Akademik / MKC 501E / Laplace dönüşümü ve BDP

Laplace Dönüşümü ve Başlangıç Değer Problemleri

Kare dalganın Fourier serisiyle yakınsaması

Laplace dönüşümü, sabit katsayılı bir başlangıç değer problemini cebirsel bir denkleme çevirir; başlangıç koşulları dönüşümün içine gömülüdür. Süreksiz veya impuls tipi zorlamalarda özellikle kullanışlıdır.

1. Tanım ve yakınsama

$$ \mathcal{L}\{f(t)\}(s) = F(s) = \int_0^{\infty} e^{-st}\,f(t)\,\dd t. $$ $f$ parçalı sürekli ve üstel mertebeden ($|f(t)| \le M e^{\gamma t}$) ise integral $\operatorname{Re}(s) > \gamma$ için yakınsar. Dönüşüm lineerdir.

2. Temel kurallar

$f(t)$$F(s)$
$1$$1/s$
$t^n$$n!/s^{n+1}$
$e^{at}$$1/(s-a)$
$\sin\omega t$$\omega/(s^2+\omega^2)$
$\cos\omega t$$s/(s^2+\omega^2)$
$f'(t)$$sF(s) - f(0)$
$f''(t)$$s^2 F(s) - s f(0) - f'(0)$
$\int_0^t f(\tau)\,\dd\tau$$F(s)/s$

3. Konvolüsyon ve kayma teoremleri

s-kayması: $\mathcal{L}\{e^{at} f(t)\} = F(s-a)$. t-kayması: $\mathcal{L}\{u(t-a)\,f(t-a)\} = e^{-as} F(s)$, $u$ birim basamak. Konvolüsyon: $$ (f * g)(t) = \int_0^t f(\tau)\,g(t-\tau)\,\dd\tau \;\Longleftrightarrow\; F(s)\,G(s). $$

Sınav notu

$\mathcal{L}\{\delta(t-a)\} = e^{-as}$ (Dirac impuls). Sistemin impuls yanıtı $h(t)$, transfer fonksiyonu $H(s)$'nin ters dönüşümüdür; keyfi girişe yanıt $y = h * x$.

4. Ters dönüşüm ve BDP çözümü

Ters dönüşüm pratikte tabloyla + kısmi kesirlere ayırma ile alınır. BDP çözüm akışı:

  1. Denklemin her terimine Laplace uygula; türev kurallarıyla $f(0), f'(0)$ gir.
  2. $F(s)$'yi cebirsel olarak yalnız bırak.
  3. Kısmi kesirlere ayır, tablodan $f(t)$'yi oku.

5. Çözülmüş örnek

Örnek

Sönümlü serbest titreşim: $y'' + 4y' + 3y = 0$, $y(0) = 2$, $y'(0) = 0$.

Laplace: $[s^2 Y - 2s] + 4[sY - 2] + 3Y = 0$ $\Rightarrow (s^2 + 4s + 3)Y = 2s + 8$.

$s^2 + 4s + 3 = (s+1)(s+3)$, yani $Y = \dfrac{2s + 8}{(s+1)(s+3)} = \dfrac{A}{s+1} + \dfrac{B}{s+3}$. $A = \dfrac{2(-1)+8}{(-1)+3} = \dfrac{6}{2} = 3$, $B = \dfrac{2(-3)+8}{(-3)+1} = \dfrac{2}{-2} = -1$.

$$ y(t) = 3\,e^{-t} - e^{-3t}. $$ Kontrol: $y(0) = 3 - 1 = 2$ ✓; $y'(0) = -3 + 3 = 0$ ✓.

Bağlantılı konular

Kaynaklar

Kişisel çalışma notu. Ders kitapları ve öğretim üyesine ait materyaller yayımlanmaz. Hata bildirimi: moc.kecicuktu@ofni.