w_0/h$. Yükü artık eğilme ile birlikte eksenel çekme de taşır.
Mühendislik notu

Ne zaman doğrusal teori yetmez?

  • Uçları serbest (konsol, kayıcı mesnet): ölçüt dönme açısıdır; $\theta\gtrsim10^\circ$ ise elastika.
  • Uçları tutulu (iki ucu sabit kiriş, kenarları tutulu plak): ölçüt sehim/kalınlık oranıdır; $w\gtrsim0{,}2h$ ise membran etkisi. Membran kuvveti mesnetlerde yatay tepki olarak ortaya çıkar; mesnet tasarımında unutulmamalıdır.
  • Eksenel basınç: burkulma yükü civarında küçük yükler bile büyük sehim yaratır (Hafta 9'un ötesi; MAK 613).

8. Çözümlü örnekler

Örnek 9.1-1Temel

Yay çeliği şeridi yarım daireye bükmek

Verilenler

Konsol yay çeliği şerit: $L=250$ mm, $b=12$ mm, $t=0{,}5$ mm, $E=200$ GPa; ucuna $M_0$ momenti uygulanıyor.

İstenenler

Şeridi yarım daireye getiren $M_0$; uç konumu; doğrusal teorinin uç sehimi; yüzeydeki şekil değiştirme ve gerilme.

Model ve kabuller

Elastika, sabit moment ⇒ daire yayı, \eqref{eq:daire}. Malzeme doğrusal elastik kalıyor mu kontrol edilecek.

Çözüm

$I=bt^3/12=12(0{,}125)/12=0{,}125$ mm⁴, $EI=200\,000\cdot0{,}125=25\,000$ N·mm². Yarım daire: $m=\pi$ ⇒ $M_0=\pi EI/L=\pi\cdot25\,000/250=314$ N·mm $=0{,}314$ N·m.

Uç: $x_L=L\sin\pi/\pi=0$, $z_L=2L/\pi=159{,}2$ mm; uç $180^\circ$ dönmüş. Doğrusal teori: $w_L=M_0L^2/2EI=\pi L/2=392{,}7$ mm.

Yarıçap $\rho=L/\pi=79{,}6$ mm; yüzey şekil değiştirmesi $\varepsilon=t/(2\rho)=0{,}25/79{,}6=0{,}00314$; $\sigma=E\varepsilon=628$ MPa.

Birim kontrolü

$EI/L$: N·mm²/mm = N·mm ✓. $t/\rho$ boyutsuz.

Fiziksel yorum

Dönme $180^\circ$, şekil değiştirme yalnız %0,3: "küçük şekil değiştirme, büyük dönme" durumunun tipik örneği. Yay çeliğinin akma dayanımı (1000 MPa'nın üstünde) aşılmaz, bükme elastiktir. Doğrusal teori uç sehimini şerit boyundan büyük verir; anlamsızdır.

Örnek 9.1-2Mühendislik uygulaması

Uç yüklü şerit: elastika ve doğrusal teori

Verilenler

Aynı şerit (EI = 25 000 N·mm², L = 250 mm) ucundan düşey (a) $P=0{,}4$ N, (b) $P=1{,}2$ N ile yükleniyor.

İstenenler

Uç sehimi, uç dönmesi, kök momenti ve en büyük eğilme gerilmesi; doğrusal teoriyle karşılaştırma.

Model ve kabuller

Elastika, \eqref{eq:bd}–\eqref{eq:bd2}; sayılar eliptik integrallerle ve atış yöntemiyle ayrı ayrı hesaplandı (beş basamak uyumlu). Kök momenti $M(0)=Px_L$; gerilme $\sigma=M(t/2)/I$.

Çözüm

$\alpha=PL^2/EI$: (a) $0{,}4\cdot62\,500/25\,000=1$, (b) $3$.

(a) $\theta_0=26{,}43^\circ$, $\delta=0{,}3017L=75{,}4$ mm (doğrusal $83{,}3$ mm); $x_L=0{,}9436L=235{,}9$ mm ⇒ $M(0)=94{,}4$ N·mm, $\sigma=94{,}4\cdot0{,}25/0{,}125=189$ MPa (doğrusal: $PL=100$ N·mm, 200 MPa).

(b) $\theta_0=56{,}50^\circ$, $\delta=0{,}6033L=150{,}8$ mm (doğrusal $250$ mm); $x_L=0{,}7456L=186{,}4$ mm ⇒ $M(0)=223{,}7$ N·mm, $\sigma=447$ MPa (doğrusal 600 MPa).

Birim kontrolü

$PL^2/EI$: N·mm²/(N·mm²) boyutsuz ✓. Gerilme N·mm·mm/mm⁴ = MPa ✓.

Fiziksel yorum

$\alpha=1$'de doğrusal teori sehimi %10, $\alpha=3$'te %66 fazla verir; gerilmeyi de abartır (güvenli yönde ama ekonomik değil). Ters problemde ise tehlikelidir: bir sensör ya da yay tasarımında istenen sehimi doğrusal teoriyle ayarlarsanız gereken kuvvet olduğundan küçük çıkar.

9. Sık yapılan hatalar

Karıştırılan kavramlar
HataDoğrusu
Büyük sehimi "büyük şekil değiştirme" sanmakElastikada şekil değiştirme küçüktür ($\kappa h/2$); büyük olan dönmedir. Malzeme doğrusal kalabilir.
Momenti deforme olmamış geometride hesaplamakKol deforme konumdan ölçülür: konsolda $M(0)=Px_L<PL$.
$\kappa=w''$ kullanmakTam eğrilik $\dd\theta/\dd s=w''/(1+w'^2)^{3/2}$; büyük eğimde fark büyüktür.
Uçları tutulu kirişte membran kuvvetini unutmak$N=(EA/2L)\int w'^2\dd x$ sehimi azaltır ama mesnete yatay kuvvet aktarır.

