Bu derste öğrenecekleriniz
- Referans ve güncel konfigürasyonu ayırmak; hareketten deformasyon gradyanı F ve J = det F'yi hesaplamak
- C, B, Green–Lagrange E ve Euler–Almansi e tansörlerini hesaplayıp fiziksel anlamlarını yorumlamak
- F = RU = VR polar ayrışımını dönme ve saf uzama olarak okumak
- Büyük dönme ile büyük şekil değiştirmeyi ayırmak; küçük şekil değiştirme yaklaşımının ne zaman geçersiz olduğunu göstermek
1. Neden öğreniyoruz?
Dönen bir parçada sahte şekil değiştirme
Köprülerde kullanılan elastomer mesnetler sıcaklık değişiminde kalınlıklarının %50–70'i kadar kayabilir. İnce bir çelik şerit ya da uzun bir kanat ise şekil değiştirmesi çok küçükken onlarca derece döner. İki durumda da Ders 1.3'teki $\varepsilon_{ij}=\tfrac12(u_{i,j}+u_{j,i})$ tanımı yanlış sonuç verir: ilkinde şekil değiştirme gerçekten büyüktür, ikincisinde ise yalnız dönme büyüktür ama doğrusal tanım dönmeyi şekil değiştirme sanır. Sonlu eleman programlarındaki "geometrik doğrusalsızlık" seçeneği tam olarak bu sorunu çözer. Bu derste temelini kuruyoruz.
2. Ön bilgiler
- Ders 1.3: yer değiştirme gradyanı $u_{i,j}$, küçük şekil değiştirme $\varepsilon_{ij}$ ve küçük dönme $\omega_{ij}$.
- Ders 1.0: matris çarpımı, determinant, simetrik matrisin özdeğerleri; dik (ortogonal) matris $\mathbf R^{\T}\mathbf R=\mathbf I$.
3. İki konfigürasyon ve deformasyon gradyanı
Cismin yükten önceki biçimine referans konfigürasyon diyoruz; bir malzeme noktası orada $\mathbf X$ konumundadır ve $\mathbf X$ bu noktanın kalıcı "adı" olur. $t$ anındaki biçim güncel konfigürasyondur; aynı nokta $\mathbf x=\boldsymbol\chi(\mathbf X,t)$ konumuna gelmiştir (Şekil 1). Yer değiştirme $\mathbf u=\mathbf x-\mathbf X$'tir. Gösterim kuralımız: referans büyük harf ($\mathbf X$, $\dd A$, $\dd V$), güncel küçük harf ($\mathbf x$, $\dd a$, $\dd v$).
| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim | Anlamı |
|---|---|---|---|---|
| Referans (başlangıç) konfigürasyon | reference (undeformed) configuration | $\Omega_0,\ \mathbf X$ | — | Cismin yükten önceki, noktaların $\mathbf X$ konumlarıyla adlandırıldığı biçimi. Malzeme noktasının "adı" olarak kalır; büyük harfle gösterilir. |
| Güncel (deforme) konfigürasyon | current (deformed) configuration | $\Omega,\ \mathbf x$ | — | Cismin $t$ anındaki biçimi; aynı malzeme noktası $\mathbf x=\boldsymbol\chi(\mathbf X,t)$ konumundadır. Küçük harfle gösterilir. |
Bir noktanın komşuluğunda deformasyonu, küçük çizgi elemanlarının nasıl dönüştüğü belirler. Zincir kuralıyla
\begin{equation}\label{eq:F} \dd\mathbf x=\mathbf F\,\dd\mathbf X,\qquad F_{iJ}=\frac{\partial x_i}{\partial X_J},\qquad \mathbf F=\mathbf I+\frac{\partial\mathbf u}{\partial\mathbf X}=\mathbf I+\mathbf H . \end{equation}$\mathbf F$'ye deformasyon gradyanı denir. Hem dönmeyi hem şekil değiştirmeyi içerir; rijit ötelemede $\mathbf F=\mathbf I$, rijit dönmede $\mathbf F=\mathbf R$ olur. $\mathbf H$, Ders 1.3'teki yer değiştirme gradyanıdır; ancak türev artık referans koordinatlarına göre alınır.
