Akademik / MKC 516 / Hafta 4 / Ders 4.1

Hafta 4 · Ders 4.1 · ~60 dk

Düzlem gerilme ve indirgenmiş rijitlik: [S] ve [Q]

Bir tabaka ince ve yükü düzleminde taşıyorsa kalınlık doğrultusundaki gerilmeleri sıfır kabul edebiliriz; 6×6'lık problem 3×3'e iner. Bu derste [S] ve [Q] matrislerini kuruyor, [Q]'nun neden [C]'nin bir köşesi olmadığını gösteriyoruz.

Bu derste öğrenecekleriniz

  • Düzlem gerilme kabulünün dayanağını ve geçersiz olduğu bölgeleri açıklamak
  • Ortotrop Hooke yasasını düzlem gerilmeye indirgeyip [S] ve [Q] matrislerini yazmak
  • [Q] terimlerini mühendislik sabitleriyle ve [C]'den yoğunlaştırmayla hesaplamak
  • Verilen gerilmeden şekil değiştirmeleri (ε₃ dahil), verilen şekil değiştirmeden gerilmeleri bulmak
  • Özel ortotrop tabakayı tanımlamak
Hafta
Hafta 4 — Tek yönlü lif takviyeli tabakanın gerilme–şekil değiştirme ilişkileri
Süre
~60 dk
Ön koşul
Ders 3.3 (ortotrop [S] ve [C], karşılıklılık).
Resmî çıktı
  • ÖÇ 3. Kompozit malzemelerin gerilme şekil değiştirme bağıntıları hakkında bilgi sahibi olacaktır.
Kaynak: ders katalog formu (Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 4 ve 7)

1. Neden öğreniyoruz?

Hafta 3'te ortotrop malzemeyi altı gerilme ve altı şekil değiştirmeyle, 6×6 matrislerle tanımladık. Oysa bir tabakanın kalınlığı genellikle 0,1–0,3 mm'dir ve yükler tabakanın düzleminde taşınır. Bu durumda kalınlık doğrultusundaki üç gerilmeyi sıfır kabul edebiliriz; problem 3×3'e iner. Kursun geri kalanının neredeyse tamamı, tabakalı yapıların ABD matrisleri (Hafta 10–11) ve hasar analizi (Hafta 6, 12) dahil, bu derste kuracağımız $[Q]$ matrisinin üzerine oturur.

Bir uyarı da baştan: $[Q]$, $[C]$'nin sol üst köşesi değildir. Kalınlık doğrultusunda gerilme sıfır olduğu için malzeme orada serbestçe incelip kalınlaşır; bu serbestlik rijitlikleri düşürür.

2. Ön bilgiler

Ön bilgi

Ders 3.3'ten

Ortotrop malzemenin malzeme eksenlerindeki esneklik matrisi:

$$ S_{11} = \frac{1}{E_1},\ S_{22} = \frac{1}{E_2},\ S_{12} = -\frac{\nu_{12}}{E_1},\ S_{13} = -\frac{\nu_{13}}{E_1},\ S_{23} = -\frac{\nu_{23}}{E_2},\ S_{66} = \frac{1}{G_{12}},\ \ldots $$

Karşılıklılık: $\nu_{21} = \nu_{12}E_2/E_1$. $[C] = [S]^{-1}$. Voigt sırası 1, 2, 3, 23, 31, 12; kayma şekil değiştirmeleri mühendislik kaymasıdır ($\gamma_{12} = 2\varepsilon_{12}$).

3. Düzlem gerilme kabulü

İnce bir levhanın üst ve alt yüzeyleri dış yükten serbestse orada $\sigma_3 = \tau_{31} = \tau_{23} = 0$'dır. Levha ince olduğundan bu gerilmelerin kalınlık boyunca yüzeydeki değerlerinden çok az değiştiği, yani levhanın içinde de sıfır olduğu kabul edilir [Kaw, Bölüm 2.4.1, s. 99–100] [Tüfekçi, Bölüm 2, slayt 103–104]. Bu duruma düzlem gerilme (İng. plane stress) diyoruz.

