
Akademik / MKC 501
İTÜ · Makine mühendisliği yüksek lisansı · Türkçe ders kaynağı
MKC 501 — Mühendislik Matematiği
Matrislerden pertürbasyona, tez çalışmasında karşılaşacağınız matematik araçları. Her yöntem bir titreşim, ısı iletimi ya da katı cisim mekaniği problemiyle açılıyor ve aynı problemin çözümüyle kapanıyor. Türetimler, çözümlü örnekler, etkileşimli araçlar ve ipuçlu alıştırmalar bir arada.
- 14hafta
- 39 / 39alt ders hazır
- 6öğrenme çıktısı
Resmî ders bilgileri
Ders hakkında
Dersin tanımı
Matrisler ve lineer denklem takımları, özdeğer problemleri, adi diferansiyel denklemler, seri çözümleri, özel fonksiyonlar, kısmi diferansiyel denklemler (eliptik, parabolik ve hiperbolik), değişkenlerine ayırma, Laplace dönüşümü, Fourier dönüşümü, Green fonksiyonu, pertürbasyon yöntemleri.
Dersin amacı
Lisansüstü öğrencilere tez çalışmalarında karşılaşabilecekleri problemleri çözmek için ileri matematik yöntemlerini göstermek ve bu konudaki kaynaklara yönelebilecek temel bilgiyi kazandırmak.
Öğrenme çıktıları
- 1Matris sistemlerini anlama ve çeşitli cebirsel denklem sistemlerini çözebilme
- 2Önemli özel fonksiyonları ve mühendislik problemlerinin çözümündeki kullanımlarını anlama
- 3Adi diferansiyel denklemlere seri çözüm yöntemlerini uygulayabilme
- 4Kısmi diferansiyel denklemleri değişkenlerine ayırma yöntemiyle çözebilme
- 5Kısmi diferansiyel denklemleri uygun integral dönüşüm yöntemini seçerek çözebilme
- 6Doğrusal olmayan denklemlere pertürbasyon tekniklerini uygulayabilme
Her ders sayfasının başında ilgili çıktı numarası ve o derse özgü öğrenme hedefleri yazılıdır.
Nasıl çalışılır?
Problemden yönteme, yöntemden yeniden probleme
Bu bir matematik kitabının özeti değil. Kitaptaki konuların hepsini kapsamaz; makine mühendisliğinde, özellikle titreşim, ısı iletimi ve katı cisim mekaniğinde kullanılan temel araçları öğretir. Ölçüt şu: çözümlü örneği izledikten sonra benzer bir problemi kendi başınıza çözebilmelisiniz.
- 1 · Neden?Her ders somut bir makine mühendisliği problemiyle başlar: kademeli çubuk, mil, iki katlı çerçeve, ısınan çubuk.
- 2 · Sezgi ve türetimÖnce geometrik ve fiziksel anlam, sonra matematik. Uzun cebir açılır kutularda; isteyen adım adım izler.
- 3 · Çözümlü örnekVerilenler, istenenler, model ve kabuller, çözüm, kontrol ve fiziksel yorum. Her örneğin ardından benzer bir problem gelir.
- 4 · Dene ve sınaEtkileşimli araçlarla parametreleri değiştirin; alıştırmalarda önce ipucuna, sonra çözüme bakın.
14 haftalık program
Haftalar ve alt dersler
Haftalar sırayla yayımlanıyor; hazır olmayan alt dersler “Hazırlanıyor” olarak işaretli. Bölüm ve sayfa numaraları ana kitap Kreyszig, Advanced Engineering Mathematics, 10. baskıya göredir.
Hafta 1
Matrisler, cebirsel denklem sistemleri ve özdeğerler
Hazır
- 1.1Matrisler ve doğrusal denklem sistemleriKademeli çubuğun rijitlik denklemi: Gauss eliminasyonu, pivotlama, rank, çözümün varlığı ve tekliği.
- 1.2Determinant, ters matris ve koşul sayısıİki çubuklu konsol: determinantın anlamı, esneklik matrisi, Cramer kuralı ve kötü koşullanma.