Hacim ve alan. Kenarları $\dd\mathbf X_1,\dd\mathbf X_2,\dd\mathbf X_3$ olan küçük bir paralelyüzün hacmi determinantla orantılı olduğundan
\begin{equation}\label{eq:J} \dd v=J\,\dd V,\qquad J=\det\mathbf F>0,\qquad \mathbf n\,\dd a=J\,\mathbf F^{-\T}\mathbf N\,\dd A . \end{equation}$J=1$ hacmin korunduğu (izokorik) deformasyondur; kauçuk gibi sıkışmaz malzemeler böyle davranır. İkinci bağıntı, referanstaki yönlü yüzey elemanı $\mathbf N\,\dd A$'nın güncel karşılığını verir (Nanson bağıntısı); gerilme ölçütlerini tanımlarken (Ders 8.1) ona dayanacağız.
| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim | Anlamı |
|---|---|---|---|---|
| Deformasyon gradyanı | deformation gradient | $\mathbf F=\partial\mathbf x/\partial\mathbf X$ | — | Referanstaki sonsuz küçük çizgi elemanını güncel elemana eşleyen doğrusal dönüşüm: $\dd\mathbf x=\mathbf F\,\dd\mathbf X$, $\mathbf F=\mathbf I+\partial\mathbf u/\partial\mathbf X$. Dönme ve şekil değiştirmeyi birlikte içerir. |
| Jakobyen (hacim oranı) | Jacobian (volume ratio) | $J=\det\mathbf F$ | — | Güncel hacim elemanının referanstakine oranı: $\dd v=J\,\dd V$. Fiziksel deformasyonda $J>0$; hacim koruyan (izokorik) deformasyonda $J=1$. |
| Nanson bağıntısı | Nanson's formula | $\mathbf n\,\dd a=J\mathbf F^{-\T}\mathbf N\,\dd A$ | — | Referanstaki yönlü yüzey elemanı $\mathbf N\,\dd A$ ile güncel eleman $\mathbf n\,\dd a$ arasındaki bağıntı; alan değişimini ve normalin dönmesini birlikte verir. |
4. Uzama ve şekil değiştirme ölçütleri
Referansta $\mathbf N$ doğrultusundaki $\dd S$ boylu bir lif, güncel konfigürasyonda $\dd s=|\mathbf F\mathbf N|\,\dd S$ boyuna gelir. Oranın karesi
\begin{equation}\label{eq:lam} \lambda^2=\Big(\frac{\dd s}{\dd S}\Big)^2=\mathbf N\cdot\mathbf C\,\mathbf N,\qquad \mathbf C=\mathbf F^{\T}\mathbf F,\qquad \mathbf B=\mathbf F\mathbf F^{\T}. \end{equation}$\lambda$ uzama oranıdır (şekil değiştirme yoksa 1). $\mathbf C$ (sağ Cauchy–Green) referansta tanımlıdır ve rijit dönmeden etkilenmez: $\mathbf F=\mathbf R$ ise $\mathbf C=\mathbf R^{\T}\mathbf R=\mathbf I$. $\mathbf B$ (sol Cauchy–Green) aynı özdeğerlere sahiptir ama güncel konfigürasyonda yaşar. İki lif arasındaki açı da $\mathbf C$'den bulunur: $\cos\theta=\mathbf N_1\cdot\mathbf C\mathbf N_2/(\lambda_1\lambda_2)$.
| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim | Anlamı |
|---|---|---|---|---|
| Uzama oranı (germe) | stretch (ratio) | $\lambda=\dd s/\dd S$ | — | Bir malzeme lifinin güncel boyunun referans boyuna oranı; $\lambda^2=\mathbf N\cdot\mathbf C\mathbf N$. Şekil değiştirme yoksa 1'dir. |
| Sağ Cauchy–Green deformasyon tansörü | right Cauchy–Green deformation tensor | $\mathbf C=\mathbf F^{\T}\mathbf F$ | — | Referans konfigürasyonda tanımlı, simetrik ve pozitif tanımlı tansör; lif boylarının karelerini verir ve rijit dönmeden etkilenmez. |
| Sol Cauchy–Green deformasyon tansörü | left Cauchy–Green (Finger) tensor | $\mathbf B=\mathbf F\mathbf F^{\T}$ | — | Güncel konfigürasyonda tanımlı simetrik tansör; $\mathbf C$ ile aynı özdeğerlere (asal uzamaların karelerine) sahiptir, özvektörleri güncel konumdaki asal doğrultulardır. |
Bir şekil değiştirme ölçütünden beklediğimiz, rijit harekette sıfır olmasıdır. Boyların karelerinin farkı bu koşulu sağlar:
\begin{equation}\label{eq:E} \dd s^2-\dd S^2=2\,\dd\mathbf X\cdot\mathbf E\,\dd\mathbf X=2\,\dd\mathbf x\cdot\mathbf e\,\dd\mathbf x,\qquad \mathbf E=\tfrac12(\mathbf C-\mathbf I),\qquad \mathbf e=\tfrac12(\mathbf I-\mathbf B^{-1}). \end{equation}$\mathbf E$ Green–Lagrange (referansa göre), $\mathbf e$ Euler–Almansi (güncele göre) şekil değiştirme tansörüdür; aralarında $\mathbf e=\mathbf F^{-\T}\mathbf E\,\mathbf F^{-1}$ bağıntısı vardır. Yer değiştirme gradyanıyla yazınca farkı açıkça görürüz:
\begin{equation}\label{eq:EH} \mathbf E=\tfrac12\big(\mathbf H+\mathbf H^{\T}+\mathbf H^{\T}\mathbf H\big)=\boldsymbol\varepsilon+\tfrac12\mathbf H^{\T}\mathbf H,\qquad E_{11}=\frac{\partial u_1}{\partial X_1}+\frac12\Big[\Big(\frac{\partial u_1}{\partial X_1}\Big)^2+\Big(\frac{\partial u_2}{\partial X_1}\Big)^2+\Big(\frac{\partial u_3}{\partial X_1}\Big)^2\Big]. \end{equation}| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim | Anlamı |
|---|---|---|---|---|
| Green–Lagrange şekil değiştirme tansörü | Green–Lagrange strain tensor | $\mathbf E=\tfrac12(\mathbf C-\mathbf I)$ | — | Referans konfigürasyona göre büyük şekil değiştirme ölçütü: $\dd s^2-\dd S^2=2\,\dd\mathbf X\cdot\mathbf E\,\dd\mathbf X$. Rijit dönmede tam olarak sıfırdır; küçük gradyanlarda $\boldsymbol\varepsilon$'a iner. |
| Euler–Almansi şekil değiştirme tansörü | Euler–Almansi strain tensor | $\mathbf e=\tfrac12(\mathbf I-\mathbf B^{-1})$ | — | Güncel konfigürasyona göre büyük şekil değiştirme ölçütü: $\dd s^2-\dd S^2=2\,\dd\mathbf x\cdot\mathbf e\,\dd\mathbf x$; $\mathbf e=\mathbf F^{-\T}\mathbf E\mathbf F^{-1}$. |
Küçük şekil değiştirme limiti
$|H_{ij}|\ll1$ ise ikinci mertebe terim $\tfrac12\mathbf H^{\T}\mathbf H$ ihmal edilir, $\mathbf x\approx\mathbf X$ olur ve $\mathbf E\approx\mathbf e\approx\boldsymbol\varepsilon$. Tek eksende $\lambda=1+\varepsilon$ için $E=\varepsilon+\varepsilon^2/2$: $\varepsilon=0{,}002$'de fark yalnız $2\times10^{-6}$'dır. Bu koşul hem şekil değiştirmelerin hem de dönmelerin küçük olmasını ister.