Düzlem gerilme altında ince tabaka Eğik perspektifle çizilmiş ince bir levha; lifler 1 doğrultusunda. Kenarlarda düzlem içi σ1, σ2 ve τ12 okları var. Üst yüzeyde σ3, τ31 ve τ23'ün sıfır olduğu yazıyor; 3 ekseni kalınlık doğrultusunda. σ1 σ2 σ2 σ1 1 2 3 üst ve alt yüzey yüksüz: σ3 = τ31 = τ23 = 0
Şekil 1. Düzlem gerilme altında tek yönlü ince tabaka. Yükler yalnız 1–2 düzleminde; kalınlık doğrultusundaki (3) gerilmeler sıfır kabul edilir. Kayma okları sadelik için çizilmedi.
Geçerlilik

Kabul nerede bozulur?

Serbest kenarlara yakın bölgeler (katmanlar arası gerilmeler, ayrılmanın başladığı yer), delik ve bağlantı çevreleri, kalınlık doğrultusunda yük alan parçalar (ör. kalın bir parçaya bastıran pim) ve kalın tabakalı yapılar. Bu kurstaki tabaka ve klasik laminasyon teorisi bu bölgeleri kapsamaz.

4. Hooke yasasının 3B'den 2B'ye indirgenmesi

Adım 1. Ortotrop esneklik bağıntısına (Ders 3.3, bağıntı 1) $\sigma_3 = \tau_{23} = \tau_{31} = 0$ koyalım:

$$ \varepsilon_3 = S_{13}\sigma_1 + S_{23}\sigma_2,\qquad \gamma_{23} = \gamma_{31} = 0 \tag{1} $$

$\varepsilon_3$ sıfır değildir ama bağımsız da değildir: düzlem içi gerilmelerden hesaplanır.

Adım 2. Geriye düzlem içi üç denklem kalır [Kaw, Eş. 2.77, s. 100]:

$$ \begin{Bmatrix}\varepsilon_1\\ \varepsilon_2\\ \gamma_{12}\end{Bmatrix} = \begin{bmatrix} S_{11} & S_{12} & 0\\ S_{12} & S_{22} & 0\\ 0 & 0 & S_{66}\end{bmatrix} \begin{Bmatrix}\sigma_1\\ \sigma_2\\ \tau_{12}\end{Bmatrix} \tag{2} $$

Esneklik terimleri 3B'dekilerle aynıdır: gerilmenin sıfır olduğu satırlar ve sütunlar silinir, kalanlar değişmez. Dört bağımsız terim vardır.

Adım 3. (2)'nin tersi alınınca indirgenmiş rijitlik matrisi (İng. reduced stiffness matrix; sembol $[Q]$; birim: GPa) $[Q]$ ortaya çıkar [Kaw, Eş. 2.78–2.79, s. 101]:

$$ \begin{Bmatrix}\sigma_1\\ \sigma_2\\ \tau_{12}\end{Bmatrix} = \begin{bmatrix} Q_{11} & Q_{12} & 0\\ Q_{12} & Q_{22} & 0\\ 0 & 0 & Q_{66}\end{bmatrix} \begin{Bmatrix}\varepsilon_1\\ \varepsilon_2\\ \gamma_{12}\end{Bmatrix},\quad Q_{11} = \frac{S_{22}}{S_{11}S_{22} - S_{12}^2},\ Q_{12} = \frac{-S_{12}}{S_{11}S_{22} - S_{12}^2},\ Q_{22} = \frac{S_{11}}{S_{11}S_{22} - S_{12}^2},\ Q_{66} = \frac{1}{S_{66}} \tag{3} $$

Adım 4. Mühendislik sabitleriyle ($S_{11}S_{22} - S_{12}^2 = (1 - \nu_{12}\nu_{21})/(E_1E_2)$ kullanarak) [Kaw, Eş. 2.93, s. 104–105] [Tüfekçi, Bölüm 2, slayt 109–113]:

$$ Q_{11} = \frac{E_1}{1 - \nu_{12}\nu_{21}},\quad Q_{12} = \frac{\nu_{12}E_2}{1 - \nu_{12}\nu_{21}},\quad Q_{22} = \frac{E_2}{1 - \nu_{12}\nu_{21}},\quad Q_{66} = G_{12} \tag{4} $$
Türetme [Q], [C]'den nasıl elde edilir? (yoğunlaştırma)

