Akademik / MKC 523 / Hafta 10 / 10.1

Hafta 10 · Ders 10.1 · ~55 dk

Düzlem gerilme ve düzlem şekil değiştirme

Üç boyutlu bir problemi iki boyuta indirmenin iki yolu var: ince levha ve uzun prizma. Bu derste iki durumun denklemlerini kurar, uygunluğu gerilmelerle yazar ve bir gerilme alanının fiziksel olup olmadığını denetlemeyi öğreniriz.

Bu derste öğrenecekleriniz

  • Elastisitenin 15 bilinmeyenini ve 15 alan denklemini saymak
  • Düzlem gerilme ile düzlem şekil değiştirmeyi ayırmak; σz ve εz'yi hesaplamak
  • İki problem tipi arasında E ve ν dönüşümünü kullanmak
  • Uygunluk denklemini gerilmeler cinsinden yazıp bir gerilme alanını denetlemek
Hafta
10 — İki boyutlu elastisite; Airy gerilme fonksiyonu
Süre
~55 dk okuma ve çalışma
İzlence
ÖÇ 4 — Elastik analiz yöntemleri
Sınav
2026 kısa sınav IV (gerilme alanının denge ve uygunluk denetimi) Örnek 10.1-2'de çözülüyor.

1. Neden öğreniyoruz?

Neden öğreniyoruz?

Baraj gövdesi ve ince bir bağlantı levhası

Uzun bir beton ağırlık barajının gövdesinden bir dilim kesip incelediğimizi düşünelim. Su basıncı ve öz ağırlık, baraj boyunca her kesitte aynıdır; komşu dilimler de bizimkinin eksen doğrultusunda uzayıp kısalmasına izin vermez. Öte yandan bir çelik bağlantı levhası, kendi düzleminde çekilir ve iki yüzü tamamen serbesttir. İki problemde de gerilmeler aslında üç boyutludur, ama her birini iki boyutlu bir probleme indirmek mümkündür — yeter ki hangi kabulü yaptığımızı bilelim. Bu ders, Hafta 10'un ve son kısa sınavın temelidir: Airy fonksiyonu (Ders 10.2) burada kurduğumuz denklemlerin üzerine oturur.

2. Ön bilgiler

Ön bilgi
  • Denge denklemleri $\sigma_{ij,j}+b_i=0$ (Ders 1.1).
  • Küçük şekil değiştirme $\varepsilon_{ij}=\tfrac12(u_{i,j}+u_{j,i})$, $\gamma_{xy}=2\varepsilon_{xy}$ ve uygunluk denklemleri (Ders 1.3).
  • İzotrop Hooke kanunu: $\varepsilon_x=[\sigma_x-\nu(\sigma_y+\sigma_z)]/E$, $\gamma_{xy}=\tau_{xy}/G$, $G=E/2(1+\nu)$ (Ders 1.4).

3. Elastisitenin alan denklemleri: 15 bilinmeyen, 15 denklem

Üç boyutlu bir elastik cisimde her noktada 15 bilinmeyen vardır: 6 gerilme bileşeni, 6 şekil değiştirme bileşeni ve 3 yer değiştirme bileşeni. Bunları bağlayan 15 denklem de vardır: 3 denge denklemi, 6 kinematik (şekil değiştirme–yer değiştirme) bağıntısı ve 6 Hooke bağıntısı. Bu denklemler cismin her yerinde, sınır koşulları ise yüzeyde sağlanmalıdır: yüzeyin bir kısmında yük ($\sigma_{ij}n_j=\bar t_i$), bir kısmında yer değiştirme ($u_i=\bar u_i$) verilir.

Uygunluk denklemleri bu sayıya ayrıca eklenmez; kinematik bağıntılardan türetilirler. Ama yer değiştirmeleri kullanmadan yalnız gerilmelerle çalışmak istiyorsak, şekil değiştirmelerin gerçekten bir yer değiştirme alanından gelebildiğini uygunluk denklemleriyle garanti etmek zorundayız. Kısa sınavlarda sorulan "bu gerilme alanı fiziksel mi?" sorusunun anahtarı budur: denge tek başına yetmez, uygunluk da gerekir.

