Kare dalganın Fourier serisiyle yakınsaması

Akademik / MKC 501

İTÜ · Makine mühendisliği yüksek lisansı · Türkçe ders kaynağı

MKC 501 — Mühendislik Matematiği

Matrislerden pertürbasyona, tez çalışmasında karşılaşacağınız matematik araçları. Her yöntem bir titreşim, ısı iletimi ya da katı cisim mekaniği problemiyle açılıyor ve aynı problemin çözümüyle kapanıyor. Türetimler, çözümlü örnekler, etkileşimli araçlar ve ipuçlu alıştırmalar bir arada.

  • 14hafta
  • 39 / 39alt ders hazır
  • 6öğrenme çıktısı

Resmî ders bilgileri

Ders hakkında

Dersin tanımı

Matrisler ve lineer denklem takımları, özdeğer problemleri, adi diferansiyel denklemler, seri çözümleri, özel fonksiyonlar, kısmi diferansiyel denklemler (eliptik, parabolik ve hiperbolik), değişkenlerine ayırma, Laplace dönüşümü, Fourier dönüşümü, Green fonksiyonu, pertürbasyon yöntemleri.

Dersin amacı

Lisansüstü öğrencilere tez çalışmalarında karşılaşabilecekleri problemleri çözmek için ileri matematik yöntemlerini göstermek ve bu konudaki kaynaklara yönelebilecek temel bilgiyi kazandırmak.

Öğrenme çıktıları

  1. 1Matris sistemlerini anlama ve çeşitli cebirsel denklem sistemlerini çözebilme
  2. 2Önemli özel fonksiyonları ve mühendislik problemlerinin çözümündeki kullanımlarını anlama
  3. 3Adi diferansiyel denklemlere seri çözüm yöntemlerini uygulayabilme
  4. 4Kısmi diferansiyel denklemleri değişkenlerine ayırma yöntemiyle çözebilme
  5. 5Kısmi diferansiyel denklemleri uygun integral dönüşüm yöntemini seçerek çözebilme
  6. 6Doğrusal olmayan denklemlere pertürbasyon tekniklerini uygulayabilme

Her ders sayfasının başında ilgili çıktı numarası ve o derse özgü öğrenme hedefleri yazılıdır.

Nasıl çalışılır?

Problemden yönteme, yöntemden yeniden probleme

Bu bir matematik kitabının özeti değil. Kitaptaki konuların hepsini kapsamaz; makine mühendisliğinde, özellikle titreşim, ısı iletimi ve katı cisim mekaniğinde kullanılan temel araçları öğretir. Ölçüt şu: çözümlü örneği izledikten sonra benzer bir problemi kendi başınıza çözebilmelisiniz.

  1. 1 · Neden?Her ders somut bir makine mühendisliği problemiyle başlar: kademeli çubuk, mil, iki katlı çerçeve, ısınan çubuk.
  2. 2 · Sezgi ve türetimÖnce geometrik ve fiziksel anlam, sonra matematik. Uzun cebir açılır kutularda; isteyen adım adım izler.
  3. 3 · Çözümlü örnekVerilenler, istenenler, model ve kabuller, çözüm, kontrol ve fiziksel yorum. Her örneğin ardından benzer bir problem gelir.
  4. 4 · Dene ve sınaEtkileşimli araçlarla parametreleri değiştirin; alıştırmalarda önce ipucuna, sonra çözüme bakın.

14 haftalık program

Haftalar ve alt dersler

Haftalar sırayla yayımlanıyor; hazır olmayan alt dersler “Hazırlanıyor” olarak işaretli. Bölüm ve sayfa numaraları ana kitap Kreyszig, Advanced Engineering Mathematics, 10. baskıya göredir.

