Akademik / MKC 523 / Terimler sözlüğü
MKC 523 · Başvuru
Terimler sözlüğü
Kurs boyunca kullanılan teknik terimlerin Türkçe adı, İngilizce karşılığı, sembolü, birimi ve kısa tanımı. Her terim, ilk açıklandığı derse bağlıdır.
191 terim
| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim | Anlamı | İlk geçtiği ders |
|---|---|---|---|---|---|
| Airy gerilme fonksiyonu | Airy stress function | $\varphi(x,y)$ | N (birim kalınlıkta N·m/m) | İkinci türevleri düzlem gerilme bileşenlerini veren skaler fonksiyon: $\sigma_x=\varphi_{,yy}$, $\sigma_y=\varphi_{,xx}$, $\tau_{xy}=-\varphi_{,xy}$; denge denklemlerini kendiliğinden sağlar. | 10.2 Airy gerilme fonksiyonu |
| Akma dayanımı | yield strength | $\sigma_Y$ | MPa | Tek eksenli çekme deneyinde kalıcı (plastik) şekil değiştirmenin başladığı gerilme; belirgin akma noktası yoksa %0,2 kalıcı uzamaya karşılık gelen gerilme alınır. | 12.0 Akma ve hasar kriterleri |
| Alt ve üst sınır teoremleri | lower- and upper-bound theorems | $\lambda_s\le\lambda_c\le\lambda_k$ | — | Dengeli ve her yerde $|M|\le M_p$ olan her moment dağılımı göçme yükünün alt sınırını, her kinematik mekanizma üst sınırını verir. | 14.2 Plastik limit analizi |
| Artık mukavemet | residual strength | $\sigma_c$ | Pa (MPa) | Çatlak içeren bir elemanın kırılmadan taşıyabileceği en büyük nominal gerilme; LEFM'de $\sigma_c=K_{Ic}/(Y\sqrt{\pi a})$, küçük çatlakta akma ya da net kesit göçmesiyle sınırlanır. | 12.2 Hasar modları ve kırılma mekaniğinin temelleri |
| Asal doğrultu | principal direction | $\mathbf n_1,\mathbf n_2,\mathbf n_3$ | — | Asal gerilmenin etkidiği düzlemin birim normali; gerilme tansörünün özvektörü. Simetrik tansörde üçü karşılıklı diktir. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Asal gerilme | principal stress | $\sigma_1\ge\sigma_2\ge\sigma_3$ | Pa | Kayma gerilmesinin sıfır olduğu düzlemlerdeki normal gerilme; gerilme tansörünün özdeğerleri. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Asal şekil değiştirme | principal strain | $\varepsilon_1\ge\varepsilon_2\ge\varepsilon_3$ | — | Aralarındaki kayma şekil değiştirmesinin sıfır olduğu üç dik doğrultudaki normal şekil değiştirmeler; şekil değiştirme tansörünün özdeğerleri. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Atış yöntemi | shooting method | $r(\kappa_0)=0$ | — | İki noktalı sınır değer problemini, bilinmeyen başlangıç değerini tahmin edip başlangıç değer problemi olarak tümleyerek ve uçtaki koşulun kalanını (Newton ya da sekant ile) sıfırlayarak çözme yöntemi. | 9.1 Kirişlerin büyük deformasyonu |
| Biharmonik denklem | biharmonic equation | $\nabla^4\varphi=0$ | — | Hacim kuvvetsiz düzlem elastisitede uygunluk koşulunun Airy fonksiyonu cinsinden yazılışı. | 10.2 Airy gerilme fonksiyonu |
| Birinci Piola–Kirchhoff (nominal) gerilmesi | first Piola–Kirchhoff (nominal) stress | $\mathbf P=J\boldsymbol\sigma\mathbf F^{-\T}$ | Pa | Güncel kuvvetin referans alana oranı: $\dd\mathbf f=\mathbf P\mathbf N\,\dd A$. İki noktalı tansördür ve genelde simetrik değildir; tek eksende mühendislik gerilmesine karşılık gelir. | 8.1 Cauchy, birinci ve ikinci Piola–Kirchhoff gerilmeleri |
| Birinci varyasyon | first variation | $\delta I$ | $I$ ile aynı | Fonksiyonelin $\delta y$'ye göre doğrusal (birinci mertebe) değişimi; $\delta I=\big[\tfrac{d}{d\varepsilon}I[y+\varepsilon\eta]\big]_{\varepsilon=0}\varepsilon$. Ekstremum için gerekli koşul $\delta I=0$'dır. | 2.0 Hazırlık: varyasyonlar hesabı ve enerji ilkeleri |
| Boltzmann süperpozisyonu | Boltzmann superposition principle | $\varepsilon=\int J(t-s)\,\dot\sigma(s)\,ds$ | — | Doğrusal viskoelastik malzemede her gerilme artımının yanıtı bağımsızdır ve toplanır; yanıt kalıtsal (geçmiş) integralle yazılır. | 14.1 Viskoelastik malzemeler |
| Cauchy formülü | Cauchy's formula | $t_i=\sigma_{ij}n_j$ | Pa | Herhangi bir düzlemdeki gerilme vektörünü, gerilme tansörü ve düzlemin birim normaliyle veren bağıntı; dört yüzlü elemanın dengesinden çıkar. | 1.1 Gerilme tansörü ve Cauchy formülü |
| Coulomb–Mohr kriteri | Coulomb–Mohr criterion | $\sigma_1/\sigma_{ut}-\sigma_3/\sigma_{uc}=1$ | — | Çekme ve basma dayanımları farklı gevrek malzemeler için, çekme ve basma deneylerinin Mohr dairelerine ortak teğet çizilerek kurulan kırılma kriteri. | 12.0 Akma ve hasar kriterleri |
| Çarpılma (biçim değiştirme) enerjisi yoğunluğu | distortional strain energy density | $U_d=J_2/2G$ | J/m³ | Şekil değiştirme enerjisi yoğunluğunun deviatorik kısmı; von Mises akma ölçütünün enerji yorumu. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Çatlak açılma modları (I, II, III) | crack opening modes: opening, sliding, tearing | I, II, III | — | Çatlak yüzeylerinin göreli hareketine göre üç temel yükleme: mod I açılma (çatlak düzlemine dik), mod II düzlem içi kayma (cepheye dik), mod III düzlem dışı kayma (cepheye paralel). | 12.2 Hasar modları ve kırılma mekaniğinin temelleri |
| Çatlak direnci ve R eğrisi | crack growth resistance, R-curve | $R(\Delta a)$ | J/m² | Çatlağın birim alan ilerlemesi için harcanan enerji (yüzey + plastik iş); çatlak büyüdükçe değişimini gösteren eğri R eğrisidir. Düzlem şekil değiştirmede yaklaşık yatay ($R=G_{Ic}$), ince levhada yükselir. | 12.3 Enerji salınım hızı, R eğrisi ve J integrali |
| Çatlak ucu plastik bölgesi | crack-tip plastic zone | $r_p$ | m (mm) | Çatlak ucunda gerilmenin akma sınırına ulaştığı bölge; Irwin yaklaşımında düzlem gerilmede $r_p=(1/\pi)(K/\sigma_{ys})^2$, düzlem şekil değiştirmede yaklaşık üçte biri. | 12.2 Hasar modları ve kırılma mekaniğinin temelleri |
| Çentik duyarlılığı | notch sensitivity | $q$ | — | Malzemenin elastik gerilme yığılmasını yorulmada ne ölçüde hissettiğini gösteren katsayı: $q=(K_f-1)/(K_t-1)$, $0\le q\le1$. Uç yarıçapı küçüldükçe ve malzeme yumuşadıkça azalır. | 12.1 Gerilme yoğunlaşma faktörleri |
| Çentik ve çentik ucu yarıçapı | notch, notch root radius | $\rho$ | m (mm) | Kesitte gerilme akışını yönlendiren yerel geometri düzensizliği (oyuk, kanal, omuz, delik); en dar noktadaki eğrilik yarıçapı $\rho$, $K_t$'yi belirleyen başlıca uzunluktur. | 12.1 Gerilme yoğunlaşma faktörleri |
| Daralan (değişken kesitli) kiriş | tapered (non-prismatic) beam | $EI(x)$ | — | Kesit boyutları eksen boyunca değişen kiriş. Eğilme rijitliği $EI(x)$ konuma bağlı olduğundan denklem $(EI\,w'')''=q$ biçimini alır; prizmatik kirişin kapalı çözümleri doğrudan kullanılamaz. | 3.2 Daralan (değişken kesitli) kirişler |