4. İki problem tipi

Şekil 1, aynı iki boyutlu denklemlere götüren iki farklı fiziksel durumu gösteriyor.

Solda düzleminde kenarlarından çekilen ince bir levha, kalınlığı t; altında sigma z eşittir tau xz eşittir tau yz eşittir sıfır ve epsilon z sıfırdan farklı yazıyor. Sağda kesiti trapez olan uzun bir prizma, iki ucu kesikli çizilmiş pürüzsüz rijit düzlemlere dayanıyor, sol yüzünde üçgen dağılı yatay yük; altında epsilon z ve kayma şekil değiştirmeleri sıfır, sigma z eşittir nu çarpı sigma x artı sigma y yazıyor. t x y z İnce levha: t, düzlem içi boyutlardan çok küçük σz = τxz = τyz = 0 εz = −ν(σx + σy)/E ≠ 0 DÜZLEM GERİLME yük düzlem içinde, kalınlık boyunca düzgün z Uzun prizma: yük kesit düzleminde, z boyunca aynı; uçlar rijit düzlemde (kesikli) uç düzlemleri pürüzsüz: w = 0, kayma serbest εz = γxz = γyz = 0 σz = ν(σx + σy) ≠ 0 DÜZLEM ŞEKİL DEĞİŞTİRME baraj, tünel kaplaması, uzun boru
Şekil 1. Düzlem gerilme (ince levha, yüzeyler serbest) ve düzlem şekil değiştirme (uzun prizma, $z$ doğrultusunda hareket engellenmiş). İki durumda da yük $xy$ düzlemindedir ve $z$ ile değişmez.

Düzlem gerilme: Kalınlığı düzlem içi boyutlarına göre küçük, yalnız kendi düzleminde yüklenen levha. Yüzeylerde $\sigma_z=\tau_{xz}=\tau_{yz}=0$'dır ve levha ince olduğu için bunların içeride de sıfır kaldığını kabul ederiz. Kalınlık serbestçe değişir:

\begin{equation}\label{eq:ez} \sigma_z=0,\qquad \varepsilon_z=-\frac{\nu}{E}(\sigma_x+\sigma_y)\ne0 . \end{equation}

Düzlem şekil değiştirme: Ekseni $z$ olan uzun bir cisim; yük $z$ boyunca aynı ve uçlar $z$ doğrultusunda tutulu (ya da cisim o kadar uzun ki orta bölgede kesitler düzlem kalıyor). Bu kez $\varepsilon_z=\gamma_{xz}=\gamma_{yz}=0$'dır ve uzamayı engellemek için bir eksenel gerilme doğar:

\begin{equation}\label{eq:sz} \varepsilon_z=0,\qquad \sigma_z=\nu(\sigma_x+\sigma_y)\ne0 . \end{equation}

Terimlerin tanımları sözlükte: düzlem gerilme, düzlem şekil değiştirme.

İki durumda da bilinmeyenler $\sigma_x,\sigma_y,\tau_{xy}$, $\varepsilon_x,\varepsilon_y,\gamma_{xy}$ ve $u,v$'dir (8 tane); denge denklemleri aynıdır:

\begin{equation}\label{eq:denge2} \begin{aligned} \frac{\partial\sigma_x}{\partial x}+\frac{\partial\tau_{xy}}{\partial y}+b_x&=0,\\ \frac{\partial\tau_{xy}}{\partial x}+\frac{\partial\sigma_y}{\partial y}+b_y&=0 . \end{aligned} \end{equation}

Fark yalnız Hooke kanunundadır. Düzlem gerilmede $\varepsilon_x=(\sigma_x-\nu\sigma_y)/E$; düzlem şekil değiştirmede $\sigma_z$ yerine konunca $\varepsilon_x=\frac{1+\nu}{E}\big[(1-\nu)\sigma_x-\nu\sigma_y\big]$ olur ($\varepsilon_y$ için $x\leftrightarrow y$; $\gamma_{xy}=\tau_{xy}/G$ ikisinde de aynı).