- 1.3Özdeğerler ve özvektörlerEğilme ve burulma altındaki milde asal gerilmeler; simetrik matrisler, köşegenleştirme, pozitif tanımlılık.
- 1.4Genelleştirilmiş özdeğer problemi ve titreşim modlarıİki katlı çerçevenin doğal frekansları ve mod şekilleri; M'ye göre diklik, kütleye göre normalleştirme.
Hafta 2
Adi diferansiyel denklemler ve doğrusal ADD sistemleri
Hazır
- 2.1Birinci mertebe ADD'ler ve modellemeSoğuma, viskoz sönümleyicide gevşeme; ayrılabilir, tam ve doğrusal denklemler; varlık ve teklik.
- 2.2İkinci mertebe ADD'ler ve serbest titreşimKütle–yay–sönümleyici: doğal frekans, sönüm oranı; az, kritik ve aşırı sönümlü hareket.
- 2.3Zorlanmış titreşim ve rezonansDengesiz döner kütle ve taban hareketi; büyütme eğrisi, faz açısı, rezonans ve vuru.
- 2.4ADD sistemleri ve modal çözümx′ = Ax sistemleri, özdeğer yöntemi; çok serbestlik dereceli titreşimde modal süperpozisyon.
- 2.5Faz düzlemi ve kararlılıkDenge noktası türleri, sarkaç ve Duffing denklemine giriş.
Hafta 3
Tekil nokta etrafında çözüm: Frobenius serileri
Hazır
Hafta 4
Sınır değer problemleri ve özfonksiyon açılımları
Hazır
Program notu. Bu hafta resmî ders programında yer almaz; Hafta 3'teki ADD'lerden özel fonksiyonlara ve değişkenlerine ayırma yöntemine geçişi tamamlamak için eklenmiştir.
- 4.1Başlangıç ve sınır değer problemleriEuler burkulması ve telin modları: özdeğer tipi sınır değer problemi.
- 4.2Fourier serileriPeriyodik zorlama; sinüs/kosinüs ve yarım aralık açılımları; Gibbs olayı.
- 4.3Sturm–Liouville problemleri ve genelleştirilmiş Fourier serileriAğırlık fonksiyonuna göre diklik; telin ve kirişin doğal frekansları ve mod şekilleri.
Hafta 5
Özel fonksiyonlar: Gamma, hata fonksiyonu, Bessel
Hazır
Hafta 6
Modifiye Bessel fonksiyonları ve Legendre polinomları
Hazır
Hafta 7
Kısmi diferansiyel denklemler: sınıflandırma ve değişkenlerine ayırma
Hazır
Hafta 8
Kanonik problemler: Laplace, difüzyon ve dalga denklemleri
Hazır
Hafta 9
Özel fonksiyonlarla KDD çözümü
Hazır
Hafta 10
Homojen olmayan problemler
Hazır
Hafta 11
Laplace dönüşümü ve uygulamaları
Hazır
Hafta 12
Fourier dönüşümü ve uygulamaları
Hazır
Hafta 13
Green fonksiyonu ve uygulamaları
Hazır
Hafta 14
Pertürbasyon yöntemlerine giriş
Hazır
Kurs geneli
Sözlük, kaynakça ve ilgili dersler
- Terimler sözlüğüTürkçe–İngilizce, sembol ve birimle; aranabilir.
- KaynakçaAna kitap, titreşim ve sayısal yöntem kitapları, çevrim içi kaynaklar.
- MKC 527E — Yapıların TitreşimiÖzdeğer problemi, modal çözüm, kiriş titreşimi.
- MKC 521 — Elastisite TeorisiGerilme tensörü, asal gerilmeler, biharmonik denklem.
- MKC 525E — Sonlu ElemanlarRijitlik matrisi, montaj, denklem çözümü.
- MAK 613 — Elastik StabiliteBurkulma: özdeğer tipi sınır değer problemi.
Önceki kısa notlar korunuyor: Laplace dönüşümü ve başlangıç değer problemleri (Hafta 11'e) ve KDD'lerde değişkenlerine ayırma (Hafta 7–8'e). İlgili haftalar hazır olunca yeni derslere bağlanacak.