| Daralma oranı | taper ratio | $r = h_{\text{uç}}/h_{\text{kök}}$ | — | Daralan kirişte uçtaki kesit boyutunun kökteki (en büyük) boyuta oranı; $r=1$ prizmatik kiriştir. Doğrusal yükseklik değişiminde $I\propto h^3$, genişlik değişiminde $I\propto b$ olur. | 3.2 Daralan (değişken kesitli) kirişler |
| Deformasyon (şekil değiştirme) hızı ve dönme hızı | rate of deformation and spin tensors | $\mathbf D=\tfrac12(\mathbf L+\mathbf L^{\T}),\ \mathbf W=\tfrac12(\mathbf L-\mathbf L^{\T})$ | 1/s | $\mathbf D$ güncel lif uzama ve açı değişim hızlarını verir ($\dot{\mathbf E}=\mathbf F^{\T}\mathbf D\mathbf F$); $\mathbf W$ anlık rijit dönme hızıdır. | 7.2 Lagrange ve Euler tanımları |
| Deformasyon gradyanı | deformation gradient | $\mathbf F=\partial\mathbf x/\partial\mathbf X$ | — | Referanstaki sonsuz küçük çizgi elemanını güncel elemana eşleyen doğrusal dönüşüm: $\dd\mathbf x=\mathbf F\,\dd\mathbf X$, $\mathbf F=\mathbf I+\partial\mathbf u/\partial\mathbf X$. Dönme ve şekil değiştirmeyi birlikte içerir. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Denge denklemleri | equilibrium equations | $\sigma_{ji,j}+b_i=0$ | N/m³ | Sonsuz küçük bir elemanın kuvvet dengesinden çıkan üç kısmi diferansiyel denklem; moment dengesi gerilme tansörünün simetrisini verir. | 1.1 Gerilme tansörü ve Cauchy formülü |
| Deviatorik gerilme tansörü | deviatoric stress tensor | $s_{ij}=\sigma_{ij}-\sigma_m\delta_{ij}$ | Pa | Gerilmeden hidrostatik kısım çıkarıldıktan sonra kalan, biçim değiştirmeyi (çarpılmayı) yöneten kısım; izi sıfırdır. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Doğal sınır koşulu | natural boundary condition | $\partial F/\partial y'\big|_{x_2}=0$ | — | Bir uçta yer değiştirme verilmemişse $\delta I=0$'dan kendiliğinden çıkan koşul; mekanikte kuvvet ya da moment koşuludur (serbest uç, mafsal). | 2.0 Hazırlık: varyasyonlar hesabı ve enerji ilkeleri |
| Doğrultu kosinüsü | direction cosine | $\ell_{ij}=\cos(x_i',x_j)$ | — | Yeni (döndürülmüş) eksen ile eski eksen arasındaki açının kosinüsü; dönüşüm matrisinin bileşenleri. | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| Doğrusal elastik kırılma mekaniği (LEFM) | linear elastic fracture mechanics | — | — | Çatlak ucundaki plastik bölgenin çatlak boyu ve kesit boyutlarına göre küçük olduğu durumda, çatlaklı cismi doğrusal elastik çözümle ve tek bir parametreyle ($K$ ya da $G$) inceleyen yaklaşım. | 12.2 Hasar modları ve kırılma mekaniğinin temelleri |
| Dönel kabuk | shell of revolution | $r_1,r_2$ | m | Bir eğrinin (meridyen) bir eksen etrafında döndürülmesiyle oluşan kabuk; küre, silindir, koni, elipsoit. | 13.2 Membran davranışı |
| Düzlem gerilme | plane stress | $\sigma_z=\tau_{xz}=\tau_{yz}=0$ | — | İnce levhalarda: kalınlık doğrultusundaki gerilme bileşenleri sıfır kabul edilir; $\varepsilon_z$ genelde sıfır değildir. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Düzlem şekil değiştirme | plane strain | $\varepsilon_z=\gamma_{xz}=\gamma_{yz}=0$ | — | Uzun, kalınlık doğrultusunda tutulu cisimlerde: o doğrultudaki şekil değiştirmeler sıfırdır; $\sigma_z=\nu(\sigma_x+\sigma_y)$ genelde sıfır değildir. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Eğilme momenti | bending moment | $M=\int_A z\,\sigma_{xx}\,dA$ | N·m | Kesitteki normal gerilmenin tarafsız eksene göre bileşke momenti. Bu kursta $z$ yukarı olduğundan pozitif $M$ üst lifleri çeker. | 2.1 Euler–Bernoulli kiriş teorisi |
| Eğilme rijitliği | flexural (bending) rigidity | $EI$ | N·m² | Elastisite modülü ile kesitin tarafsız eksene göre atalet momentinin çarpımı; $M=-EI\,w''$ bağıntısındaki katsayı. | 2.1 Euler–Bernoulli kiriş teorisi |
| Eksenel simetrik plak eğilmesi | axisymmetric bending of plates | $w=w(r)$ | — | Yük ve mesnetleri $\theta$'dan bağımsız dairesel plakta çökmenin yalnız $r$'ye bağlı olduğu durum; plak denklemi adi diferansiyel denkleme iner. | 6.1 Dairesel plaklar |
| Elastik–tam plastik malzeme | elastic–perfectly plastic material | $f_y$ | MPa | Akma dayanımına kadar doğrusal elastik, sonra pekleşmeden sabit gerilmede akan idealleştirilmiş malzeme. | 14.2 Plastik limit analizi |
| Elastika | elastica | $EI\,\dd\theta/\dd s=M$ | — | Uzamaz, ince elastik bir çubuğun büyük dönmeli denge biçimi; eğrilik tam olarak $\dd\theta/\dd s$ ile yazılır, eğim küçük kabul edilmez. | 9.1 Kirişlerin büyük deformasyonu |
| Elastisite (Young) modülü | Young's modulus | $E$ | Pa | Tek eksenli çekmede doğrusal bölgede gerilmenin birim uzamaya oranı. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Eliptik integraller | elliptic integrals | $F(k,\varphi),\ E(k,\varphi),\ K(k)$ | — | $F=\int_0^\varphi\dd\phi/\sqrt{1-k^2\sin^2\phi}$ ve $E=\int_0^\varphi\sqrt{1-k^2\sin^2\phi}\,\dd\phi$; $K(k)=F(k,\pi/2)$. Elastika ve sarkacın kapalı çözümlerinde ortaya çıkar. | 9.1 Kirişlerin büyük deformasyonu |
| En büyük kayma gerilmesi | maximum shear stress | $\tau_{\max}=(\sigma_1-\sigma_3)/2$ | Pa | Bir noktadaki bütün düzlemler arasında en büyük kayma gerilmesi; en büyük ve en küçük asal doğrultuların açıortay düzlemlerinde oluşur. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| En büyük temas basıncı | maximum contact pressure | $p_0$ | Pa | Temas merkezindeki basınç; küre için $3P/2\pi a^2$, silindir için $2P/\pi bL$. | 11.1 Temas gerilmeleri ve Hertz teorisi |
| Enerji (iş) eşleniği | work-conjugate pair | $\boldsymbol\sigma\!:\!\mathbf D,\ \mathbf P\!:\!\dot{\mathbf F},\ \mathbf S\!:\!\dot{\mathbf E}$ | W/m³ | Çarpımı aynı iç güç yoğunluğunu veren gerilme–şekil değiştirme hızı çifti; referans hacim başına $J\boldsymbol\sigma:\mathbf D=\mathbf P:\dot{\mathbf F}=\mathbf S:\dot{\mathbf E}$. | 8.1 Cauchy, birinci ve ikinci Piola–Kirchhoff gerilmeleri |
| Enerji salınım hızı | energy release rate (crack driving force) | $G$ | J/m² (N/m) | Çatlak birim alan ilerlediğinde sistemin potansiyel enerjisindeki azalma, $G=-\frac1B\frac{d\Pi}{da}$; doğrusal elastik cisimde $G=K^2/E'$ ($E'=E$ düzlem gerilme, $E/(1-\nu^2)$ düzlem şekil değiştirme). | 12.3 Enerji salınım hızı, R eğrisi ve J integrali |
| Enine izotrop malzeme | transversely isotropic material | — | — | Bir eksen etrafında her yönü eşdeğer olan malzeme (lifli kompozit, tabakalı kayaç); beş bağımsız elastik sabit. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Esneklik (compliance) | compliance | $C=v/P$ | m/N | Yükleme noktalarının göreli yer değiştirmesinin yüke oranı (rijitliğin tersi); çatlak uzadıkça artar ve $G=\frac{P^2}{2B}\frac{dC}{da}$ bağıntısıyla enerji salınım hızını verir. | 12.3 Enerji salınım hızı, R eğrisi ve J integrali |