Sonuç

E ve ν dönüşümü

Düzlem gerilme formüllerinde $E$ ve $\nu$ yerine

$$ E\ \to\ \frac{E}{1-\nu^2},\qquad \nu\ \to\ \frac{\nu}{1-\nu} $$

yazılırsa düzlem şekil değiştirme formülleri elde edilir. Ters yönde $E\to E(1+2\nu)/(1+\nu)^2$, $\nu\to\nu/(1+\nu)$. Böylece bir problem tipi için bulunmuş bir çözüm (ör. yer değiştirmeler) diğerine doğrudan taşınır. Geniş bir kirişin neden $EI/(1-\nu^2)$ eğilme rijitliğiyle hesaplandığı da buradan gelir.

5. Uygunluğun gerilmelerle yazılması

İki boyutta tek bir uygunluk denklemi vardır:

\begin{equation}\label{eq:uyg} \frac{\partial^2\varepsilon_x}{\partial y^2}+\frac{\partial^2\varepsilon_y}{\partial x^2}=\frac{\partial^2\gamma_{xy}}{\partial x\,\partial y}. \end{equation}

Şekil değiştirmeler Hooke kanunuyla gerilmelere çevrilir; $\partial^2\tau_{xy}/\partial x\partial y$ terimi de iki denge denkleminin türevlerinden yok edilir. Sonuç:

\begin{equation}\label{eq:uyg-s} \begin{aligned} \nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)&=-(1+\nu)\,\nabla\!\cdot\mathbf b &&\text{(düzlem gerilme)},\\ \nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)&=-\frac{\nabla\!\cdot\mathbf b}{1-\nu} &&\text{(düzlem ş. d.)}, \end{aligned} \end{equation}

burada $\nabla\!\cdot\mathbf b=\partial b_x/\partial x+\partial b_y/\partial y$.

Bu bölümde ilk kez geçen terimler · Tüm sözlük
TürkçeİngilizceSembolBirimAnlamı
Gerilmeler cinsinden uygunluk denklemicompatibility equation in terms of stress$\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=0$—Şekil değiştirme uygunluk koşulunun Hooke kanunu ve denge denklemleri kullanılarak gerilmelerle yazılmış biçimi; hacim kuvveti yoksa düzlem gerilme ve düzlem şekil değiştirmede aynıdır.
Türetme Düzlem gerilmede kısa türetme (hacim kuvveti yok)

$E\varepsilon_x=\sigma_x-\nu\sigma_y$, $E\varepsilon_y=\sigma_y-\nu\sigma_x$, $E\gamma_{xy}=2(1+\nu)\tau_{xy}$ \eqref{eq:uyg}'ye konur: $\sigma_{x,yy}-\nu\sigma_{y,yy}+\sigma_{y,xx}-\nu\sigma_{x,xx}=2(1+\nu)\tau_{xy,xy}$. Birinci denge denklemi $x$'e, ikincisi $y$'ye göre türetilip toplanınca $2\tau_{xy,xy}=-(\sigma_{x,xx}+\sigma_{y,yy})$. Yerine konup düzenlenince $\sigma_{x,xx}+\sigma_{x,yy}+\sigma_{y,xx}+\sigma_{y,yy}=0$, yani $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=0$ bulunur.

Hacim kuvveti yoksa (ya da sabitse) iki sağ taraf da sıfırdır ve denklem elastik sabitleri içermez: aynı geometri ve yük altında çelik ve alüminyum levhada gerilme dağılımı aynıdır (şekil değiştirmeler farklıdır). Fotoelastisite deneylerinde gerçek parça yerine şeffaf plastik model kullanılabilmesinin nedeni budur.

