Akademik / MKC 501E / Laplace dönüşümü ve BDP
Laplace Dönüşümü ve Başlangıç Değer Problemleri

Laplace dönüşümü, sabit katsayılı bir başlangıç değer problemini cebirsel bir denkleme çevirir; başlangıç koşulları dönüşümün içine gömülüdür. Süreksiz veya impuls tipi zorlamalarda özellikle kullanışlıdır.
1. Tanım ve yakınsama
$$ \mathcal{L}\{f(t)\}(s) = F(s) = \int_0^{\infty} e^{-st}\,f(t)\,\dd t. $$ $f$ parçalı sürekli ve üstel mertebeden ($|f(t)| \le M e^{\gamma t}$) ise integral $\operatorname{Re}(s) > \gamma$ için yakınsar. Dönüşüm lineerdir.
2. Temel kurallar
| $f(t)$ | $F(s)$ |
|---|---|
| $1$ | $1/s$ |
| $t^n$ | $n!/s^{n+1}$ |
| $e^{at}$ | $1/(s-a)$ |
| $\sin\omega t$ | $\omega/(s^2+\omega^2)$ |
| $\cos\omega t$ | $s/(s^2+\omega^2)$ |
| $f'(t)$ | $sF(s) - f(0)$ |
| $f''(t)$ | $s^2 F(s) - s f(0) - f'(0)$ |
| $\int_0^t f(\tau)\,\dd\tau$ | $F(s)/s$ |
3. Konvolüsyon ve kayma teoremleri
s-kayması: $\mathcal{L}\{e^{at} f(t)\} = F(s-a)$. t-kayması: $\mathcal{L}\{u(t-a)\,f(t-a)\} = e^{-as} F(s)$, $u$ birim basamak. Konvolüsyon: $$ (f * g)(t) = \int_0^t f(\tau)\,g(t-\tau)\,\dd\tau \;\Longleftrightarrow\; F(s)\,G(s). $$
$\mathcal{L}\{\delta(t-a)\} = e^{-as}$ (Dirac impuls). Sistemin impuls yanıtı $h(t)$, transfer fonksiyonu $H(s)$'nin ters dönüşümüdür; keyfi girişe yanıt $y = h * x$.
4. Ters dönüşüm ve BDP çözümü
Ters dönüşüm pratikte tabloyla + kısmi kesirlere ayırma ile alınır. BDP çözüm akışı:
- Denklemin her terimine Laplace uygula; türev kurallarıyla $f(0), f'(0)$ gir.
- $F(s)$'yi cebirsel olarak yalnız bırak.
- Kısmi kesirlere ayır, tablodan $f(t)$'yi oku.
5. Çözülmüş örnek
Sönümlü serbest titreşim: $y'' + 4y' + 3y = 0$, $y(0) = 2$, $y'(0) = 0$.
Laplace: $[s^2 Y - 2s] + 4[sY - 2] + 3Y = 0$ $\Rightarrow (s^2 + 4s + 3)Y = 2s + 8$.
$s^2 + 4s + 3 = (s+1)(s+3)$, yani $Y = \dfrac{2s + 8}{(s+1)(s+3)} = \dfrac{A}{s+1} + \dfrac{B}{s+3}$. $A = \dfrac{2(-1)+8}{(-1)+3} = \dfrac{6}{2} = 3$, $B = \dfrac{2(-3)+8}{(-3)+1} = \dfrac{2}{-2} = -1$.
$$ y(t) = 3\,e^{-t} - e^{-3t}. $$ Kontrol: $y(0) = 3 - 1 = 2$ ✓; $y'(0) = -3 + 3 = 0$ ✓.
Bağlantılı konular
- PDE — değişkenlerine ayırma — kısmi türevli denklemler ve özdeğer problemleri.
- MKC 527E — Modal analiz — modal denklemlerin Duhamel/Laplace ile çözümü.
- MAK 613 — Euler kolon burkulması — aynı karakteristik denklem yapısı.
Kaynaklar
- Ders — İTÜ MKC 501E, Mühendislik Matematiği.
- E. Kreyszig — Advanced Engineering Mathematics.
- C. R. Wylie, L. C. Barrett — Advanced Engineering Mathematics.
Kişisel çalışma notu. Ders kitapları ve öğretim üyesine ait materyaller yayımlanmaz. Hata bildirimi: moc.kecicuktu@ofni.