| Esneklik (uyum) matrisi | compliance matrix | $[S]=[C]^{-1}$ | 1/Pa | Şekil değiştirmeyi gerilmeden veren matris: $\{\varepsilon\}=[S]\{\sigma\}$. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Eşdeğer (bağıl) eğrilik yarıçapı | effective radius of curvature | $R$ | m | $1/R=1/R_1+1/R_2$; içbükey yüzeyin yarıçapı negatif alınır. | 11.1 Temas gerilmeleri ve Hertz teorisi |
| Eşdeğer (temas) elastisite modülü | effective (contact) modulus | $E^*$ | Pa | $1/E^*=(1-\nu_1^2)/E_1+(1-\nu_2^2)/E_2$; iki cismin esnekliğini tek bir modülde toplar. | 11.1 Temas gerilmeleri ve Hertz teorisi |
| Eşdeğer (von Mises) gerilme | von Mises equivalent stress | $\sigma_{\text{eş}}=\sqrt{3J_2}$ | Pa | Çok eksenli gerilme durumunu tek eksenli çekmeyle karşılaştırmaya yarayan skaler; deviatorik gerilmenin büyüklüğü. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Eşit dayanımlı kiriş | beam of uniform strength | $\sigma_{\max}(x)=\text{sabit}$ | — | Kesiti, her kesitteki en büyük eğilme gerilmesi aynı olacak biçimde değiştirilmiş kiriş ($W(x)\propto M(x)$). Malzemeyi en verimli kullanır ama prizmatik kirişten daha çok sehim yapar; yaprak yay bu fikre dayanır. | 3.2 Daralan (değişken kesitli) kirişler |
| Etkin gerilme | effective stress | $\tilde\sigma$ | MPa | Kuvvetin yalnız hasarsız (yük taşıyan) alana bölünmesiyle bulunan gerilme: $\tilde\sigma=\sigma/(1-D)$. | 13.1 Hasar mekaniğine giriş |
| Euler–Almansi şekil değiştirme tansörü | Euler–Almansi strain tensor | $\mathbf e=\tfrac12(\mathbf I-\mathbf B^{-1})$ | — | Güncel konfigürasyona göre büyük şekil değiştirme ölçütü: $\dd s^2-\dd S^2=2\,\dd\mathbf x\cdot\mathbf e\,\dd\mathbf x$; $\mathbf e=\mathbf F^{-\T}\mathbf E\mathbf F^{-1}$. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Euler–Bernoulli kiriş teorisi | Euler–Bernoulli beam theory (EBT) | $u=-z\,w'$ | — | Enine kesitlerin düz ve eksene dik kaldığını kabul eden klasik kiriş teorisi; enine kayma ve enine normal şekil değiştirmeleri ihmal eder. | 2.1 Euler–Bernoulli kiriş teorisi |
| Euler–Lagrange denklemi | Euler–Lagrange equation | $\dfrac{\partial F}{\partial y}-\dfrac{d}{dx}\dfrac{\partial F}{\partial y'}=0$ | — | $\delta I=0$ koşulunun alan içindeki karşılığı olan diferansiyel denklem. Enerji fonksiyonellerinde denge denklemini verir. | 2.0 Hazırlık: varyasyonlar hesabı ve enerji ilkeleri |
| Fonksiyonel | functional | $I[y]=\int_{x_1}^{x_2}F(x,y,y')\,dx$ | — | Bir fonksiyonun tamamına tek bir sayı karşılık getiren kural. Mekanikte çoğu zaman bir enerji integralidir: yer değiştirme fonksiyonu değişince değeri değişir. | 2.0 Hazırlık: varyasyonlar hesabı ve enerji ilkeleri |
| Genelleştirilmiş Hooke kanunu | generalized Hooke's law | $\sigma_{ij}=C_{ijkl}\varepsilon_{kl}$ | Pa | Doğrusal elastik malzemede gerilme ile şekil değiştirme arasındaki doğrusal bağıntının üç boyutlu biçimi. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Geometri (biçim) faktörü | geometry (correction) factor | $Y$ | — | $K_I=Y\sigma\sqrt{\pi a}$ yazımında çatlağın konumunu, cismin sonlu boyutlarını ve yükleme biçimini toplayan boyutsuz katsayı; sonsuz levhadaki merkez çatlakta $Y=1$. | 12.2 Hasar modları ve kırılma mekaniğinin temelleri |
| Gerilme gevşemesi | stress relaxation | — | — | Sabit tutulan şekil değiştirme altında gerilmenin zamanla azalması. | 14.1 Viskoelastik malzemeler |
| Gerilme invaryantları | stress invariants | $I_1, I_2, I_3$ | Pa, Pa², Pa³ | Eksen takımı döndürüldüğünde değişmeyen, karakteristik denklemin katsayıları: iz, ikinci mertebe asal minörlerin toplamı ve determinant. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Gerilme şiddet faktörü | stress intensity factor | $K_I,\ K_{II},\ K_{III}$ | Pa·√m (MPa·√m) | Çatlak ucundaki tekil elastik alanın genliği: $\sigma_{ij}=K/\sqrt{2\pi r}\,f_{ij}(\theta)$. Yüke ve çatlak boyuna bağlıdır, $K_I=Y\sigma\sqrt{\pi a}$. $K_t$ ile karıştırılmamalıdır. | 12.2 Hasar modları ve kırılma mekaniğinin temelleri |
| Gerilme tansörü (Cauchy) | (Cauchy) stress tensor | $\bm\sigma,\ \sigma_{ij}$ | Pa | Bir noktadaki bütün kesitlerin gerilme vektörlerini belirleyen dokuz bileşenli (simetrik, altı bağımsız) tansör; $t_i=\sigma_{ij}n_j$. | 1.1 Gerilme tansörü ve Cauchy formülü |
| Gerilme vektörü (yüzey çekmesi) | traction / stress vector | $\vect t^{(\mathbf n)}$ | Pa | Normali $\mathbf n$ olan bir kesit yüzeyinde, birim alana düşen iç kuvvet vektörü. Hem normal hem teğet bileşeni olabilir. | 1.1 Gerilme tansörü ve Cauchy formülü |
| Gerilme yoğunlaşma faktörü | stress concentration factor | $K_t$ | — | Delik, çentik ya da kesit değişiminde oluşan en büyük elastik gerilmenin nominal gerilmeye oranı: $K_t=\sigma_{\max}/\sigma_{\text{nom}}$. Yalnız biçime bağlıdır; boyutsuzdur ve sonludur. | 12.1 Gerilme yoğunlaşma faktörleri |
| Gerilmeler cinsinden uygunluk denklemi | compatibility equation in terms of stress | $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=0$ | — | Şekil değiştirme uygunluk koşulunun Hooke kanunu ve denge denklemleri kullanılarak gerilmelerle yazılmış biçimi; hacim kuvveti yoksa düzlem gerilme ve düzlem şekil değiştirmede aynıdır. | 10.1 Düzlem gerilme ve düzlem şekil değiştirme |
| Gevşeme modülü | relaxation modulus | $E(t)$ | MPa | Birim basamak şekil değiştirmeye karşı gerilme yanıtı: $\sigma(t)=\varepsilon_0E(t)$. | 14.1 Viskoelastik malzemeler |
| Göçme mekanizması | collapse mechanism | $\lambda_c$ | — | Yeterli sayıda plastik mafsalın oluşmasıyla yapının rijit parçalar zincirine dönüştüğü, yük artmadan şekil değiştirebildiği durum. | 14.2 Plastik limit analizi |
| Göreli gerilme gradyanı | relative stress gradient | $\chi$ | 1/m | Çentik ucunda gerilmenin içeri doğru azalma hızının tepe değere oranı, $\chi=-(1/\sigma_{\max})\,d\sigma/dx$; dairesel delikte $7/(3a)$, sivri çentikte yaklaşık $2/\rho$. Büyüdükçe yüksek gerilme daha küçük hacimde kalır. | 12.1 Gerilme yoğunlaşma faktörleri |
| Green–Lagrange şekil değiştirme tansörü | Green–Lagrange strain tensor | $\mathbf E=\tfrac12(\mathbf C-\mathbf I)$ | — | Referans konfigürasyona göre büyük şekil değiştirme ölçütü: $\dd s^2-\dd S^2=2\,\dd\mathbf X\cdot\mathbf E\,\dd\mathbf X$. Rijit dönmede tam olarak sıfırdır; küçük gradyanlarda $\boldsymbol\varepsilon$'a iner. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Güncel (deforme) konfigürasyon | current (deformed) configuration | $\Omega,\ \mathbf x$ | — | Cismin $t$ anındaki biçimi; aynı malzeme noktası $\mathbf x=\boldsymbol\chi(\mathbf X,t)$ konumundadır. Küçük harfle gösterilir. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Güvenlik katsayısı | factor of safety | $n$ | — | Orantılı yüklemede, bütün gerilme bileşenleri aynı oranda büyütüldüğünde kriterin sağlanacağı yükün mevcut yüke oranı; $n<1$ kriterin aşıldığını gösterir. | 12.0 Akma ve hasar kriterleri |