Hafta 1

Matrisler, cebirsel denklem sistemleri ve özdeğerler

Çıktı 1

Hazır

  1. 1.1Matrisler ve doğrusal denklem sistemleriKademeli çubuğun rijitlik denklemi: Gauss eliminasyonu, pivotlama, rank, çözümün varlığı ve tekliği.Etkileşimli~75 dk
  2. 1.2Determinant, ters matris ve koşul sayısıİki çubuklu konsol: determinantın anlamı, esneklik matrisi, Cramer kuralı ve kötü koşullanma.Etkileşimli~70 dk
  3. 1.3Özdeğerler ve özvektörlerEğilme ve burulma altındaki milde asal gerilmeler; simetrik matrisler, köşegenleştirme, pozitif tanımlılık.Etkileşimli~75 dk
  4. 1.4Genelleştirilmiş özdeğer problemi ve titreşim modlarıİki katlı çerçevenin doğal frekansları ve mod şekilleri; M'ye göre diklik, kütleye göre normalleştirme.Etkileşimli~80 dk

Hafta 2

Adi diferansiyel denklemler ve doğrusal ADD sistemleri

Çıktı 3

Hazır

  1. 2.1Birinci mertebe ADD'ler ve modellemeSoğuma, viskoz sönümleyicide gevşeme; ayrılabilir, tam ve doğrusal denklemler; varlık ve teklik.~45 dk
  2. 2.2İkinci mertebe ADD'ler ve serbest titreşimKütle–yay–sönümleyici: doğal frekans, sönüm oranı; az, kritik ve aşırı sönümlü hareket.Etkileşimli~45 dk
  3. 2.3Zorlanmış titreşim ve rezonansDengesiz döner kütle ve taban hareketi; büyütme eğrisi, faz açısı, rezonans ve vuru.Etkileşimli~45 dk
  4. 2.4ADD sistemleri ve modal çözümx′ = Ax sistemleri, özdeğer yöntemi; çok serbestlik dereceli titreşimde modal süperpozisyon.~45 dk
  5. 2.5Faz düzlemi ve kararlılıkDenge noktası türleri, sarkaç ve Duffing denklemine giriş.~45 dk

Hafta 3

Tekil nokta etrafında çözüm: Frobenius serileri

Çıktı 3

Hazır

  1. 3.1Kuvvet serisi yöntemiAdi noktada seri çözüm, yakınsaklık yarıçapı; doğrusal artan rijitlikli yay.~45 dk
  2. 3.2Euler–Cauchy denklemiKalın cidarlı silindir ve dönen disk: düzenli tekil noktanın ilk örneği.~45 dk
  3. 3.3Frobenius yöntemiİndis denklemi ve üç durum; kökler farkı tam sayı olduğunda logaritmik terim.~45 dk

Hafta 4

Sınır değer problemleri ve özfonksiyon açılımları

Çıktı 2Çıktı 4

Hazır

Program notu. Bu hafta resmî ders programında yer almaz; Hafta 3'teki ADD'lerden özel fonksiyonlara ve değişkenlerine ayırma yöntemine geçişi tamamlamak için eklenmiştir.

  1. 4.1Başlangıç ve sınır değer problemleriEuler burkulması ve telin modları: özdeğer tipi sınır değer problemi.~45 dk
  2. 4.2Fourier serileriPeriyodik zorlama; sinüs/kosinüs ve yarım aralık açılımları; Gibbs olayı.Etkileşimli~45 dk
  3. 4.3Sturm–Liouville problemleri ve genelleştirilmiş Fourier serileriAğırlık fonksiyonuna göre diklik; telin ve kirişin doğal frekansları ve mod şekilleri.~45 dk

Hafta 5

Özel fonksiyonlar: Gamma, hata fonksiyonu, Bessel

Çıktı 2

Hazır

  1. 5.1Gamma ve hata fonksiyonuYarı sonsuz katıda ani yüzey sıcaklığı; Gamma'nın seri ve dönüşüm tablolarındaki rolü.Etkileşimli~45 dk
  2. 5.2Bessel fonksiyonlarıJₙ ve Yₙ; sıfırlar, x = 0'daki tekillik ve sınırlılık şartı; asılı zincir.Etkileşimli~45 dk

Hafta 6

Modifiye Bessel fonksiyonları ve Legendre polinomları

Çıktı 2

Hazır

  1. 6.1Modifiye Bessel fonksiyonlarıIₙ ve Kₙ; dairesel ve iğne kanatçıklarda sıcaklık dağılımı.Etkileşimli~45 dk
  2. 6.2Legendre polinomlarıPₙ, diklik ve Fourier–Legendre açılımı; kürede kararlı sıcaklık.Etkileşimli~45 dk