Sınav notu

Bir gerilme alanının fiziksel olup olmadığı nasıl denetlenir?

(1) İki denge denklemini yazın; sağlanmıyorsa gereken hacim kuvvetini bulun. (2) $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)$'yi hesaplayın ve \eqref{eq:uyg-s}'nin sağ tarafıyla karşılaştırın. İkisi de sağlanıyorsa alan bir elastisite çözümüdür; hangi sınır yüklerine karşılık geldiği ayrıca bulunur.

6. Çözüm yöntemleri

Denklemleri verilen sınır koşullarıyla doğrudan integre etmek çoğu zaman zordur. Bu yüzden iki dolaylı yol kullanılır:

  • Ters yöntem: Denge ve uygunluğu sağlayan bir alan (ya da Ders 10.2'deki Airy fonksiyonu) seçilir, sonra hangi sınır yüklerini temsil ettiğine bakılır.
  • Yarı ters yöntem: Çözümün bir kısmı mekanik sezgiyle varsayılır — örneğin uç yüklü konsolda $\sigma_x$'in $x$ ile doğrusal değiştiği — kalan bilinmeyenler denklemlerden bulunur.
Bu bölümde ilk kez geçen terimler · Tüm sözlük
TürkçeİngilizceSembolBirimAnlamı
Ters yönteminverse method——Alan denklemlerini sağlayan bir gerilme (ya da Airy) fonksiyonu önce seçilir, sonra hangi sınır yüklerine karşılık geldiği bulunur.
Yarı ters yöntemsemi-inverse method——Çözümün bir kısmı (ör. σx'in x'e doğrusal bağlılığı) fiziksel sezgiyle varsayılır; kalan bilinmeyenler alan denklemleri ve sınır koşullarından belirlenir.

Doğrusal elastisitede çözüm tektir: alan denklemlerini ve bütün sınır koşullarını sağlayan bir alan bulunduysa, nasıl bulunduğunun önemi yoktur — doğru çözüm odur.

Geçerlilik sınırı

Düzlem gerilme kabulü yaklaşıktır: $\varepsilon_z$ genelde $x$ ve $y$'ye bağlıdır ve üç boyutlu uygunluk denklemlerinin bir kısmı sağlanmaz. Hata levha inceldikçe küçülür; kalın levhada orta bölge düzlem şekil değiştirmeye yaklaşır. Hafta 12'de çatlak ucundaki plastik bölgenin ince ve kalın levhada neden farklı olduğunu bu ayrımla açıklayacağız.

7. Çözümlü örnekler

Örnek 10.1-1Temel

Aynı gerilmeler, iki farklı problem tipi

Verilenler

Çelik, $E=200$ GPa, $\nu=0{,}3$. Bir noktada $\sigma_x=120$, $\sigma_y=-40$, $\tau_{xy}=50$ MPa.

İstenenler

(a) Düzlem gerilmede $\varepsilon_x,\varepsilon_y,\gamma_{xy},\varepsilon_z$; (b) düzlem şekil değiştirmede $\varepsilon_x,\varepsilon_y$ ve $\sigma_z$; (c) (b)'yi $E,\nu$ dönüşümüyle doğrulamak.

Model ve kabuller

İzotrop Hooke kanunu; \eqref{eq:ez} ve \eqref{eq:sz}.

Çözüm

(a) $\varepsilon_x=(120+0{,}3\cdot40)/200\,000=660\,\mu\varepsilon$, $\varepsilon_y=(-40-0{,}3\cdot120)/200\,000=-380\,\mu\varepsilon$, $\gamma_{xy}=2(1{,}3)(50)/200\,000=650\,\mu\text{rad}$, $\varepsilon_z=-0{,}3\cdot80/200\,000=-120\,\mu\varepsilon$.