Rijitlik biçiminden başlayalım: $\sigma_3 = C_{13}\varepsilon_1 + C_{23}\varepsilon_2 + C_{33}\varepsilon_3 = 0$ koşulundan

$$ \varepsilon_3 = -\frac{C_{13}\varepsilon_1 + C_{23}\varepsilon_2}{C_{33}} $$

Bunu $\sigma_1 = C_{11}\varepsilon_1 + C_{12}\varepsilon_2 + C_{13}\varepsilon_3$ ve $\sigma_2$ ifadesine koyarsak:

$$ Q_{ij} = C_{ij} - \frac{C_{i3}C_{j3}}{C_{33}}\quad (i, j = 1, 2),\qquad Q_{66} = C_{66} \tag{5} $$

$C_{i3}C_{j3}/C_{33} > 0$ olduğundan (pozitif tanımlılık) $Q_{11} < C_{11}$, $Q_{22} < C_{22}$: kalınlık doğrultusunda serbest bırakılan malzeme daha yumuşaktır. Bu, Kaw'ın Alıştırma 2.13'te sorduğu farktır [Kaw, s. 101].

Dört soru

Bağıntı (1)–(5) için dört soru

  • Nereden geliyor? Ortotrop Hooke yasası + $\sigma_3 = \tau_{23} = \tau_{31} = 0$. $[S]$'de satır silmek, $[C]$'de yoğunlaştırma gerektirir.
  • Hangi şartlarda geçerli? İnce tabaka, düzlem dışı yük yok, malzeme eksenleri (1 lif, 2 dik). Kenarlardan ve deliklerden uzakta.
  • Nasıl uygulanır? Dört sabit $E_1, E_2, \nu_{12}, G_{12}$ yeter. $[Q]$ (4) ile ya da (2)'nin sayısal tersiyle bulunur; ikisi aynı sonucu verir. $\varepsilon_3$ gerekiyorsa ayrıca $\nu_{13}, \nu_{23}$ gerekir.
  • Sonuç ne anlama gelir? $1 - \nu_{12}\nu_{21}$ birden çok az küçüktür (karbon/epoksi için ≈ 0,996), bu yüzden $Q_{11} \approx E_1$, $Q_{22} \approx E_2$. Bu yakınlık düzlem gerilmeden gelir; $[C]$'de böyle değildi ($C_{22}$, $E_2$'nin %59 üstündeydi).

5. Özel ortotrop tabaka

(2) ve (3)'te $S_{16} = S_{26} = Q_{16} = Q_{26} = 0$'dır: malzeme eksenlerinde normal gerilmeler kayma şekil değiştirmesi, kayma gerilmesi de normal şekil değiştirme yaratmaz. Yükü malzeme eksenlerinde verilen tek yönlü tabakaya özel ortotrop tabaka (İng. specially orthotropic lamina) denir [Kaw, s. 105]. Dik açılı dokuma kumaşlar ve tek doğrultuda hizalanmış kısa lifli tabakalar da (kendi simetri eksenlerinde) özel ortotroptur. Lifler yük eksenine açılıysa bu sıfırlar dolar; bu, Hafta 5'in konusudur.

6. Çözümlü örnekler

Çözümlü örnek 4.1.1Temel

Grafit/epoksi: [S], [Q] ve şekil değiştirmeler

Verilenler

Tek yönlü grafit/epoksi: $E_1 = 181$, $E_2 = 10{,}3$ GPa, $\nu_{12} = 0{,}28$, $G_{12} = 7{,}17$ GPa [Kaw, Tablo 2.1, s. 106]. Malzeme eksenlerinde gerilmeler: $\sigma_1 = 2$, $\sigma_2 = -3$, $\tau_{12} = 4$ MPa [Kaw, Örnek 2.6, s. 105–109]. Kalınlık doğrultusu için ayrıca $\nu_{13} = 0{,}27$, $\nu_{23} = 0{,}60$ (Kaw Örnek 2.5).

İstenenler

$[S]$, $\nu_{21}$, $[Q]$; 1–2 eksenlerinde şekil değiştirmeler ve $\varepsilon_3$.