Hafta 7

Kısmi diferansiyel denklemler: sınıflandırma ve değişkenlerine ayırma

Çıktı 4

Hazır

  1. 7.1KDD'ye giriş ve sınıflandırmaEliptik, parabolik, hiperbolik denklemler; fiziksel anlamları ve gerektirdikleri şartlar.~45 dk
  2. 7.2Değişkenlerine ayırma yöntemiTitreşen tel: ayırma, özdeğer problemi, Fourier açılımıyla başlangıç şartları.~45 dk

Hafta 8

Kanonik problemler: Laplace, difüzyon ve dalga denklemleri

Çıktı 4

Hazır

  1. 8.1Dalga denklemiTel ve çubukta eksenel dalgalar; d'Alembert çözümü.~45 dk
  2. 8.2Isı denklemiÇubukta ısı iletimi; modların sönümü.Etkileşimli~45 dk
  3. 8.3Laplace denklemiPlakta kararlı sıcaklık dağılımı; Dirichlet problemi.~45 dk

Hafta 9

Özel fonksiyonlarla KDD çözümü

Çıktı 4

Hazır

  1. 9.1Membran titreşimi ve Fourier–Bessel serileriDikdörtgen ve dairesel membran; dairesel plaklara köprü.~45 dk
  2. 9.2Silindir ve kürede sıcaklıkSilindirde modifiye Bessel, kürede Legendre çözümleri.~45 dk

Hafta 10

Homojen olmayan problemler

Çıktı 4

Hazır

  1. 10.1Homojen olmayan sınır şartlarıUçları farklı sıcaklıkta çubuk: kararlı ve geçici çözüme ayırma.~45 dk
  2. 10.2Kaynaklı ısı iletimi ve özfonksiyon açılımıİç ısı üretimli çubuk, zorlanmış tel titreşimi; Duhamel ilkesi.~45 dk

Hafta 11

Laplace dönüşümü ve uygulamaları

Çıktı 5

Hazır

  1. 11.1Laplace dönüşümü ve başlangıç değer problemleriBaşlangıç şartlarının dönüşüme girişi; kısmi kesirlerle ters dönüşüm.~45 dk
  2. 11.2Basamak, darbe ve konvolüsyonDarbe ve basamak yüküne sistem cevabı; Duhamel integrali.~45 dk
  3. 11.3Laplace ile ADD sistemleri ve KDDİki kütleli sistem; yarı sonsuz çubuk.~45 dk

Hafta 12

Fourier dönüşümü ve uygulamaları

Çıktı 5

Hazır

  1. 12.1Fourier integrali ve dönüşümüTanım ve 2π kuralı; darbe yükünün frekans içeriği.~45 dk
  2. 12.2Titreşim sinyalinin frekans içeriği: DFT ve FFTÖrnekleme, çözünürlük, sızıntı ve pencereleme.~45 dk
  3. 12.3Fourier dönüşümüyle KDD çözümüSonsuz çubukta ısı yayılımı.~45 dk

Hafta 13

Green fonksiyonu ve uygulamaları

Çıktı 5

Hazır

  1. 13.1Green fonksiyonu ve kirişte etki fonksiyonuBirim yükün sehimi, karşılıklılık ve süperpozisyon.~45 dk
  2. 13.2Zamana bağlı Green fonksiyonlarıBirim darbe cevabı ve ısı çekirdeği.~45 dk

Hafta 14

Pertürbasyon yöntemlerine giriş

Çıktı 6

Hazır

  1. 14.1Düzenli pertürbasyonKüçük parametreli cebirsel ve diferansiyel denklemler.~45 dk
  2. 14.2Duffing osilatörü: seküler terimler ve Lindstedt–PoincaréDüz açılımın uzun zamanda bozulması ve frekans düzeltmesi.Etkileşimli~45 dk
  3. 14.3Tekil pertürbasyon ve sınır tabakasıBüyük eksenel çekmeli kiriş ve küçük kütleli sönümlü sistem.~45 dk

Kurs geneli

Sözlük, kaynakça ve ilgili dersler

Önceki kısa notlar korunuyor: Laplace dönüşümü ve başlangıç değer problemleri (Hafta 11'e) ve KDD'lerde değişkenlerine ayırma (Hafta 7–8'e). İlgili haftalar hazır olunca yeni derslere bağlanacak.