(b) $\sigma_z=0{,}3(120-40)=24$ MPa. $\varepsilon_x=\tfrac{1{,}3}{200\,000}(0{,}7\cdot120+0{,}3\cdot40)=624\,\mu\varepsilon$, $\varepsilon_y=\tfrac{1{,}3}{200\,000}(-0{,}7\cdot40-0{,}3\cdot120)=-416\,\mu\varepsilon$; $\gamma_{xy}$ değişmez: $650\,\mu$rad.

(c) $E'=200/0{,}91=219{,}78$ GPa, $\nu'=0{,}3/0{,}7=0{,}4286$: $\varepsilon_x=(120+0{,}4286\cdot40)/219\,780=624\,\mu\varepsilon$ ✓.

Birim kontrolü

MPa/MPa → boyutsuz; $\mu\varepsilon=10^{-6}$.

Fiziksel yorum

Düzlem şekil değiştirmede $\varepsilon_x$ yaklaşık %5 küçük çıktı: $z$ yönündeki tutulma malzemeyi "rijitleştirir". Buna karşılık 24 MPa'lık $\sigma_z$ doğdu; akma ya da kırılma kontrolünde bu üçüncü gerilme unutulmamalıdır.

Örnek 10.1-2Çıkmış soru

2026 kısa sınav IV: bu gerilme alanı fiziksel mi?

Verilenler

Hacim kuvvetleri ihmal edilen düzlem gerilme problemi: $\sigma_x=3x^2y+y^3$, $\sigma_y=x^3+y^3$, $\tau_{xy}=-3xy^2$.

İstenenler

Denge ve uygunluk koşullarının sağlanıp sağlanmadığı; alanın fiziksel bir elastisite problemi olup olmadığı.

Model ve kabuller

\eqref{eq:denge2} ($b_x=b_y=0$) ve \eqref{eq:uyg-s}. Türevler SymPy ile de denetlendi.

Çözüm

Denge, $x$: $\partial\sigma_x/\partial x+\partial\tau_{xy}/\partial y=6xy-6xy=0$ ✓.

Denge, $y$: $\partial\tau_{xy}/\partial x+\partial\sigma_y/\partial y=-3y^2+3y^2=0$ ✓.

Uygunluk: $\sigma_x+\sigma_y=x^3+3x^2y+2y^3$; $\dfrac{\partial^2}{\partial x^2}=6x+6y$, $\dfrac{\partial^2}{\partial y^2}=12y$ ⇒ $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=6x+18y\ne0$ ✗.

Aynı sonuç şekil değiştirmelerden de çıkar: Hooke kanunuyla \eqref{eq:uyg}'nin iki tarafının farkı $(6x+18y)/E$'dir. Artık yalnız $x+3y=0$ doğrusu üzerinde sıfırdır (Şekil 2).

Hacim kuvveti kurtarır mı? Hayır. Denge, $b=0$ ile tam olarak sağlandığından sıfırdan farklı her hacim kuvveti dengeyi bozar; uygunluk ise $b=0$ iken sağlanmıyor. (Ders 10.2'nin diliyle: alan $\varphi=x^5/20+x^2y^3/2+y^5/20$ fonksiyonundan türetilebilir ama $\nabla^4\varphi=6x+18y\ne0$.)

Birim kontrolü

Katsayıların birimi verilmemiş; $\nabla^2$ gerilmeyi uzunluk²'ye böler, iki terim aynı birimdedir — karşılaştırma tutarlı.

Fiziksel yorum

Sonuç: Alan dengeyi sağlıyor, uygunluğu sağlamıyor; bu gerilmeleri üretecek sürekli bir yer değiştirme alanı yoktur, dolayısıyla fiziksel bir (hacim kuvvetsiz, izotermal) elastisite problemi değildir. Ancak sıcaklık değişimi ($\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=-\alpha E\nabla^2T$, düzlem gerilme) olsaydı $\nabla^2T=-(6x+18y)/\alpha E$ gerekirdi; bu da iç ısı kaynağı olan bir sıcaklık alanı demektir — soru böyle bir durumu tanımlamıyor.

