Akademik / MKC 527E / Modal analiz ve ortogonallik

Modal Analiz ve Mod Ortogonalliği

Konsol kirişin ilk dört titreşim modu

Mod şekilleri, sürekli sistemin hareketini birbirinden bağımsız tek serbestlik dereceli denklemlere ayıran bir taban oluşturur. Bunun temeli ortogonallik özelliğidir.

1. Mod ortogonalliği

Euler–Bernoulli kirişinde mod şekilleri $\phi_r,\ \phi_s$ ve frekanslar $\omega_r \neq \omega_s$ için, kısmi integrasyon ve sınır koşullarının kullanılmasıyla: $$ \int_0^L m\,\phi_r\,\phi_s\,\dd x = 0, \qquad \int_0^L EI\,\phi_r''\,\phi_s''\,\dd x = 0, \qquad (r \neq s). $$ Yani mod şekilleri hem kütleye hem de rijitliğe göre ortogonaldir. Eşit frekanslarda ($r = s$): $$ \int_0^L m\,\phi_r^2\,\dd x = M_r \ \text{(modal kütle)}, \qquad \int_0^L EI\,(\phi_r'')^2\,\dd x = K_r = \omega_r^2\,M_r. $$

2. Normalizasyon

Mod şekilleri bir ölçek çarpanına kadar bellidir. Kütleye göre normalizasyonda $\phi_r$, $\int_0^L m\,\phi_r^2\,\dd x = 1$ olacak şekilde ölçeklenir; o zaman $K_r = \omega_r^2$ olur ve modal denklemler yalınlaşır.

3. Modal açılım ve zorlanmış tepki

Çözüm mod şekilleri cinsinden açılır: $w(x,t) = \sum_{r=1}^{\infty} \phi_r(x)\,\eta_r(t)$. Zorlanmış denklem $EI\,w^{(4)} + m\,\ddot w = p(x,t)$ içine konup $\phi_s$ ile çarpılıp $0$–$L$'de integre edilince, ortogonallik terimlerin çoğunu düşürür: $$ M_r\,\ddot\eta_r + M_r\,\omega_r^2\,\eta_r = N_r(t), \qquad N_r(t) = \int_0^L p(x,t)\,\phi_r(x)\,\dd x. $$ Her mod, modal kuvvet $N_r(t)$ ile sürülen bağımsız bir tek serbestlik dereceli osilatördür; Duhamel integrali ya da frekans tepkisiyle çözülür, sonra toplam geri toplanır.

Sınav notu

Noktasal harmonik kuvvet $P_0\,e^{i\Omega t}$, $x = a$'da uygulanırsa $N_r = P_0\,\phi_r(a)\,e^{i\Omega t}$; $\phi_r(a) = 0$ olan modlar (kuvvet düğüm noktasındaysa) uyarılmaz. Tepki genliği $\Omega \to \omega_r$'de rezonansa gider.

4. Modal sönüm

Sönüm dağılımı genelde tam bilinmez; pratikte her moda bir sönüm oranı $\zeta_r$ atanır (oransal / Rayleigh sönümü varsayımı): $$ \ddot\eta_r + 2\,\zeta_r\,\omega_r\,\dot\eta_r + \omega_r^2\,\eta_r = \frac{N_r(t)}{M_r}. $$ Rayleigh sönümünde $c = \alpha\,m + \beta\,k$ ve $\zeta_r = \tfrac{1}{2}(\alpha/\omega_r + \beta\,\omega_r)$.

5. Çözülmüş örnek

Örnek

Basit–basit kiriş, $\phi_r = \sin(r\pi x/L)$, orta noktada ($x = L/2$) uygulanan harmonik kuvvet $P_0\sin\Omega t$.

Modal kütle: $M_r = \int_0^L m\sin^2(r\pi x/L)\,\dd x = mL/2$. Modal kuvvet: $N_r = P_0\sin\Omega t\cdot\sin(r\pi/2)$ — yani $r = 2,4,6,\dots$ modları uyarılmaz (orta nokta bu modların düğümü). Kalıcı tepki: $$ w(L/2,t) = \sum_{r=1,3,5,\dots} \frac{P_0\,\sin^2(r\pi/2)}{(mL/2)\,(\omega_r^2 - \Omega^2)}\,\sin\Omega t, \qquad \omega_r = (r\pi)^2\sqrt{\frac{EI}{mL^4}}. $$ İlk terim ($r = 1$) genellikle baskındır; $\Omega \to \omega_1$'de rezonans.

Bağlantılı konular

Kaynaklar

Kişisel çalışma notu. Ders kitapları ve öğretim üyesine ait materyaller yayımlanmaz. Hata bildirimi: moc.kecicuktu@ofni.