| Hacim kuvveti | body force | $b_i$ ya da $F_i$ | N/m³ | Cismin her hacim elemanına uzaktan etkiyen kuvvetin birim hacim başına değeri (ağırlık, eylemsizlik, manyetik kuvvet). | 1.1 Gerilme tansörü ve Cauchy formülü |
| Hacim modülü | bulk modulus | $K$ | Pa | Hidrostatik gerilmenin hacimsel şekil değiştirmeye oranı; $K=E/[3(1-2\nu)]$, $\nu\to0{,}5$'te sonsuza gider (sıkışmaz malzeme). | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Hacimsel şekil değiştirme | volumetric strain (dilatation) | $e=\varepsilon_{kk}$ | — | Küçük şekil değiştirmede birim hacim değişimi; şekil değiştirme tansörünün izi. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Halka plak | annular plate | $R_0\le r\le R$ | — | Ortasında dairesel boşluk olan plak; iç ve dış kenarda ikişer sınır koşulu, genel çözümün dört sabitini belirler. | 6.2 Halka plaklar |
| Hasar (akma) kriteri | failure (yield) criterion | $f(\sigma_1,\sigma_2,\sigma_3)=0$ | — | Çok eksenli bir gerilme durumunun, tek eksenli deneyde ölçülen dayanımla karşılaştırılmasını sağlayan bağıntı; asal gerilmeler uzayında güvenli bölgeyi sınırlayan yüzeyi tanımlar. | 12.0 Akma ve hasar kriterleri |
| Hasar değişkeni | damage variable | $D$ | — | Bir kesitte mikro boşluk ve çatlakların kapladığı, yük taşımayan alanın toplam alana oranı: $D=S_D/S$; hasarsız malzemede 0, kopmada kritik değer $D_c$. | 13.1 Hasar mekaniğine giriş |
| Hertz teması | Hertzian contact | — | — | Eğri yüzeyli iki elastik cismin sürtünmesiz, küçük bir alanda teması; basınç dağılımı yarım elipsoit (ya da yarım elips) biçimindedir. | 11.1 Temas gerilmeleri ve Hertz teorisi |
| Hız gradyanı | (spatial) velocity gradient | $\mathbf L=\partial\mathbf v/\partial\mathbf x=\dot{\mathbf F}\mathbf F^{-1}$ | 1/s | Güncel konfigürasyonda hız alanının uzaysal gradyanı; simetrik kısmı deformasyon hızı $\mathbf D$, ters simetrik kısmı dönme hızı (spin) $\mathbf W$'dir. | 7.2 Lagrange ve Euler tanımları |
| Isıl şekil değiştirme | thermal strain | $\alpha\,\Delta T\,\delta_{ij}$ | — | Serbest bir elemanın sıcaklık değişimiyle kazandığı şekil değiştirme; izotrop malzemede yalnız normal bileşenleri vardır. $\alpha$ ısıl genleşme katsayısıdır [1/K]. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| İkinci Piola–Kirchhoff gerilmesi | second Piola–Kirchhoff stress | $\mathbf S=\mathbf F^{-1}\mathbf P=J\mathbf F^{-1}\boldsymbol\sigma\mathbf F^{-\T}$ | Pa | Referans konfigürasyona geri çekilmiş kuvvetin ($\mathbf F^{-1}\dd\mathbf f$) referans alana oranı; simetriktir ve Green–Lagrange $\mathbf E$ ile enerji eşleniğidir. | 8.1 Cauchy, birinci ve ikinci Piola–Kirchhoff gerilmeleri |
| İndirgenmiş (seçici) integrasyon | reduced (selective) integration | — | — | Eleman rijitlik integralinin, tam integrasyon için gerekenden az Gauss noktasıyla hesaplanması; seçici biçiminde yalnız kayma terimine uygulanır ve kilitlenmeyi giderir. | 2.2 Timoshenko kiriş teorisi ve kayma düzeltme katsayısı |
| İndis notasyonu | index (indicial) notation | $a_i,\ \sigma_{ij}$ | — | Vektör ve tansör bileşenlerini 1, 2, 3 değerlerini alan indislerle yazma biçimi; $\sigma_{ij}$ dokuz bileşenin tamamını temsil eder. | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| İzotrop malzeme | isotropic material | — | — | Özellikleri yönden bağımsız malzeme; doğrusal elastik izotrop malzemenin iki bağımsız sabiti vardır. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| J integrali | J-integral | $J$ | J/m² (N/m) | Çatlak ucunu saran bir yol boyunca $J=\int_\Gamma\big(W\,dy-T_i\,\partial u_i/\partial x\,ds\big)$; (doğrusal olmayan) elastik malzemede yoldan bağımsızdır ve enerji salınım hızına eşittir, doğrusal elastikte $J=G=K^2/E'$. | 12.3 Enerji salınım hızı, R eğrisi ve J integrali |
| Jakobyen (hacim oranı) | Jacobian (volume ratio) | $J=\det\mathbf F$ | — | Güncel hacim elemanının referanstakine oranı: $\dd v=J\,\dd V$. Fiziksel deformasyonda $J>0$; hacim koruyan (izokorik) deformasyonda $J=1$. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Karakteristik sayı (zeminli kiriş) | characteristic parameter | $\beta=(k/4EI)^{1/4}$ | 1/m | Elastik zemine oturan kirişin dalga sayısı; $1/\beta$ karakteristik uzunluktur. Tekil yükün etkisi yaklaşık $\pi/\beta$ uzaklıkta sönümlenir; $\beta L$ kirişin kısa ya da uzun sayılacağını belirler. | 4.1 Elastik zemine oturan kiriş |
| Kayma düzeltme katsayısı | shear correction factor (shear coefficient) | $K$ (ya da $K_s$, $\kappa$) | — | Timoshenko kirişinin sabit kayma varsayımını gerçek (parabolik) dağılıma uyduran katsayı; $V=KGA\gamma_{xz}$. Dikdörtgende enerji eşdeğerliğiyle $5/6$, Cowper'a göre $10(1+\nu)/(12+11\nu)$. | 2.2 Timoshenko kiriş teorisi ve kayma düzeltme katsayısı |
| Kayma gerilmesi | shear stress | $\tau_n,\ \tau_{xy}$ | Pa | Gerilme vektörünün yüzeye teğet bileşeni. | 1.1 Gerilme tansörü ve Cauchy formülü |
| Kayma kilitlenmesi | shear locking | — | — | Düşük mertebeli kayma deformasyonlu sonlu elemanların ince kirişte (plakta) $\phi+w'=0$ kısıtını sağlayamayıp aşırı rijit davranması; sehim gerçeğin çok altında çıkar. | 2.2 Timoshenko kiriş teorisi ve kayma düzeltme katsayısı |
| Kayma modülü | shear modulus | $G=\mu$ | Pa | Kayma gerilmesinin mühendislik kayma şekil değiştirmesine oranı; izotropta $G=E/[2(1+\nu)]$. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Kayma parametresi | shear deformation parameter | $\Omega = D/(KGAL^2)$ | — | Eğilme rijitliğinin kayma rijitliğine oranının $L^2$ ile boyutsuzlaştırılmış hâli; dikdörtgen kesitte $\Omega=(E/G)(h/L)^2/(12K)$. Timoshenko ve Euler–Bernoulli çözümleri arasındaki bütün kapalı ilişkiler bu sayıyla yazılır. | 3.1 Kiriş teorilerinin karşılaştırılması |
| Kayma sehimi | shear deflection | $w_s$ | m | Kesitlerin dönmesinden değil, kesit düzlemindeki kayma şekil değiştirmesinden ($\gamma=Q/KGA$) gelen sehim payı; statikçe belirli kirişte $w_s=[M_E(x)-M_E(x_0)]/KGA$ biçimindedir. | 3.1 Kiriş teorilerinin karşılaştırılması |
| Kenar etkisi (sınır tabakası) | edge (boundary-layer) effect | $1/\beta\sim\sqrt{rt}$ | m | Membran çözümünün mesnet ya da birleşimdeki uyumsuzluğunu gidermek için doğan, kenardan $\sqrt{rt}$ mertebesinde mesafede sönen yerel eğilme. | 13.2 Membran davranışı |
| Kesit çarpılması | warping of the cross-section | $u(z)$ doğrusal değil | — | Şekil değiştirmeden önce düz olan enine normalin eğri hâle gelmesi; kayma gerilmesinin kalınlık boyunca değişmesinin kinematik karşılığı. | 2.3 Reddy üçüncü mertebe kiriş teorisi |