Eksi iki ile iki arasındaki kare bölgede 6x artı 18y artığının eş değer çizgileri: pozitif değerler sürekli mavi, negatif değerler kesikli mor çizgi; kalın siyah çizgi x artı 3y eşittir sıfır doğrusu, üst tarafı pozitif, alt tarafı negatif bölge. −24 −12 +12 +24 +36 x + 3y = 0 > 0 < 0 x y −2 −2 −1 −1 1 1 2 2 ∇2(σx + σy) = 6x + 18y sürekli: pozitif eş değer kesikli: negatif eş değer kalın çizgi: artık sıfır Uygunluk bir bölgede değil, yalnız bir doğru üzerinde sağlanıyor: alan fiziksel değil. Kısa sınav IV gerilme alanı (hacim kuvveti yok)
Şekil 2. Kısa sınav IV alanında uygunluk artığı $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=6x+18y$. Artık yalnız kalın doğru üzerinde sıfırdır; bir bölgede özdeş olarak sıfır olmadığı için alan uygun değildir.

8. Sık yapılan hatalar

Karıştırılan kavramlar
HataDoğrusu
Düzlem gerilmede $\varepsilon_z=0$, düzlem şekil değiştirmede $\sigma_z=0$ sanmakTersi: düzlem gerilmede $\sigma_z=0$ ama $\varepsilon_z\ne0$; düzlem şekil değiştirmede $\varepsilon_z=0$ ama $\sigma_z=\nu(\sigma_x+\sigma_y)$.
Denge sağlanınca alanı "çözüm" saymakUygunluk da sağlanmalı; yoksa alanı üreten yer değiştirme yoktur.
Hacim kuvveti varken $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=0$ yazmakSağ taraf $-(1+\nu)\,\mathrm{div}\,\mathbf b$ (düzlem gerilme) ya da $-\mathrm{div}\,\mathbf b/(1-\nu)$'dir.
$E,\nu$ dönüşümünü ters yönde uygulamakGerilme → şekil değiştirme yönü: $E/(1-\nu^2)$, $\nu/(1-\nu)$.

9. Alıştırmalar

Alıştırma 10.1-1KolayKavramsalHangi problem tipi?

Şunları düzlem gerilme ya da düzlem şekil değiştirme olarak sınıflandırın: (a) uzun bir tünel kaplaması, (b) delikli ince bir sac, (c) dişli çarkın ince bir dişi, (d) uzun bir istinat duvarı, (e) içten basınçlı, uçları kapalı olmayan uzun boru.

İpucu

Soru: $z$ yönünde boyut küçük mü (yüzeyler serbest), yoksa büyük ve hareket engellenmiş mi?

Çözüm

(a) düzlem şekil değiştirme, (b) düzlem gerilme, (c) düzlem gerilme (diş genişliği küçükse), (d) düzlem şekil değiştirme, (e) kesit gerilmeleri bakımından düzlem şekil değiştirmeye benzer, ama uçlar serbestse $\varepsilon_z$ sabit ve sıfırdan farklıdır ("genelleştirilmiş düzlem şekil değiştirme").

Alıştırma 10.1-2KolaySayısalAlüminyumda dönüşüm

$E=70$ GPa, $\nu=0{,}33$ olan alüminyum için düzlem şekil değiştirme formüllerinde kullanılacak $E'$ ve $\nu'$'yü bulun.

İpucu

$E'=E/(1-\nu^2)$, $\nu'=\nu/(1-\nu)$.

Çözüm

$E'=70/(1-0{,}1089)=78{,}55$ GPa; $\nu'=0{,}33/0{,}67=0{,}4925$. Kontrol: ters dönüşüm $E'(1+2\nu')/(1+\nu')^2=78{,}55\cdot1{,}985/2{,}2276=70{,}0$ GPa ✓.

Alıştırma 10.1-3OrtaÇıkmış soru tipiDenge var, uygunluk var mı?