10. Alıştırmalar

Alıştırma 9.1-1KolayKavramsalKonsol neden daha rijit?

Büyük sehimli uç yüklü konsol neden doğrusal teorinin öngördüğünden daha az sehim yapar? İki fiziksel neden yazın.

İpucu

Kök momentinin kolu ve yükün kirişe göre doğrultusu.

Çözüm

(1) Uç geri çekildiği için kuvvet kolu $x_L<L$ ve bütün kesitlerde moment küçülür. (2) Kiriş döndükçe düşey yük kiriş eksenine yaklaşır; eğilmeye katkı yapan dik bileşeni ($P\cos\theta$) azalır. Doğrusal teori ikisini de ihmal eder.

Alıştırma 9.1-2KolaySayısalUç momentinde hata

$m=M_0L/EI=0{,}5$ için kesin ve doğrusal uç sehimini karşılaştırın. Hata yüzde kaçtır?

İpucu

$z_L/L=(1-\cos m)/m$, doğrusal $m/2$.

Çözüm

$(1-\cos0{,}5)/0{,}5=0{,}2448$; doğrusal $0{,}25$; hata %2,1. Seri açılımıyla $z_L/L=m/2-m^3/24+\dots$: bağıl hata yaklaşık $m^2/12$.

Alıştırma 9.1-3OrtaSayısalUçları tutulu çelik levha şeridi

Açıklığı $L=1{,}2$ m, kalınlığı $h=6$ mm, birim genişlikli çelik şerit ($E=210$ GPa) iki ucunda sabit mafsallı ve eksenel yönde tutulu; düzgün yük $q=5$ kN/m (1 m genişlik için). Doğrusal orta sehimi ve \eqref{eq:kubik} ile membranlı sehimi bulun. Membran kuvveti nedir?

İpucu

$EI=210\times10^9\cdot(1\cdot0{,}006^3/12)$ N·m². $N=EA\,a^2\pi^2/(4L^2)$ (tek terimli yaklaşım).

Çözüm

$EI=3780$ N·m². $a_0=4qL^4/(\pi^5EI)=4\cdot5000\cdot2{,}0736/(306{,}0\cdot3780)=35{,}9$ mm $=5{,}98h$. Kübik: $x+3x^3=5{,}98$ ⇒ $x=1{,}17$, $a\approx7{,}0$ mm. $N=210\times10^9\cdot0{,}006\cdot(0{,}0070)^2\pi^2/(4\cdot1{,}44)=106$ kN (1 m genişlik başına), membran gerilmesi $\approx18$ MPa. Doğrusal teori sehimi 5 kat abartır; ama mesnetler 100 kN mertebesinde yatay kuvvet taşımalıdır.

Alıştırma 9.1-4ZorSayısalAtış yöntemini elle başlatmak

$\alpha=1$ düşey uç yükünde doğrusal teori kök eğriliğini $\bar\kappa_0=-\alpha=-1$ verir. Elastikanın gerçek kök eğriliği nedir? Neden doğrusal çözüm atış yöntemi için iyi bir başlangıç tahminidir? Araçla doğrulayın.

İpucu

Kök momenti $M(0)=-Px_L$ ⇒ $\bar\kappa_0=-\alpha\,x_L/L$; $x_L/L$ tablodadır.

Çözüm

$\bar\kappa_0=-1\cdot0{,}9436=-0{,}9436$. Doğrusal tahmin %6 uzaktadır; Newton bu yakınlıktan birkaç yinelemede yakınsar. Büyük $\alpha$'da tahmin kötüleşir ($\alpha=10$'da gerçek $-4{,}45$, doğrusal $-10$); bu yüzden araç yükü artımlarla uygular ve her adımı öncekinin çözümünden başlatır.

11. Özet

Özet
  • Elastika: $EI\,\dd\theta/\dd s=M$, $x'=\cos\theta$, $z'=\sin\theta$; eksen uzamaz, moment deforme geometride yazılır.
  • Uç momenti: daire yayı, $\rho=EI/M_0$. Uç kuvveti: eliptik integral çözümü; $\alpha=1$'de $\delta/L=0{,}302$ (doğrusal 0,333).
  • Genel yüklemede atış yöntemi (RK4 + Newton + yük artımı) kullanılır.
  • Uçları tutulu kirişte $N=(EA/2L)\int w'^2\dd x$ membran kuvveti sertleşme yaratır; $w\gtrsim0{,}2h$'de önemlidir.

Sıradaki hafta küçük deformasyona dönüyor ve iki boyutlu elastisite problemlerini çözüyoruz — düzlem gerilme ve düzlem şekil değiştirme.

12. Kaynaklar

  • K. E. Bisshopp, D. C. Drucker, “Large deflection of cantilever beams”, Quarterly of Applied Mathematics, 3(3), 272–275, 1945 — uç yüklü konsolun eliptik integral çözümü.
  • R. Frisch-Fay, Flexible Bars, Butterworths, 1962 — elastika ve büyük sehimli konsol çözümleri.
  • J. N. Reddy, An Introduction to Continuum Mechanics, Cambridge University Press — orta dönmeli (von Kármán) şekil değiştirme ölçütü.
  • G. A. Holzapfel, Nonlinear Solid Mechanics: A Continuum Approach for Engineering, Wiley, 2000 — geometrik doğrusalsızlık için kinematik temel.

Metin, örnekler ve şekiller bu kaynaklardaki konular çalışılarak özgün olarak yazılmıştır; kaynak metni, şekli ya da problemi kopyalanmamıştır. Tüm kaynaklar: toplu kaynakça.