| Kesit dönmesi | rotation of the cross-section | $\phi(x)$ | rad | Timoshenko kirişinde enine normalin dönmesini tanımlayan bağımsız değişken ($u=z\phi$). Euler–Bernoulli sınırında $\phi=-w'$. | 2.2 Timoshenko kiriş teorisi ve kayma düzeltme katsayısı |
| Kesme kuvveti | shear force | $V=\int_A\sigma_{xz}\,dA$ | N | Kesitteki enine kayma gerilmesinin bileşkesi; pozitif yüzde $+z$ yönündeyse pozitiftir. Denge: $dM/dx=V$, $dV/dx=-q$. | 2.1 Euler–Bernoulli kiriş teorisi |
| Kırılma tokluğu | fracture toughness (plane strain) | $K_{Ic}$ | Pa·√m (MPa·√m) | Düzlem şekil değiştirme koşullarında, mod I çatlağın kararsız ilerlediği kritik gerilme şiddeti; yeterince kalın numunede malzeme sabitidir. İnce levhada ölçülen $K_c$ kalınlığa bağlıdır ve daha büyüktür. | 12.2 Hasar modları ve kırılma mekaniğinin temelleri |
| Kirchhoff eşdeğer kesme kuvveti | Kirchhoff effective shear force | $V_x=Q_x+\partial M_{xy}/\partial y$ | N/m | Serbest kenarda kesme kuvveti ile burulma momentinin kenar boyunca değişiminin toplamı; ince plak teorisinde kenarda iki ayrı koşul yerine bu tek koşul yazılır. | 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi |
| Kirchhoff gerilmesi | Kirchhoff stress | $\boldsymbol\tau=J\boldsymbol\sigma$ | Pa | Cauchy gerilmesinin hacim oranıyla ölçeklenmiş hali; $\boldsymbol\tau=\mathbf F\mathbf S\mathbf F^{\T}$. Sıkışmaz malzemede Cauchy gerilmesine eşittir. | 8.1 Cauchy, birinci ve ikinci Piola–Kirchhoff gerilmeleri |
| Köşe kuvveti | corner force | $R=2M_{xy}$ | N | Dikdörtgen plağın köşesinde burulma momentlerinden kalan tekil kuvvet; basit mesnetli plakta köşelerin kalkmasını önleyen aşağı yönlü tepki. | 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi |
| Kritik çatlak boyu | critical crack size | $a_c$ | m (mm) | Verilen gerilmede kırılmanın gerçekleştiği çatlak boyu: $K_I(a_c)=K_{Ic}$; $Y$ sabitse $a_c=(1/\pi)\,(K_{Ic}/Y\sigma)^2$. | 12.2 Hasar modları ve kırılma mekaniğinin temelleri |
| Kronecker deltası | Kronecker delta | $\delta_{ij}$ | — | $i=j$ ise 1, aksi hâlde 0 olan sembol; birim matrisin bileşenleri. İndis değiştirici olarak çalışır: $\delta_{ij}a_j = a_i$. | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| Kukla (toplam) indis | dummy index | $j$ ($\sigma_{ij}n_j$'de) | — | Aynı terimde iki kez geçen ve üzerinden toplanan indis; adı keyfidir ($a_ib_i = a_kb_k$). | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| Küçük dönme tansörü | infinitesimal rotation tensor | $\omega_{ij}=\tfrac12(u_{i,j}-u_{j,i})$ | rad | Yer değiştirme gradyanının ters simetrik kısmı; malzeme elemanının yerel rijit dönmesini ölçer. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Küçük şekil değiştirme (küçük deformasyon) kabulü | infinitesimal (small) strain assumption | $|u_{i,j}|\ll1$ | — | Yer değiştirme gradyanının bütün bileşenlerinin 1'e göre çok küçük olduğu ve ikinci mertebe terimlerin atıldığı kabul; şekil değiştirmeleri de dönmeleri de küçük sayar. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Küçük şekil değiştirme tansörü | infinitesimal strain tensor | $\varepsilon_{ij}=\tfrac12(u_{i,j}+u_{j,i})$ | — | Yer değiştirme gradyanının simetrik kısmı; köşegen dışı bileşenleri mühendislik kayma şekil değiştirmesinin yarısıdır. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Lamé sabitleri | Lamé constants | $\lambda,\ \mu$ | Pa | İzotrop Hooke kanununu $\sigma_{ij}=\lambda\varepsilon_{kk}\delta_{ij}+2\mu\varepsilon_{ij}$ biçiminde yazdıran iki sabit; $\mu=G$. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Logaritmik (Hencky, gerçek) şekil değiştirme | logarithmic (Hencky, true) strain | $\ln\lambda,\ \ln\mathbf U$ | — | Tek eksende $\varepsilon_{\ln}=\ln(l/L)=\int\dd l/l$; ardışık uzamalarda toplanabilir, çekme ve basınçta simetriktir. Tansör biçimi $\ln\mathbf U$ (ya da $\ln\mathbf V$). | 7.2 Lagrange ve Euler tanımları |
| Malzeme (Lagrange) tanımı | material (Lagrangian) description | $\phi(\mathbf X,t)$ | — | Bir alanın, malzeme noktasının referans konumu $\mathbf X$ ve zamanın fonksiyonu olarak yazılması: gözlemci parçacığı izler. Katı mekaniğinde yaygındır. | 7.2 Lagrange ve Euler tanımları |
| Malzeme türevi | material (total) time derivative | $\dfrac{D\phi}{Dt}=\dfrac{\partial\phi}{\partial t}+\mathbf v\cdot\nabla\phi$ | [φ]/s | Bir büyüklüğün, belirli bir malzeme noktasını izleyen gözlemcinin gördüğü değişim hızı; uzay tanımında yerel ve taşınım terimlerinin toplamıdır. | 7.2 Lagrange ve Euler tanımları |
| Membran (eğilmesiz) kabuk teorisi | membrane theory of shells | $N_\varphi,N_\theta$ | kN/m | İnce kabukta yükün yalnız kalınlık boyunca düzgün yayılı düzlem içi kuvvetlerle taşındığını, eğilme momentlerinin ihmal edildiğini kabul eden teori. | 13.2 Membran davranışı |
| Membran etkisi (sertleşme) | membrane (tension) stiffening | $N=\dfrac{EA}{2L}\displaystyle\int_0^L w'^2\dd x$ | N | Uçları eksenel yönde tutulu bir kiriş ya da plak sehim yaptıkça uzamak zorunda kalır; doğan çekme kuvveti yükü eğilmeyle birlikte taşır ve yük–sehim eğrisini sertleştirir. | 9.1 Kirişlerin büyük deformasyonu |
| Mindlin (Reissner–Mindlin) plak teorisi | Mindlin plate theory (first-order shear deformation) | $u=z\varphi_x,\ v=z\varphi_y$ | — | Normalin doğru kaldığı ama orta düzleme dik kalmak zorunda olmadığı plak teorisi; enine kayma şekil değiştirmesi kalınlıkta sabittir ve kayma düzeltme katsayısıyla düzeltilir. | 5.2 Mindlin ve Reddy plak teorileri |
| Minimum toplam potansiyel enerji ilkesi | principle of minimum total potential energy | $\delta\Pi=0,\ \Pi[u]\le\Pi[\tilde u]$ | — | Doğrusal elastik bir cisimde, kinematik olarak kabul edilebilir bütün yer değiştirme alanları içinde dengeyi sağlayan alan toplam potansiyel enerjiyi en küçük yapar. | 2.0 Hazırlık: varyasyonlar hesabı ve enerji ilkeleri |
| Mohr dairesi | Mohr's circle | $(\sigma_n,\tau_n)$ | Pa | Bir noktadaki farklı düzlemlerin normal ve kayma gerilmelerini $\sigma$–$\tau$ düzleminde bir daire (3B'de üç daire) üzerinde gösteren grafik yöntem. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Moment–eğrilik integrasyonu | moment–curvature integration | $\kappa = M/EI$ | 1/m | Statikçe belirli kirişte $M(x)$ dengeden bulunur, eğrilik $\kappa=M/EI(x)$ iki kez integre edilerek dönme ve sehim elde edilir; değişken kesitte sayısal integrasyonla (Simpson) uygulanır. | 3.2 Daralan (değişken kesitli) kirişler |
| Moment toplamı (Marcus momenti) | moment sum | $\mathcal M=\dfrac{M_x+M_y}{1+\nu}=-D\nabla^2 w$ | N·m/m | İki eğilme momentinin ortalamasıyla orantılı büyüklük; basit mesnetli plakta Kirchhoff ve Mindlin çökmelerini $w_M=w_K+\mathcal M_K/(KGh)$ ile bağlar. | 5.2 Mindlin ve Reddy plak teorileri |