5. Polar ayrışım: önce uzat, sonra döndür
Her $\mathbf F$ ($J>0$) tek biçimde bir saf dönme ile bir saf uzamanın çarpımına ayrılır:
\begin{equation}\label{eq:polar} \mathbf F=\mathbf R\,\mathbf U=\mathbf V\,\mathbf R,\qquad \mathbf U=\sqrt{\mathbf C},\quad \mathbf V=\sqrt{\mathbf B}=\mathbf R\mathbf U\mathbf R^{\T},\quad \mathbf R^{\T}\mathbf R=\mathbf I . \end{equation}$\mathbf U$'nun özdeğerleri asal uzamalar $\lambda_1,\lambda_2,\lambda_3$, özvektörleri referanstaki asal doğrultulardır. $\mathbf R\mathbf U$ okunuşu: lifler önce asal doğrultularında uzar, sonra cisim rijit döner; $\mathbf V\mathbf R$ ise önce döndürür, sonra güncel asal doğrultularda uzatır (Şekil 2). Düzlem problemde $\mathbf R$'nin açısı kapalı biçimde $\varphi=\operatorname{atan2}(F_{21}-F_{12},\,F_{11}+F_{22})$'dir; sonra $\mathbf U=\mathbf R^{\T}\mathbf F$.
| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim | Anlamı |
|---|---|---|---|---|
| Polar ayrışım | polar decomposition | $\mathbf F=\mathbf R\mathbf U=\mathbf V\mathbf R$ | — | Deformasyon gradyanının bir saf dönme $\mathbf R$ ($\mathbf R^{\T}\mathbf R=\mathbf I$, $\det\mathbf R=1$) ile simetrik pozitif tanımlı bir uzama tansörünün çarpımına tek biçimde ayrılması. |
| Sağ ve sol uzama tansörleri | right and left stretch tensors | $\mathbf U=\sqrt{\mathbf C},\ \mathbf V=\sqrt{\mathbf B}$ | — | Polar ayrışımdaki saf uzama kısımları: $\mathbf U$ referansta, $\mathbf V=\mathbf R\mathbf U\mathbf R^{\T}$ güncel konfigürasyonda. Özdeğerleri asal uzamalar $\lambda_1,\lambda_2,\lambda_3$'tür. |
6. Büyük dönme ≠ büyük şekil değiştirme
Bir kareyi şekil değiştirmeden $\theta$ kadar döndürelim: $\mathbf F=\mathbf R(\theta)$. Green–Lagrange tansörü $\mathbf E=\tfrac12(\mathbf R^{\T}\mathbf R-\mathbf I)=\mathbf 0$ verir; doğrudur. Küçük şekil değiştirme ise $\mathbf H=\mathbf R-\mathbf I$'den
$$ \varepsilon_{11}=\varepsilon_{22}=\cos\theta-1\neq0,\qquad \varepsilon_{12}=0 $$çıkarır (Şekil 3). Doğrusal teori, dönmüş kenarın eski eksene izdüşümünü boy sanır. $\theta=3{,}6^\circ$'de bu sahte değer $-0{,}002$'ye, yani yapı çeliğinin akma şekil değiştirmesine ulaşır; $30^\circ$'de $-0{,}134$'tür.
Böylece üç durum ayrılır:
- Küçük şekil değiştirme, küçük dönme: $\boldsymbol\varepsilon$ yeterlidir (klasik elastisite, Hafta 1–6, 10–12).
- Küçük şekil değiştirme, büyük dönme: ince kiriş, şerit, kablo. Malzeme hâlâ doğrusal olabilir, ama kinematik $\mathbf E$ ile yazılmalıdır ("geometrik doğrusalsızlık", Hafta 9).
- Büyük şekil değiştirme: kauçuk, metal şekillendirme, yumuşak doku. Hem kinematik hem bünye denklemi doğrusal değildir.
Pratik ölçü: $|\varepsilon|$ ve dönme açısının karesi (radyan) $10^{-3}$ mertebesinin altındaysa doğrusal teorinin hatası ihmal edilebilir. Dönme $5$–$10^\circ$'yi geçiyorsa, şekil değiştirmeler çok küçük olsa bile $\mathbf E$ kullanın.