Model ve kabuller

Düzlem gerilme, özel ortotrop tabaka; (1)–(4). Birim: GPa ve 1/GPa; MPa × 1/GPa = 10⁻³.

Çözüm

Esneklik: $S_{11} = 1/181 = 5{,}525\times10^{-3}$, $S_{12} = -0{,}28/181 = -1{,}547\times10^{-3}$, $S_{22} = 1/10{,}3 = 97{,}09\times10^{-3}$, $S_{66} = 1/7{,}17 = 139{,}5\times10^{-3}$ (1/GPa).

İkincil Poisson oranı: $\nu_{21} = 0{,}28(10{,}3)/181 = 0{,}01593$; $1 - \nu_{12}\nu_{21} = 0{,}99554$.

İndirgenmiş rijitlik (4): $Q_{11} = 181/0{,}99554 = 181{,}8$, $Q_{12} = 0{,}28(10{,}3)/0{,}99554 = 2{,}897$, $Q_{22} = 10{,}3/0{,}99554 = 10{,}35$, $Q_{66} = 7{,}17$ GPa.

Şekil değiştirmeler (2):

$$ \varepsilon_1 = 5{,}525(2) - 1{,}547(-3) = 15{,}69\times10^{-6},\quad \varepsilon_2 = -1{,}547(2) + 97{,}09(-3) = -294{,}4\times10^{-6},\quad \gamma_{12} = 139{,}5(4) = 557{,}9\times10^{-6} $$

(Çarpımlar 10⁻³ 1/GPa × MPa = 10⁻⁶.) Kalınlık doğrultusu (1): $\varepsilon_3 = -\dfrac{0{,}27}{181}(2) - \dfrac{0{,}60}{10{,}3}(-3) = (-2{,}98 + 174{,}8)\times10^{-6} = 171{,}8\times10^{-6}$.

Birim kontrolü

$[S][Q] = [I]$ ✓ (sayısal ters alma aynı $[Q]$'yu veriyor). Şekil değiştirmeler boyutsuz ✓.

Fiziksel ve mühendislik yorumu

Lif doğrultusundaki 2 MPa yalnız 15,7 μ uzama yaratırken life dik 3 MPa basma 294 μ kısalma yaratıyor: aynı mertebedeki gerilmelere 19 kat farklı tepki. Kalınlık sıfır gerilmeli olmasına karşın 172 μ kalınlaşıyor: $\sigma_2$ basmasının Poisson etkisi ($\nu_{23} = 0{,}6$). Düzlem gerilme “şekil değiştirme sıfır” demek değildir.

Kaynak: A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı (2006), Örnek 2.6, s. 108–109. Kaw'ın çözümündeki $[S]^{-1}$ matrisinde $Q_{66}$ “7,117 × 10⁹ Pa” diye basılmış; doğrusu 7,17 × 10⁹ Pa'dır (birkaç satır yukarıda doğru verilmiş). Ayrıca sonuçların sözel listesinde $\varepsilon_2$'nin eksi işareti düşmüş; matris çarpımı $-294{,}4$ μ verir.

Benzer problem — kendinizi sınayınCam/epoksi tabaka

Kaw Tablo 2.1'deki cam/epoksi ($E_1 = 38{,}6$, $E_2 = 8{,}27$ GPa, $\nu_{12} = 0{,}26$, $G_{12} = 4{,}14$ GPa) için $[Q]$'yu bulun ve $\sigma_1 = 40$, $\sigma_2 = 6$, $\tau_{12} = -8$ MPa altındaki şekil değiştirmeleri hesaplayın.

İpucu

Önce $\nu_{21}$; sonra (4) ve (2).

Çözümü göster

$\nu_{21} = 0{,}05570$; $1 - \nu_{12}\nu_{21} = 0{,}98552$. $Q_{11} = 39{,}17$, $Q_{12} = 2{,}182$, $Q_{22} = 8{,}392$, $Q_{66} = 4{,}14$ GPa. $S_{11} = 25{,}91$, $S_{12} = -6{,}736$, $S_{22} = 120{,}9$, $S_{66} = 241{,}5$ (×10⁻³ 1/GPa). $\varepsilon_1 = 995{,}9$ μ, $\varepsilon_2 = 456{,}1$ μ, $\gamma_{12} = -1932$ μ. Not: $\varepsilon_2$ pozitif; çünkü $\sigma_2$'nin uzatması ($120{,}9 \times 6 = 725$ μ), $\sigma_1$'in Poisson büzülmesinden ($-269$ μ) büyük.