| Mühendislik kayma şekil değiştirmesi | engineering shear strain | $\gamma_{xy}=2\varepsilon_{xy}$ | rad | Başlangıçta dik iki doğru arasındaki dik açının azalması. Tansör bileşeninin iki katıdır. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Nanson bağıntısı | Nanson's formula | $\mathbf n\,\dd a=J\mathbf F^{-\T}\mathbf N\,\dd A$ | — | Referanstaki yönlü yüzey elemanı $\mathbf N\,\dd A$ ile güncel eleman $\mathbf n\,\dd a$ arasındaki bağıntı; alan değişimini ve normalin dönmesini birlikte verir. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Narinlik oranı (kirişte) | span-to-depth (slenderness) ratio | $L/h$, $L/r$ | — | Kiriş açıklığının kesit yüksekliğine (ya da atalet yarıçapı $r=\sqrt{I/A}$'ya) oranı. Kayma deformasyonunun sehime göreli katkısı $(h/L)^2$ ile orantılıdır. | 3.1 Kiriş teorilerinin karşılaştırılması |
| Navier çözümü | Navier solution | $w=\sum\sum a_{mn}\sin\frac{m\pi x}{a}\sin\frac{n\pi y}{b}$ | — | Dört kenarı basit mesnetli dikdörtgen plakta yük ve çökmeyi çift sinüs serisine açarak plak denklemini terim terim çözme yöntemi. | 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi |
| Neuber kuralı | Neuber's rule | $K_t^2=K_\sigma K_\varepsilon$ | — | Çentik ucu akınca gerilme yığılması $K_\sigma$ azalır, şekil değiştirme yığılması $K_\varepsilon$ artar; çarpımları elastik $K_t^2$'ye eşit kalır. Eşdeğer biçim: $\sigma\varepsilon=(K_tS)^2/E$. | 12.1 Gerilme yoğunlaşma faktörleri |
| Nominal gerilme (net / brüt) | nominal stress (net / gross) | $\sigma_{\text{nom}}$ | Pa (MPa) | Gerilme yığılması yokmuş gibi temel mukavemetle hesaplanan başvuru gerilmesi; brüt kesitte $P/(Wt)$, delikten geçen net kesitte $P/[(W-d)t]$. $K_t$ hangisine göre tanımlandıysa onunla kullanılır. | 12.1 Gerilme yoğunlaşma faktörleri |
| Normal gerilme | normal stress | $\sigma_n,\ \sigma_x$ | Pa | Gerilme vektörünün yüzey normali doğrultusundaki bileşeni; çekmede pozitif. | 1.1 Gerilme tansörü ve Cauchy formülü |
| Normal şekil değiştirme (birim uzama) | normal strain | $\varepsilon_x$ | — (m/m) | Bir doğru parçasının boyundaki değişimin ilk boyuna oranı; uzamada pozitif. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Oktahedral gerilmeler | octahedral stresses | $\sigma_{\text{okt}},\ \tau_{\text{okt}}$ | Pa | Asal eksenlerle eşit açı yapan sekiz düzlemdeki normal ve kayma gerilmesi; $\sigma_{\text{okt}}=I_1/3$, $\tau_{\text{okt}}=\sqrt{2J_2/3}$. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Orta dönmeli (von Kármán) kiriş teorisi | moderate-rotation (von Kármán) beam theory | $\varepsilon_x=u'+\tfrac12w'^2-zw''$ | — | Şekil değiştirmeler küçük, dönmeler orta büyüklükte iken eksenel şekil değiştirmeye $\tfrac12w'^2$ teriminin eklendiği kiriş teorisi; eğilme ile eksenel kuvveti birbirine bağlar. | 9.1 Kirişlerin büyük deformasyonu |
| Orta düzlem | midsurface (middle plane) | $z=0$ | — | Plak kalınlığını iki eşit parçaya bölen düzlem; ince plak teorisinde eğilmede boy değiştirmez, çökme $w(x,y)$ bu düzlemin düşey yer değiştirmesidir. | 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi |
| Ortalama (hidrostatik) gerilme | mean (hydrostatic) stress | $\sigma_m=\sigma_{kk}/3$ | Pa | Normal gerilmelerin ortalaması; her yönde eşit çekme veya basınç olarak hacim değişimini yönetir. | 1.2 Asal gerilmeler, invaryantlar ve Mohr dairesi |
| Ortotrop malzeme | orthotropic material | — | — | Birbirine dik üç simetri düzlemi olan malzeme (ahşap, tek yönlü kompozit tabaka); dokuz bağımsız elastik sabit. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Özdeğer problemi | eigenvalue problem | $T_{ij}n_j=\lambda n_i$ | — | Tansörün doğrultusunu değiştirmeden yalnız boyunu ölçeklediği vektörleri (özvektör) ve bu ölçek çarpanlarını (özdeğer) arama problemi. | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| Permütasyon (Levi-Civita) sembolü | permutation (alternating) symbol | $e_{ijk}$ | — | Çift permütasyonda +1, tek permütasyonda −1, tekrarlı indiste 0. Vektörel çarpım ve determinant için kullanılır. | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| Plak eğilme rijitliği | flexural rigidity of a plate | $D=\dfrac{Eh^3}{12(1-\nu^2)}$ | N·m | Birim genişlikteki plağın eğilmeye direnci; yanal büzülme engellendiği için aynı kesitli kirişin $EI$ değerinden $1/(1-\nu^2)$ kat büyüktür. | 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi |
| Plak moment bileşkeleri | plate moment resultants | $M_x,\ M_y,\ M_{xy}$ | N·m/m | Kenar uzunluğu başına eğilme ($M_x=\int\sigma_x z\,dz$, $M_y$) ve burulma ($M_{xy}=\int\tau_{xy}z\,dz$) momentleri. | 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi |
| Plastik mafsal | plastic hinge | — | — | Momentin $M_p$'ye ulaştığı kesitte, moment sabit kalırken dönmenin serbestçe arttığı idealleştirilmiş bölge. | 14.2 Plastik limit analizi |
| Plastik moment | plastic moment | $M_p=Z_pf_y$ | kN·m | Kesitin tamamı akma gerilmesine ulaştığında taşınan eğilme momenti; $Z_p$ plastik kesit modülüdür. | 14.2 Plastik limit analizi |
| Poisson oranı | Poisson's ratio | $\nu$ | — | Tek eksenli çekmede enine birim kısalmanın boyuna birim uzamaya oranı; izotrop kararlı malzemede $-1<\nu<0{,}5$. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Polar ayrışım | polar decomposition | $\mathbf F=\mathbf R\mathbf U=\mathbf V\mathbf R$ | — | Deformasyon gradyanının bir saf dönme $\mathbf R$ ($\mathbf R^{\T}\mathbf R=\mathbf I$, $\det\mathbf R=1$) ile simetrik pozitif tanımlı bir uzama tansörünün çarpımına tek biçimde ayrılması. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Radyal ve teğetsel moment | radial and tangential (circumferential) moments | $M_r,\ M_\theta$ | N·m/m | Dairesel plakta $r=$ sabit yüzündeki ($\sigma_r$'den) ve radyal yüzdeki ($\sigma_\theta$'dan) eğilme momentleri; eksenel simetride $M_{r\theta}=0$. | 6.1 Dairesel plaklar |
| Rayleigh–Ritz yöntemi | Rayleigh–Ritz method | $u\approx\sum a_k\psi_k(x)$ | — | Fonksiyoneli, zorunlu sınır koşullarını sağlayan sonlu sayıda fonksiyonun doğrusal bileşimi üzerinde en küçük yapan yaklaşık çözüm; sonlu elemanlar yönteminin temeli. | 2.0 Hazırlık: varyasyonlar hesabı ve enerji ilkeleri |