7. Çözümlü örnekler
Basit kaymada F, E ve polar ayrışım
Verilenler
Elastomer bir tabakada basit kayma: $x_1=X_1+\gamma X_2$, $x_2=X_2$, $x_3=X_3$, $\gamma=0{,}5$.
İstenenler
$\mathbf F$, $J$, $\mathbf E$, $\boldsymbol\varepsilon$; asal uzamalar ve $\mathbf R$'nin açısı.
Model ve kabuller
Homojen deformasyon; \eqref{eq:F}–\eqref{eq:polar}. Düzlem dışı bileşenler birim.
Çözüm
$$ \mathbf F=\begin{bmatrix}1&0{,}5\\0&1\end{bmatrix},\quad J=1,\quad \mathbf C=\begin{bmatrix}1&0{,}5\\0{,}5&1{,}25\end{bmatrix},\quad \mathbf E=\begin{bmatrix}0&0{,}25\\0{,}25&0{,}125\end{bmatrix},\quad \boldsymbol\varepsilon=\begin{bmatrix}0&0{,}25\\0{,}25&0\end{bmatrix}. $$$\mathbf C$'nin özdeğerleri $1{,}640$ ve $0{,}610$ ⇒ $\lambda_1=1{,}281$, $\lambda_2=0{,}781$ ($\lambda_1\lambda_2=1=J$ ✓). Kapalı biçim: $\lambda_{1,2}=\sqrt{1+\gamma^2/4}\pm\gamma/2$. Dönme: $\varphi=\operatorname{atan2}(0-0{,}5,\ 2)=-14{,}04^\circ$, yani $\mathbf R$ saat yönünde $14{,}04^\circ$ döndürür.
Birim kontrolü
Bütün büyüklükler boyutsuz. $J=\det\mathbf F=1$ hacmin korunduğunu gösterir; kauçuk için uygun.
Fiziksel yorum
$E_{22}=\gamma^2/2=0{,}125$: basit kayma, ikinci mertebede $X_2$ doğrultusundaki liflerin de uzamasına yol açar ($\lambda_{(2)}=\sqrt{1+\gamma^2}=1{,}118$). $\boldsymbol\varepsilon$ bunu görmez. Ayrıca basit kayma saf bir şekil değiştirme değildir: $14^\circ$'lik bir rijit dönme içerir.
Kendiniz deneyin
$\lambda_1,\lambda_2,\gamma,\theta$ kaydırıcılarıyla $\mathbf F$'yi kurun. "Saf dönme" düğmesinde $\mathbf E$ sıfır kalırken $\boldsymbol\varepsilon$'un köşegeninin $\cos\theta-1$ olduğunu, "Küçük deformasyon"da ise $\mathbf E\approx\boldsymbol\varepsilon$ olduğunu görün. "Final S1" Örnek 7.1-2'nin verisini yükler.
Bu etkileşimli araç için tarayıcıda JavaScript açık olmalıdır. Aracın kullandığı bağıntılar metinde verilmiştir.
8. Sık yapılan hatalar
| Hata | Doğrusu |
|---|---|
| $\mathbf F$'yi şekil değiştirme sanmak | $\mathbf F$ dönmeyi de içerir; şekil değiştirme $\mathbf C$, $\mathbf E$ ya da $\mathbf U$'dadır. |
| $\mathbf C=\mathbf F\mathbf F^{\T}$ yazmak | $\mathbf C=\mathbf F^{\T}\mathbf F$ (referans), $\mathbf B=\mathbf F\mathbf F^{\T}$ (güncel). Özdeğerler aynı, doğrultular farklı. |
| Büyük dönmede $\boldsymbol\varepsilon$ kullanmak | Rijit dönme $\varepsilon_{11}=\cos\theta-1$ gibi sahte değerler üretir; $\mathbf E$ sıfır verir. |
| $\mathbf E$ ile $\mathbf e$'yi aynı sanmak | Biri referans, öteki güncel liflere göre ölçer; $\mathbf e=\mathbf F^{-\T}\mathbf E\mathbf F^{-1}$. |
| $J$ yerine $\operatorname{tr}\boldsymbol\varepsilon$ ile hacim değişimi | $\varepsilon_{kk}$ yalnız küçük deformasyonda $J-1$'e eşittir. |
9. Alıştırmalar
Alıştırma 7.1-1KolayKavramsalRijit hareket
$\mathbf x=\mathbf R\mathbf X+\mathbf c$ ($\mathbf R$ dönme, $\mathbf c$ sabit) hareketi için $\mathbf F$, $J$, $\mathbf C$ ve $\mathbf E$'yi yazın. Sonuç bir şekil değiştirme ölçütünden ne beklediğimizi nasıl doğrular?