Çözümlü örnek 4.1.2Temel

[Q] ile [C] arasındaki fark

Verilenler

Ders 3.3, Örnek 3.3.1'deki grafit/epoksinin 3B rijitlik matrisi (GPa): $C_{11} = 184{,}98$, $C_{12} = 7{,}270$, $C_{13} = 7{,}204$, $C_{22} = 16{,}379$, $C_{23} = 9{,}939$, $C_{33} = 16{,}374$.

İstenenler

(5) ile $[Q]$'yu bulun; (4) ile karşılaştırın.

Model ve kabuller

Düzlem gerilme yoğunlaştırması (5).

Çözüm

$$ Q_{11} = 184{,}98 - \frac{7{,}204^2}{16{,}374} = 184{,}98 - 3{,}170 = 181{,}81\ \text{GPa} $$ $$ Q_{12} = 7{,}270 - \frac{7{,}204(9{,}939)}{16{,}374} = 7{,}270 - 4{,}373 = 2{,}897\ \text{GPa},\qquad Q_{22} = 16{,}379 - \frac{9{,}939^2}{16{,}374} = 10{,}346\ \text{GPa} $$

Birim kontrolü

GPa ✓. Örnek 4.1.1'deki (4) sonuçlarıyla (181,8; 2,897; 10,35) aynı ✓.

Fiziksel ve mühendislik yorumu

$C_{22} = 16{,}38$'den $Q_{22} = 10{,}35$'e %37'lik düşüş: kalınlık doğrultusundaki tutulma kalkınca enine rijitlik neredeyse $E_2$'ye iner. Lif doğrultusunda fark yalnız %1,7. Pratik sonuç: ince tabakalı yapıda $[C]$'nin terimlerini kullanmak enine rijitliği ciddi biçimde fazla tahmin ettirir.

Benzer problem — kendinizi sınayınÖdev 1 malzemesi

AS4/3501-6 karbon/epoksi için $E_1 = 142$, $E_2 = 10{,}3$ GPa, $\nu_{12} = 0{,}27$, $G_{12} = 7{,}2$ GPa veriliyor [Ödev 1, Tablo 2]. $[Q]$'yu bulun; $Q_{11}$, $E_1$'den yüzde kaç büyük?

İpucu

$\nu_{21}$'yi karşılıklılıktan hesaplayın (tablodaki yuvarlanmış 0,02'yi değil).

Çözümü göster

$\nu_{21} = 0{,}01958$; $1 - \nu_{12}\nu_{21} = 0{,}99471$. $Q_{11} = 142{,}75$, $Q_{12} = 2{,}796$, $Q_{22} = 10{,}355$, $Q_{66} = 7{,}2$ GPa. $Q_{11}/E_1 = 1{,}0053$: yalnız %0,53.

Kendiniz deneyin

Araç dört mühendislik sabitinden $[S]$ ve $[Q]$'yu hesaplar; isterseniz $\nu_{13}$ ve $\nu_{23}$'ü girerek $\varepsilon_3$'ü de bulur. Gerilme verip şekil değiştirme ya da tersini hesaplayabilirsiniz. Kaw Tablo 2.1'deki üç malzeme ve Ödev 1 malzemesi hazır yüklüdür.

[S] ve [Q] hesaplayıcıBağıntı (1)–(4) · GPa, MPa

Bu araç JavaScript ile çalışır. Kapalıysa Örnek 4.1.1'deki matrisleri kullanabilirsiniz.