Sınava hazırlık

Çıkmış sınav soruları

Kişisel çalışma arşivindeki sınavlardan metne aktarılmış soru metinleri; her sorunun hangi haftanın konusu olduğu yanında yazılı. Çözümler yayımlanmaz; ilgili haftanın çözümlü örnekleri aynı yöntemi adım adım gösterir.

2022 Güz — MIA 501E Ara Sınav 1
  1. Dört denklemli sistemin tekil olmayan çözümü için $a$ değerini ve $(x,y,z)$ çözümünü bulun: $2x+y+z=1$, $x+y+az=2$, $x+2y+z=3$, $x+y+2z=4$.Hafta 1
  2. Aşağıdaki denklemleri sınıflandırıp çözün: (a) $y'+x^2y=x^2$, (b) $x\,dy+3y\,dx=dx$, (c) $x^2y'=y^2+xy$.Hafta 2
  3. $y''+2y'+5y=\sin 2x$, $y(0)=0$, $y'(0)=0$ başlangıç değer problemini çözün.Hafta 2
  4. $y'''+4y'=\cos^2(2x)$ denklemini sınıflandırın ve genel çözümünü bulun.Hafta 2
2023 Güz — MIA 501E Ara Sınav 1
  1. $y'+y^2\sin x=0$ birinci mertebe denklemini değişkenlerine ayırma yöntemiyle çözün.Hafta 2
  2. $y''-2y'=e^{2x}+x^2-1$, $y(0)=1/8$, $y'(0)=1$ problemini belirsiz katsayılar yöntemiyle çözün.Hafta 2
  3. $x'=2x+2y$, $y'=2x-y$ sistemini matris biçiminde yazın; $x(0)=5$, $y(0)=0$ için çözümü bulun.Hafta 2
  4. $(1-x^2)y''-2xy'+(1+x^2)y=0$ denkleminin $x=0$ çevresindeki kuvvet serisi çözümünün ilk altı sıfır olmayan terimini bulun.Hafta 3
2023 Güz — MIA/MKS 501E Ara Sınav 2
  1. $xy'+(2-x)y=0$ denklemini $x=0$ yakınında Frobenius yöntemiyle çözün ve sonucu kesin çözümle kontrol edin.Hafta 3
  2. $y''+5y'+4y=3\delta(t-2)$, $y(0)=2$, $y'(0)=-2$ problemini Laplace dönüşümüyle çözün.Hafta 11
  3. $u_{tt}=4u_{xx}+\sin t\sin x$, $u(x,0)=u_t(x,0)=0$ problemini $u(x,t)=f(t)\sin x$ biçiminde çözün ve PDE'yi sınıflandırın.Hafta 10
  4. $u_t=4u_{xx}+\sin x$, $u(x,0)=0$, $u(0,t)=u(\pi,t)=0$ problemini $u=w+f(x)$ dönüşümü ve değişkenlerine ayırma yöntemiyle çözün.Hafta 10
2023 Güz — MIA/MKS 501E Final
  1. $x^2y''+xy'+(x^2-1/4)y=0$ denklemini $y=u/\sqrt{x}$ dönüşümüyle çözün.Hafta 5
  2. $u_{xx}+4u_{yy}=0$ denklemini $0<x<1$, $0<y<2$ bölgesinde; $u(x,0)=\sin\pi x$, $u(x,2)=u(0,y)=u(1,y)=0$ sınır koşullarıyla çözün.Hafta 8
  3. $u_{tt}=3u_{xx}-u$, $u(x,0)=\sin4x$, $u_t(x,0)=0$, $u(0,t)=u(\pi,t)=0$ problemini zamanda Laplace dönüşümüyle çözün.Hafta 11
  4. $u_t=u_{xx}+2u_x+u$, $u(x,0)=\delta(x)$ problemini Fourier dönüşümüyle çözün.Hafta 12
  5. $y''+y'+\varepsilon xy=0$, $y(0)=1$, $y'(0)=0$ için $y=y_0+\varepsilon y_1+\varepsilon^2y_2+\cdots$ açılımını kullanarak $y_0$ ve $y_1$'i bulun.Hafta 14