| Referans (başlangıç) konfigürasyon | reference (undeformed) configuration | $\Omega_0,\ \mathbf X$ | — | Cismin yükten önceki, noktaların $\mathbf X$ konumlarıyla adlandırıldığı biçimi. Malzeme noktasının "adı" olarak kalır; büyük harfle gösterilir. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Rijit cisim hareketi | rigid-body motion | $\mathbf u=\mathbf c+\bm\omega\times\mathbf x$ | m | Noktalar arası uzaklıkların değişmediği öteleme ve dönme; şekil değiştirme oluşturmaz. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Rijitlik (elastisite) matrisi | stiffness matrix | $[C]$ | Pa | Voigt gösteriminde gerilme vektörünü şekil değiştirme vektörüne bağlayan 6×6 simetrik matris: $\{\sigma\}=[C]\{\varepsilon\}$. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Sağ Cauchy–Green deformasyon tansörü | right Cauchy–Green deformation tensor | $\mathbf C=\mathbf F^{\T}\mathbf F$ | — | Referans konfigürasyonda tanımlı, simetrik ve pozitif tanımlı tansör; lif boylarının karelerini verir ve rijit dönmeden etkilenmez. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Sağ ve sol uzama tansörleri | right and left stretch tensors | $\mathbf U=\sqrt{\mathbf C},\ \mathbf V=\sqrt{\mathbf B}$ | — | Polar ayrışımdaki saf uzama kısımları: $\mathbf U$ referansta, $\mathbf V=\mathbf R\mathbf U\mathbf R^{\T}$ güncel konfigürasyonda. Özdeğerleri asal uzamalar $\lambda_1,\lambda_2,\lambda_3$'tür. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Saint-Venant ilkesi | Saint-Venant's principle | — | — | Bir yüzeydeki yük, aynı bileşke kuvvet ve momenti veren başka bir dağılımla değiştirilirse gerilmeler yalnız yüke yakın bölgede (yaklaşık kesit boyutu kadar) değişir. | 10.2 Airy gerilme fonksiyonu |
| Serbest indis | free index | $i$ ($\sigma_{ij}n_j$'de) | — | Bir terimde bir kez geçen indis; denklemin kaç bileşenden oluştuğunu söyler ve eşitliğin iki tarafında aynı olmalıdır. | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| Sıkışmaz malzeme | incompressible material | $\nu=0{,}5$ | — | Hacmi değişmeyen malzeme ($\varepsilon_{kk}=0$, $K\to\infty$); kauçuk ve elastomerler buna çok yakındır. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Silindirik eğilme | cylindrical bending | $D\,w''''=p$ | — | Uzun kenarı boyunca yük ve mesnet değişmeyen plağın silindir yüzeyine eğilmesi; geniş kiriş denklemine $EI$ yerine $D$ ile iner. | 5.1 Kirchhoff (ince) plak teorisi |
| Sol Cauchy–Green deformasyon tansörü | left Cauchy–Green (Finger) tensor | $\mathbf B=\mathbf F\mathbf F^{\T}$ | — | Güncel konfigürasyonda tanımlı simetrik tansör; $\mathbf C$ ile aynı özdeğerlere (asal uzamaların karelerine) sahiptir, özvektörleri güncel konumdaki asal doğrultulardır. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Sonsuz kiriş | infinite beam | $A_{\beta x}, B_{\beta x}, C_{\beta x}, D_{\beta x}$ | — | Uçları yük noktasından o kadar uzak ki uç koşullarının çözüme etkisi kalmayan zeminli kiriş (pratikte uçlara uzaklık $\gtrsim\pi/\beta$). Çözüm sönümlü dalga fonksiyonlarıyla yazılır. | 4.1 Elastik zemine oturan kiriş |
| Standart doğrusal katı (Zener modeli) | standard linear solid | $E_1,E_2,\eta$ | — | Bir yayın, seri bağlı yay–sönümleyici koluna paralel bağlandığı üç parametreli model; hem sınırlı sünme hem sınırlı gevşeme gösterir. | 14.1 Viskoelastik malzemeler |
| Sünme | creep | — | — | Sabit gerilme altında şekil değiştirmenin zamanla artması. Metallerde yüksek sıcaklıkta, polimer ve betonda oda sıcaklığında da belirgindir. | 13.1 Hasar mekaniğine giriş |
| Sünme fonksiyonu (sünme uyumu) | creep compliance | $J(t)$ | 1/MPa | Birim basamak gerilmeye karşı şekil değiştirme yanıtı: $\varepsilon(t)=\sigma_0J(t)$. | 14.1 Viskoelastik malzemeler |
| Sünme kopma süresi | creep rupture time | $t_R$ | s, h | Sabit gerilme altındaki bir parçanın sünme hasarıyla koptuğu süre; Kachanov modelinde $t_R=1/[(r+1)A\sigma^r]$. | 13.1 Hasar mekaniğine giriş |
| Sürekli ortam | continuum | — | — | Malzemenin atomik yapısı yok sayılıp her noktada yoğunluk, gerilme, yer değiştirme gibi alanların tanımlı ve sürekli kabul edildiği model. | 1.1 Gerilme tansörü ve Cauchy formülü |
| Şekil değiştirme enerjisi yoğunluğu | strain energy density | $U_0=\tfrac12\sigma_{ij}\varepsilon_{ij}$ | J/m³ | Doğrusal elastik malzemede birim hacimde depolanan elastik enerji. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Şekil değiştirme eşdeğerliği | strain equivalence principle | — | — | Hasarlı malzemenin şekil değiştirmesi, nominal gerilme yerine etkin gerilme konarak hasarsız malzemenin bünye yasasıyla hesaplanır (Lemaitre). Sonuç: $\tilde E=E(1-D)$. | 13.1 Hasar mekaniğine giriş |
| Şekil değiştirme ölçer (strain gauge) | strain gauge | $\varepsilon_\theta$ | — (µε) | Yüzeye yapıştırılan ve kendi doğrultusundaki normal şekil değiştirmeyi elektrik direnci değişimiyle ölçen eleman. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Şekil değiştirme rozeti | strain rosette | $\varepsilon_a,\varepsilon_b,\varepsilon_c$ | — | Farklı açılarda yerleştirilmiş üç ölçerden oluşan düzen; düzlemsel şekil değiştirme durumunun üç bileşenini bulmayı sağlar. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Şekil faktörü | shape factor | $f=M_p/M_y=Z_p/W$ | — | Plastik momentin ilk akma momentine oranı; dikdörtgende 1,5, I profillerde güçlü eksende yaklaşık 1,12–1,15. | 14.2 Plastik limit analizi |
| Tansör (ikinci mertebe) | second-order tensor | $\bm\sigma,\ T_{ij}$ | — | Bir vektörü başka bir vektöre doğrusal olarak eşleyen nesne; bileşenleri eksen değişince $T'_{ij}=\ell_{ik}\ell_{jl}T_{kl}$ kuralıyla dönüşür. | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| Temas yarıçapı / yarı temas genişliği | contact radius / contact half-width | $a,\ b$ | m | Dairesel temasta temas alanının yarıçapı $a$; silindir temasında şerit genişliğinin yarısı $b$. | 11.1 Temas gerilmeleri ve Hertz teorisi |
| Temsilî hacim elemanı | representative volume element (RVE) | — | — | Mikro yapıyı istatistiksel olarak temsil edecek kadar büyük, sürekli ortam büyüklüklerini nokta değeri sayacak kadar küçük malzeme hacmi. | 13.1 Hasar mekaniğine giriş |
| Ters yöntem | inverse method | — | — | Alan denklemlerini sağlayan bir gerilme (ya da Airy) fonksiyonu önce seçilir, sonra hangi sınır yüklerine karşılık geldiği bulunur. | 10.1 Düzlem gerilme ve düzlem şekil değiştirme |
| Timoshenko kiriş teorisi | Timoshenko beam theory (TBT) | $u=z\,\phi$ | — | Kesitlerin düz kaldığını ama eksene dik kalmak zorunda olmadığını kabul eden birinci mertebe kayma deformasyonlu kiriş teorisi; kalınlık boyunca sabit kayma şekil değiştirmesi verir. | 2.2 Timoshenko kiriş teorisi ve kayma düzeltme katsayısı |
| Toplam potansiyel enerji | total potential energy | $\Pi=U-W_d$ | J = N·m | Şekil değiştirme enerjisi ile dış yüklerin potansiyelinin toplamı; sabit (ölü) yüklerde $W_d$ yüklerin yer değiştirmeler üzerindeki işidir. | 2.0 Hazırlık: varyasyonlar hesabı ve enerji ilkeleri |