İpucu
$\mathbf F=\partial\mathbf x/\partial\mathbf X$; $\mathbf R^{\T}\mathbf R=\mathbf I$, $\det\mathbf R=1$.
Çözüm
$\mathbf F=\mathbf R$, $J=1$, $\mathbf C=\mathbf I$, $\mathbf E=\mathbf 0$. Rijit harekette hiçbir lif boyu ve açı değişmez; $\mathbf E$ bunu öteleme ve dönmenin büyüklüğünden bağımsız olarak tam sıfır verir. $\boldsymbol\varepsilon$ ise yalnız $\mathbf R\approx\mathbf I$ iken sıfıra yakındır.
Alıştırma 7.1-2KolaySayısalTek eksenli germe
$x_1=1{,}2X_1$, $x_2=x_3=0{,}9129X_2$ (ve $X_3$) hareketi için $J$, $E_{11}$, $e_{11}$ ve $\varepsilon_{11}$'i hesaplayın.
İpucu
$E_{11}=\tfrac12(\lambda^2-1)$, $e_{11}=\tfrac12(1-\lambda^{-2})$.
Çözüm
$J=1{,}2\cdot0{,}9129^2=1{,}000$ (sıkışmaz). $E_{11}=0{,}22$; $e_{11}=\tfrac12(1-1/1{,}44)=0{,}1528$; $\varepsilon_{11}=0{,}20$. Aynı lif için üç farklı sayı: ölçütler yalnız küçük şekil değiştirmede birleşir (Ders 7.2).
Alıştırma 7.1-3OrtaÇıkmış soru tipiFinal S1 için polar ayrışım
Örnek 7.1-2'deki $\mathbf F$'nin düzlem bloğu için $\mathbf R$, $\mathbf U$ ve $\mathbf V$'yi bulun; $\mathbf R\mathbf U=\mathbf F$ olduğunu doğrulayın.
İpucu
$\varphi=\operatorname{atan2}(F_{21}-F_{12},F_{11}+F_{22})=\operatorname{atan2}(-1,3)$; $\mathbf U=\mathbf R^{\T}\mathbf F$.
Çözüm
$\cos\varphi=3/\sqrt{10}$, $\sin\varphi=-1/\sqrt{10}$ ($\varphi=-18{,}43^\circ$). $\mathbf U=\tfrac1{\sqrt{10}}\begin{bmatrix}6&2\\2&4\end{bmatrix}=\begin{bmatrix}1{,}897&0{,}632\\0{,}632&1{,}265\end{bmatrix}$, $\mathbf V=\mathbf F\mathbf R^{\T}=\tfrac1{\sqrt{10}}\begin{bmatrix}7&1\\1&3\end{bmatrix}$. $\mathbf U^2=\begin{bmatrix}4&2\\2&2\end{bmatrix}=\mathbf C$ ✓; $\mathbf R\mathbf U$'nun ilk satırı $(3\cdot6+1\cdot2,\ 3\cdot2+1\cdot4)/10=(2,1)$ ✓. Özdeğerler $\sqrt{3\pm\sqrt5}=2{,}288;\ 0{,}874$.