7. Sık yapılan hatalar

  • $[Q]$ yerine $[C]$'nin üst köşesini almak. Örnek 4.1.2: enine rijitlikte %58 fazla.
  • Düzlem gerilmede $\varepsilon_3 = 0$ sanmak. Gerilme sıfırdır, şekil değiştirme değil (1).
  • $Q_{12}$'yi $\nu_{12}E_1/(1 - \nu_{12}\nu_{21})$ yazmak. Doğrusu $\nu_{12}E_2 = \nu_{21}E_1$ ile yazılır.
  • $Q_{66}$'yı $2G_{12}$ almak. Vektörde mühendislik kayması $\gamma_{12}$ olduğundan $Q_{66} = G_{12}$'dir; 2 çarpanı tansör yazımında çıkar.
  • Birim karışıklığı. GPa ile MPa çarpılınca 10⁻³ kuvveti doğar; sonuçları μ (10⁻⁶) cinsine çevirirken bir 10³ daha kayabilir.

8. Alıştırmalar

Alıştırma 1KolaySayısalBor/epoksi [Q]

Bor/epoksi: $E_1 = 204$, $E_2 = 18{,}5$ GPa, $\nu_{12} = 0{,}23$, $G_{12} = 5{,}59$ GPa [Kaw, Tablo 2.1]. $[Q]$'yu bulun.

İpucu

$\nu_{21} = 0{,}23(18{,}5)/204$.

Çözümü göster

$\nu_{21} = 0{,}02086$; $1 - \nu_{12}\nu_{21} = 0{,}99520$. $Q_{11} = 205{,}0$, $Q_{12} = 4{,}276$, $Q_{22} = 18{,}59$, $Q_{66} = 5{,}59$ GPa.

Alıştırma 2KolayKavramsalKaç sabit?

Düzlem gerilmedeki tek yönlü tabakanın davranışı için kaç bağımsız sabit gerekir? Bu sayı Ders 3.3'teki 9'dan neden küçük?

İpucu

(2)'deki terimleri sayın.

Çözümü göster

Dört: $E_1, E_2, \nu_{12}, G_{12}$ (ya da $S_{11}, S_{12}, S_{22}, S_{66}$). Düzlem dışı gerilmeler sıfır olduğundan $E_3, G_{23}, G_{31}$ düzlem içi davranışa girmez; $\nu_{13}, \nu_{23}$ yalnız $\varepsilon_3$'ü hesaplamak için gerekir.

Alıştırma 3OrtaSayısalŞekil değiştirmeden gerilme

Örnek 4.1.1'deki grafit/epoksi tabakada şekil değiştirme ölçerler $\varepsilon_1 = 1000$ μ, $\varepsilon_2 = -500$ μ, $\gamma_{12} = 800$ μ okuyor. Gerilmeleri bulun.

İpucu

$\{\sigma\} = [Q]\{\varepsilon\}$; GPa × 10⁻⁶ = kPa, ×10³ ile MPa.

Çözümü göster

$\sigma_1 = 181{,}8(1{,}0) + 2{,}897(-0{,}5) = 180{,}4$ MPa; $\sigma_2 = 2{,}897(1{,}0) + 10{,}35(-0{,}5) = -2{,}28$ MPa; $\tau_{12} = 7{,}17(0{,}8) = 5{,}74$ MPa (şekil değiştirmeler 10⁻³ cinsinden).

Alıştırma 4OrtaTüretme(4)'ün türetimi

(3)'ten başlayarak $Q_{11} = E_1/(1 - \nu_{12}\nu_{21})$ olduğunu gösterin.

İpucu

$S_{11}S_{22} - S_{12}^2 = \dfrac{1}{E_1E_2} - \dfrac{\nu_{12}^2}{E_1^2}$; $\nu_{12}/E_1 = \nu_{21}/E_2$.

Çözümü göster

$S_{11}S_{22} - S_{12}^2 = \dfrac{1}{E_1E_2} - \dfrac{\nu_{12}}{E_1}\dfrac{\nu_{21}}{E_2} = \dfrac{1 - \nu_{12}\nu_{21}}{E_1E_2}$. $Q_{11} = S_{22}/(\ldots) = \dfrac{1}{E_2}\cdot\dfrac{E_1E_2}{1 - \nu_{12}\nu_{21}} = \dfrac{E_1}{1 - \nu_{12}\nu_{21}}$ ✓.

Alıştırma 5ZorTüretmeDüzlem şekil değiştirme karşılaştırması

Kalın bir parçanın ortasında kalınlık doğrultusunda şekil değiştirme engellenmiş olsun ($\varepsilon_3 = 0$, düzlem şekil değiştirme). Bu durumda düzlem içi rijitlik matrisi nedir? Örnek 4.1.2'deki sayılarla $\sigma_2/\varepsilon_2$ ($\varepsilon_1 = \gamma_{12} = 0$) iki durumda nasıl farklıdır?