Hacim kuvvetsiz düzlem gerilmede $\sigma_x=cxy^2$, $\sigma_y=cx^3/3$, $\tau_{xy}=-cy^3/3$ ($c$ sabit). Denge ve uygunluğu denetleyin.

İpucu

Önce iki denge denklemi; sonra $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)$.

Çözüm

$x$: $cy^2-cy^2=0$ ✓; $y$: $0+0=0$ ✓. $\nabla^2(cxy^2+cx^3/3)=2cx+2cx=4cx\ne0$ ✗. Alan dengededir ama uygun değildir; fiziksel bir çözüm değildir.

Alıştırma 10.1-4ZorSayısalHangi hacim kuvveti?

Düzlem gerilmede $\sigma_x=\gamma y$, $\sigma_y=(\gamma+2k)y$, $\tau_{xy}=-2kx$ ($\gamma$, $k$ sabit, $y$ yukarı). Dengeyi sağlayan hacim kuvvetini bulun, uygunluğu denetleyin ve fiziksel anlamını söyleyin.

İpucu

$b_x=-(\sigma_{x,x}+\tau_{xy,y})$, $b_y=-(\tau_{xy,x}+\sigma_{y,y})$; sonra \eqref{eq:uyg-s}.

Çözüm

$b_x=-(0+0)=0$, $b_y=-(-2k+\gamma+2k)=-\gamma$: aşağı yönlü düzgün hacim kuvveti, yani birim hacim ağırlığı $\gamma=\rho g$ olan öz ağırlık. $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=0$ ve $\mathrm{div}\,\mathbf b=0$ ⇒ uygunluk sağlanır ✓. Alan, öz ağırlık altındaki bir levhanın olası bir çözümüdür.

10. Özet

Özet
  • Elastisite: 15 bilinmeyen, 15 denklem (denge 3, kinematik 6, Hooke 6) + sınır koşulları.
  • Düzlem gerilme: $\sigma_z=0$, $\varepsilon_z=-\nu(\sigma_x+\sigma_y)/E$. Düzlem şekil değiştirme: $\varepsilon_z=0$, $\sigma_z=\nu(\sigma_x+\sigma_y)$.
  • Geçiş: $E\to E/(1-\nu^2)$, $\nu\to\nu/(1-\nu)$.
  • Uygunluk gerilmelerle: hacim kuvveti yoksa $\nabla^2(\sigma_x+\sigma_y)=0$; elastik sabitler girmez.
  • Bir alanın fiziksel olması için denge ve uygunluk gerekir; çözüm ters ya da yarı ters yöntemle aranır.

Sıradaki ders, dengeyi kendiliğinden sağlayan bir fonksiyonla bu denklemleri tek bir denkleme indiriyor: Airy gerilme fonksiyonu.

11. Kaynaklar

  • A. C. Ugural, S. K. Fenster, Advanced Mechanics of Materials and Applied Elasticity, Pearson — Bölüm 3, §3.2–3.5 ve §3.7 (alan denklemleri, düzlem şekil değiştirme ve düzlem gerilme, karşılaştırma, çözüm yöntemleri). ders klasöründe
  • W. F. Chen, A. F. Saleeb, Constitutive Equations for Engineering Materials, Cilt 1: Elasticity and Modeling, Elsevier — Bölüm 2, §2.12 (denge denklemleri). ders klasöründe
  • S. P. Timoshenko, J. N. Goodier, Theory of Elasticity, 3. baskı, McGraw-Hill, 1970 — iki boyutlu problemler ve gerilmeler cinsinden uygunluk.
  • M. H. Sadd, Elasticity: Theory, Applications, and Numerics, 3. baskı, Academic Press, 2014 — düzlem elastisite formülasyonu.

Metin, örnekler ve şekiller bu kaynaklardaki konular çalışılarak özgün olarak yazılmıştır; kaynak metni, şekli ya da problemi kopyalanmamıştır. Tüm kaynaklar: toplu kaynakça.