Alıştırma 7.1-4ZorSayısalElastomer mesnet
40 mm kalınlığındaki bir elastomer mesnet üst levhası 28 mm yatay ötelenip tabaka %5 basılıyor; malzeme sıkışmaz kabul ediliyor: $x_1=X_1+0{,}7X_2$, $x_2=0{,}95X_2$, $x_3=X_3/0{,}95$. $J$, $\mathbf E$'nin en büyük asal değeri ve $\boldsymbol\varepsilon$'un en büyük asal değeri nedir? Fark yüzde kaç?
İpucu
Düzlem bloğu: $\mathbf C=\begin{bmatrix}1&0{,}7\\0{,}7&1{,}3925\end{bmatrix}$. Asal değerleri 2×2 formülüyle bulun.
Çözüm
$J=1\cdot0{,}95\cdot(1/0{,}95)=1$. $\mathbf E=\begin{bmatrix}0&0{,}35\\0{,}35&0{,}196\end{bmatrix}$, $E_{33}=0{,}054$; en büyük asal $E_1=0{,}098+\sqrt{0{,}098^2+0{,}35^2}=0{,}462$ ($\lambda_1=1{,}387$). $\boldsymbol\varepsilon=\begin{bmatrix}0&0{,}35\\0{,}35&-0{,}05\end{bmatrix}$ ⇒ $\varepsilon_1=0{,}326$. Doğrusal ölçüt en büyük şekil değiştirmeyi yaklaşık %30 düşük verir. Mesnet yönetmeliklerinin toplam kayma şekil değiştirmesine sınır koyması bu büyüklüklerden dolayıdır.
10. Özet
- $\dd\mathbf x=\mathbf F\dd\mathbf X$, $\mathbf F=\mathbf I+\mathbf H$; $J=\det\mathbf F$ hacim oranı, $\mathbf n\,\dd a=J\mathbf F^{-\T}\mathbf N\,\dd A$.
- $\mathbf C=\mathbf F^{\T}\mathbf F$, $\mathbf E=\tfrac12(\mathbf C-\mathbf I)$ referansta; $\mathbf B=\mathbf F\mathbf F^{\T}$, $\mathbf e=\tfrac12(\mathbf I-\mathbf B^{-1})$ güncelde.
- $\mathbf F=\mathbf R\mathbf U=\mathbf V\mathbf R$: dönme ve saf uzama ayrılır; $\mathbf U$'nun özdeğerleri asal uzamalar.
- Rijit dönmede $\mathbf E=\mathbf 0$ ama $\varepsilon_{11}=\cos\theta-1$: küçük şekil değiştirme teorisi küçük dönme de ister.
Sıradaki ders: alanları parçacığa mı uzaydaki noktaya mı bağlı yazacağız ve hangi şekil değiştirme ölçütünü seçeceğiz — Lagrange ve Euler tanımları.
11. Kaynaklar
- J. N. Reddy, An Introduction to Continuum Mechanics, Cambridge University Press — Süreklilerin kinematiği bölümü (deformasyon gradyanı, şekil değiştirme ölçütleri, polar ayrışım).
- G. A. Holzapfel, Nonlinear Solid Mechanics: A Continuum Approach for Engineering, Wiley, 2000 — Kinematik bölümü (konfigürasyonlar, F, C, B, E, e, polar ayrışım).
- A. F. Bower, Applied Mechanics of Solids, CRC Press, 2009 — Bölüm 2, kinematik bağıntılar.
- L. E. Malvern, Introduction to the Mechanics of a Continuous Medium, Prentice-Hall, 1969 — Şekil değiştirme ve deformasyon bölümü.
- A. C. Ugural, S. K. Fenster, Advanced Mechanics of Materials and Applied Elasticity, Pearson — §2.3, büyük şekil değiştirmeler. ders klasöründe
Metin, örnekler ve şekiller bu kaynaklardaki konular çalışılarak özgün olarak yazılmıştır; kaynak metni, şekli ya da problemi kopyalanmamıştır. Tüm kaynaklar: toplu kaynakça.