| Toplama kuralı (Einstein) | summation convention | $a_i b_i$ | — | Bir terimde iki kez tekrarlanan indis üzerinden 1'den 3'e toplanır: $a_i b_i = a_1b_1 + a_2b_2 + a_3b_3$. | 1.0 Hazırlık: indis notasyonu ve tansörler |
| Tresca (en büyük kayma gerilmesi) kriteri | Tresca (maximum shear stress) criterion | $\sigma_1-\sigma_3=\sigma_Y$ | MPa | Mutlak en büyük kayma gerilmesi $(\sigma_1-\sigma_3)/2$, tek eksenli akmadaki değeri $\sigma_Y/2$'ye ulaşınca akmanın başladığını kabul eden sünek malzeme kriteri. | 12.0 Akma ve hasar kriterleri |
| Uygunluk denklemleri | compatibility equations | $\varepsilon_{x,yy}+\varepsilon_{y,xx}=\gamma_{xy,xy}$ | 1/m² | Altı şekil değiştirme bileşeninin tek değerli ve sürekli bir yer değiştirme alanından türeyebilmesi için sağlaması gereken koşullar. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Uzama oranı (germe) | stretch (ratio) | $\lambda=\dd s/\dd S$ | — | Bir malzeme lifinin güncel boyunun referans boyuna oranı; $\lambda^2=\mathbf N\cdot\mathbf C\mathbf N$. Şekil değiştirme yoksa 1'dir. | 7.1 Deformasyon gradyanı ve büyük şekil değiştirme |
| Uzay (Euler) tanımı | spatial (Eulerian) description | $\phi(\mathbf x,t)$ | — | Bir alanın uzaydaki sabit nokta $\mathbf x$ ve zamanın fonksiyonu olarak yazılması: gözlemci bir noktada durup oradan geçen parçacıklara bakar. Akışkanlar mekaniğinde yaygındır. | 7.2 Lagrange ve Euler tanımları |
| Üçüncü mertebe (Reddy) kiriş teorisi | third-order (Reddy–Bickford) beam theory (RBT) | $u=z\phi-\tfrac{4z^3}{3h^2}(\phi+w_0')$ | — | Eksenel yer değiştirmeyi $z$'nin kübik fonksiyonu alan, üst ve alt yüzeyde $\sigma_{xz}=0$ koşulunu sağlayan kiriş teorisi; parabolik kayma dağılımı verir, düzeltme katsayısı gerektirmez. | 2.3 Reddy üçüncü mertebe kiriş teorisi |
| Varyasyonel tutarlılık | variational consistency | — | — | Denge denklemlerinin ve sınır koşullarının, varsayılan yer değiştirme alanıyla aynı enerji fonksiyonelinden $\delta\Pi=0$ ile türetilmiş olması; Reddy–Bickford teorisi tutarlı, Levinson teorisi değildir. | 2.3 Reddy üçüncü mertebe kiriş teorisi |
| Viskoelastisite | viscoelasticity | — | — | Elastik (depolanan) ve viskoz (harcanan) davranışın birlikte görüldüğü, yanıtın yükleme geçmişine ve hızına bağlı olduğu malzeme davranışı. | 14.1 Viskoelastik malzemeler |
| Voigt gösterimi | Voigt notation | $\{\varepsilon_x,\dots,\gamma_{xy}\}$ | — | Simetrik tansörlerin altı bileşenini vektör olarak yazma; şekil değiştirme vektöründe kayma terimleri mühendislik kaymasıdır ($\gamma=2\varepsilon$). | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| von Mises (distorsiyon enerjisi) kriteri | von Mises (distortion energy) criterion | $\sigma_{vM}=\sigma_Y$ | MPa | Şekil değiştirme enerjisinin biçim değiştiren (deviatorik) kısmı ya da eşdeğer olarak oktahedral kayma gerilmesi, tek eksenli akmadaki değerine ulaşınca akmanın başladığını kabul eden sünek malzeme kriteri. | 12.0 Akma ve hasar kriterleri |
| Winkler zemini | Winkler foundation | $p = k\,w$ | — | Zemini, birbirinden bağımsız sık doğrusal yaylar olarak modelleyen yaklaşım: bir noktadaki zemin tepkisi yalnız o noktanın çökmesiyle orantılıdır; komşu noktalar arasında kayma aktarımı yoktur. | 4.1 Elastik zemine oturan kiriş |
| Yaklaşma (temas çökmesi) | approach (indentation depth) | $\delta$ | m | Temas eden iki cismin uzaktaki noktalarının birbirine yaklaşma miktarı; küre temasında $\delta=a^2/R$. | 11.1 Temas gerilmeleri ve Hertz teorisi |
| Yanal tutulu (kısıtlı) modül | constrained (P-wave) modulus | $M=\lambda+2G$ | Pa | Yanal şekil değiştirmeler engellendiğinde eksenel gerilmenin eksenel şekil değiştirmeye oranı: $M=E(1-\nu)/[(1+\nu)(1-2\nu)]$. | 1.4 Genelleştirilmiş Hooke kanunu |
| Yarı sonsuz kiriş | semi-infinite beam | $x\ge0$ | — | Bir ucu yükün yakınında, diğer ucu çok uzakta olan zeminli kiriş. Serbest uca etkiyen tekil kuvvet, aynı kuvvetin sonsuz kirişte yük noktasında oluşturduğu çökmenin dört katını üretir. | 4.1 Elastik zemine oturan kiriş |
| Yarı ters yöntem | semi-inverse method | — | — | Çözümün bir kısmı (ör. σx'in x'e doğrusal bağlılığı) fiziksel sezgiyle varsayılır; kalan bilinmeyenler alan denklemleri ve sınır koşullarından belirlenir. | 10.1 Düzlem gerilme ve düzlem şekil değiştirme |
| Yatak katsayısı (zemin reaksiyon modülü) | modulus of subgrade reaction | $k_0$ | N/m³ | Birim alana etkiyen basıncın oluşturduğu çökmeye oranı ($p_0=k_0w$). Zemin özelliği değil, yüklenen alanın boyutuna da bağlı bir model parametresidir. | 4.1 Elastik zemine oturan kiriş |
| Yer değiştirme gradyanı | displacement gradient | $u_{i,j}=\partial u_i/\partial x_j$ | — | Yer değiştirmenin konuma göre türevlerinden oluşan tansör; simetrik kısmı şekil değiştirme, ters simetrik kısmı dönme. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Yer değiştirme vektörü | displacement vector | $\mathbf u=(u,v,w)$ | m | Bir malzeme noktasının deformasyon öncesi konumundan sonraki konumuna olan vektör. | 1.3 Şekil değiştirme tansörü ve uygunluk |
| Yırtılma modülü | tearing modulus | $T=\frac{E}{\sigma_0^2}\frac{dJ}{da}$ | — | J direnç eğrisinin eğimini boyutsuzlaştıran büyüklük; kararlı yırtılma, uygulanan $T$ malzemenin $T_R$ değerini aşmadıkça sürer. | 12.3 Enerji salınım hızı, R eğrisi ve J integrali |
| Yorulma çentik faktörü | fatigue notch factor | $K_f$ | — | Çentiksiz numunenin yorulma dayanımının çentikli numuneninkine oranı; $K_f=1+q\,(K_t-1)\le K_t$. | 12.1 Gerilme yoğunlaşma faktörleri |
| Yüzey enerjisi | surface energy | $\gamma_s$ | J/m² | Birim alan yeni serbest yüzey oluşturmak için gereken enerji; Griffith ölçütünde çatlak birim boy ilerlerken iki yüzey açıldığından direnç $2\gamma_s$ alınır. | 12.3 Enerji salınım hızı, R eğrisi ve J integrali |
| Zayıf (bileşke) sınır koşulu | weak (integral) boundary condition | $\int\sigma_x\,dy=N$ | — | Yüzey yükünün noktasal dağılımı yerine yalnız bileşke kuvvet ve momentinin sağlatılması; Saint-Venant ilkesine dayanır. | 10.2 Airy gerilme fonksiyonu |
| Zemin katsayısı (kiriş için) | foundation modulus | $k = k_0 b$ | N/m² | Kirişin birim boyu başına zemin tepkisinin çökmeye oranı; $b$ temas genişliğiyle $k=k_0b$. Kiriş denklemine $EI\,w''''+k\,w=q$ olarak girer. | 4.1 Elastik zemine oturan kiriş |
| Zorunlu (kinematik) sınır koşulu | essential (kinematic, geometric) boundary condition | $y(x_1)=\bar y_1$ | — | Aday fonksiyonlara baştan dayatılan koşul; mekanikte yer değiştirme ya da dönme verilir (mesnet). Bu uçta $\delta y=0$ olur. | 2.0 Hazırlık: varyasyonlar hesabı ve enerji ilkeleri |
Aramaya uyan terim yok.