Sınava hazırlık
Çıkmış sınav soruları
Kişisel çalışma arşivindeki sınavlardan metne aktarılmış soru metinleri; her sorunun hangi haftanın konusu olduğu yanında yazılı. Çözümler yayımlanmaz; ilgili haftanın çözümlü örnekleri aynı yöntemi adım adım gösterir.
2022 Güz — MIA 501E Ara Sınav 1
- Dört denklemli sistemin tekil olmayan çözümü için $a$ değerini ve $(x,y,z)$ çözümünü bulun: $2x+y+z=1$, $x+y+az=2$, $x+2y+z=3$, $x+y+2z=4$.Hafta 1
- Aşağıdaki denklemleri sınıflandırıp çözün: (a) $y'+x^2y=x^2$, (b) $x\,dy+3y\,dx=dx$, (c) $x^2y'=y^2+xy$.Hafta 2
- $y''+2y'+5y=\sin 2x$, $y(0)=0$, $y'(0)=0$ başlangıç değer problemini çözün.Hafta 2
- $y'''+4y'=\cos^2(2x)$ denklemini sınıflandırın ve genel çözümünü bulun.Hafta 2
2023 Güz — MIA 501E Ara Sınav 1
- $y'+y^2\sin x=0$ birinci mertebe denklemini değişkenlerine ayırma yöntemiyle çözün.Hafta 2
- $y''-2y'=e^{2x}+x^2-1$, $y(0)=1/8$, $y'(0)=1$ problemini belirsiz katsayılar yöntemiyle çözün.Hafta 2
- $x'=2x+2y$, $y'=2x-y$ sistemini matris biçiminde yazın; $x(0)=5$, $y(0)=0$ için çözümü bulun.Hafta 2
- $(1-x^2)y''-2xy'+(1+x^2)y=0$ denkleminin $x=0$ çevresindeki kuvvet serisi çözümünün ilk altı sıfır olmayan terimini bulun.Hafta 3
2023 Güz — MIA/MKS 501E Ara Sınav 2
- $xy'+(2-x)y=0$ denklemini $x=0$ yakınında Frobenius yöntemiyle çözün ve sonucu kesin çözümle kontrol edin.Hafta 3
- $y''+5y'+4y=3\delta(t-2)$, $y(0)=2$, $y'(0)=-2$ problemini Laplace dönüşümüyle çözün.Hafta 11
- $u_{tt}=4u_{xx}+\sin t\sin x$, $u(x,0)=u_t(x,0)=0$ problemini $u(x,t)=f(t)\sin x$ biçiminde çözün ve PDE'yi sınıflandırın.Hafta 10
- $u_t=4u_{xx}+\sin x$, $u(x,0)=0$, $u(0,t)=u(\pi,t)=0$ problemini $u=w+f(x)$ dönüşümü ve değişkenlerine ayırma yöntemiyle çözün.Hafta 10
2023 Güz — MIA/MKS 501E Final
- $x^2y''+xy'+(x^2-1/4)y=0$ denklemini $y=u/\sqrt{x}$ dönüşümüyle çözün.Hafta 5
- $u_{xx}+4u_{yy}=0$ denklemini $0<x<1$, $0<y<2$ bölgesinde; $u(x,0)=\sin\pi x$, $u(x,2)=u(0,y)=u(1,y)=0$ sınır koşullarıyla çözün.Hafta 8
- $u_{tt}=3u_{xx}-u$, $u(x,0)=\sin4x$, $u_t(x,0)=0$, $u(0,t)=u(\pi,t)=0$ problemini zamanda Laplace dönüşümüyle çözün.Hafta 11
- $u_t=u_{xx}+2u_x+u$, $u(x,0)=\delta(x)$ problemini Fourier dönüşümüyle çözün.Hafta 12
- $y''+y'+\varepsilon xy=0$, $y(0)=1$, $y'(0)=0$ için $y=y_0+\varepsilon y_1+\varepsilon^2y_2+\cdots$ açılımını kullanarak $y_0$ ve $y_1$'i bulun.Hafta 14