İpucu

$\varepsilon_3 = 0$ ise $[C]$'nin satır ve sütunları doğrudan silinir.

Çözümü göster

Düzlem şekil değiştirmede rijitlik terimleri $C_{11}, C_{12}, C_{22}, C_{66}$'dır (silme, yoğunlaştırma yok). $\sigma_2/\varepsilon_2$: düzlem şekil değiştirmede $C_{22} = 16{,}38$ GPa, düzlem gerilmede $Q_{22} = 10{,}35$ GPa. Gerçek bir parçanın kenarından içine doğru davranış bu iki uç arasında geçiş yapar.

Alıştırma 6OrtaKavramsalHangi tabakalar özel ortotrop?

Aşağıdakilerden hangileri kendi eksenlerinde yüklendiğinde özel ortotroptur: (a) tek yönlü tabaka, (b) düz dokuma (0/90) kumaş tabaka, (c) rastgele kısa lifli keçe, (d) 30° açıyla yüklenen tek yönlü tabaka?

İpucu

$Q_{16} = Q_{26} = 0$ olması için ne gerekir?

Çözümü göster

(a) ve (b) evet. (c) düzlemde yaklaşık izotroptur; izotrop malzeme de her eksende $Q_{16} = Q_{26} = 0$ verdiğinden özel ortotrop gibi davranır. (d) hayır: eksen dışı yükleme kayma bağlaşımı yaratır (Hafta 5).

9. Özet

Özet
  • İnce tabakada $\sigma_3 = \tau_{23} = \tau_{31} = 0$ (düzlem gerilme); $\varepsilon_3 = S_{13}\sigma_1 + S_{23}\sigma_2 \ne 0$.
  • $[S]$: 3B'deki terimler aynen kalır, dört bağımsız terim. $[Q] = [S]^{-1}$.
  • $Q_{11} = E_1/(1 - \nu_{12}\nu_{21})$, $Q_{12} = \nu_{12}E_2/(1 - \nu_{12}\nu_{21})$, $Q_{22} = E_2/(1 - \nu_{12}\nu_{21})$, $Q_{66} = G_{12}$.
  • $Q_{ij} = C_{ij} - C_{i3}C_{j3}/C_{33}$: $[Q]$, $[C]$'nin köşesi değildir, daha yumuşaktır.
  • Malzeme eksenlerinde yüklenen tek yönlü tabaka özel ortotroptur: normal–kayma bağlaşımı yok.

Ders 4.2'de bu bağıntıları sayısal problemlerde ve deneylerde kullanıyoruz: dört sabit hangi deneylerle ölçülür, ölçülen şekil değiştirmeden gerilme nasıl bulunur?

Bu dersteki terimler

Terimler ilk geçtikleri sırayla listelendi. Tanımların tamamı terimler sözlüğünde.

Bu derste tanımlanan terimler
TürkçeİngilizceSembolBirim
düzlem gerilmeplane stress——
indirgenmiş rijitlik matrisireduced stiffness matrix$[Q]$GPa
özel ortotrop tabakaspecially orthotropic lamina——

Kaynaklar

  • E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Bölüm 2: Tabakanın Makromekaniği, ders notları (slayt, 237 s.), İTÜ, 2026. — slayt 103–120 (düzlem gerilme, [S]–[Q], mühendislik sabitleriyle ilişki, örnek)
  • A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı, CRC Press (Taylor & Francis), Boca Raton, 2006. Dersin resmî ders kitabı. — Bölüm 2.4 (s. 99–109), Eş. 2.76–2.93, Örnek 2.6
  • E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Ödev 1, İTÜ, 9 Nisan 2026. — AS4/3501-6 malzeme verisi (benzer problem)

Bütün kurs için toplu liste: kaynakça. Sayfadaki hesaplar, kaynakların değerleri kullanılarak bağımsız olarak yeniden yapıldı. Hata görürseniz moc.kecicuktu@ofni adresine yazabilirsiniz.