Akademik / MKC 516 / Hafta 1 / Ders 1.1

Hafta 1 · Ders 1.1 · ~60 dk

Kompozit malzeme nedir? Bileşenler, ölçekler ve temel terimler

Bir uçak gövdesi panelinden tek bir lifin içine kadar inen ölçek zincirini kuruyor, kursun geri kalanında kullanacağımız temel terimleri tanımlıyoruz. İlk hesabımız kompozitin yoğunluğu, ilk sürprizimiz de tek yönlü bir tabakanın yöne ne kadar bağlı olduğu.

Bu derste öğrenecekleriniz

  • Kompozit malzemeyi tanımlamak; lif, matris ve arayüzün görevlerini açıklamak
  • Lif → tabaka → katmanlı yapı → yapı elemanı ölçek zincirini ve mikromekanik–makromekanik ayrımını açıklamak
  • Lif hacim ve kütle oranlarını birbirine çevirmek, kompozitin yoğunluğunu türetmek ve hesaplamak
  • İzotrop–anizotrop–ortotrop ve homojen–heterojen kavramlarını örneklerle ayırt etmek
  • Tek yönlü bir tabakanın yük doğrultusundaki elastisite modülünü açıya göre hesaplamak ve yorumlamak
Hafta
Hafta 1 — Kompozit malzemelerin genel kavramları, sınıflandırılması, kullanım alanları
Süre
~60 dk
Ön koşul
Mukavemetten gerilme, şekil değiştirme ve Hooke yasası. Gerekli kısım Ön bilgiler bölümünde özetlendi.
Resmî çıktı
  • ÖÇ 1. Kompozit malzemelerin tanımı, karakteristikleri ve davranışları hakkında bilgi sahibi olacaktır.
Kaynak: ders katalog formu (Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 4 ve 7)

1. Neden öğreniyoruz?

Boeing, 787 yolcu uçağının yapısal ağırlığının yüzde 50'sinin kompozit, yalnız yüzde 12'sinin alüminyum olacağını açıkladığında havacılıkta bir dönem kapandı [Griffiths 2005]. Rüzgâr türbini kanatlarında durum benzer: kabuk cam/epoksi sandviç yapıdır, uzun kanatların yükü taşıyan kiriş başlıklarında karbon lif kullanılır ve malzeme seçimini belirleyen ölçüt rijitliğin ağırlığa oranıdır [Mishnaevsky vd. 2017]. Bina cephelerinde de iki ince levha ile hafif bir çekirdekten oluşan kompozit paneller yaygındır [Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 156–158].

Bu parçaların ortak özelliği, malzemenin parçayla birlikte tasarlanmasıdır. Çelikten bir levha alırsınız ve her yönde aynı davranır. Karbon/epoksi bir panelde ise lifleri hangi yöne koyduğunuz, kaç tabaka kullandığınız ve tabakaları hangi sırayla dizdiğiniz panelin rijitliğini ve mukavemetini belirler. Bunu hesaplayabilmek için önce dilin temelini kurmamız gerekiyor: kompozit nedir, hangi ölçeklerde incelenir ve "yöne bağlı" davranış sayısal olarak ne kadar büyüktür?

2. Ön bilgiler

Ön bilgi

Bu derste kullanacağımız mukavemet bilgisi

  • Gerilme $\sigma = F/A$; birimi MPa (1 MPa = 1 N/mm²). Kayma gerilmesi $\tau$.
  • Şekil değiştirme $\varepsilon = \Delta L / L$ (boyutsuz); kayma şekil değiştirmesi $\gamma$ (radyan). Bu derste $\gamma$ her zaman mühendislik kayma şekil değiştirmesidir, yani dik açıdaki toplam değişimdir.
  • Hooke yasası (tek eksenli): $\sigma = E\varepsilon$, $\tau = G\gamma$. Yükleme doğrultusuna dik doğrultuda Poisson büzülmesi: $\varepsilon_{\text{enine}} = -\nu\,\varepsilon_{\text{eksenel}}$. İzotrop malzemede $G = E/[2(1+\nu)]$.
  • Düzlemde gerilme dönüşümü: x eksenine θ açısı yapan bir doğrultudaki normal gerilme (Mohr dairesi): $$\sigma_{x'} = \sigma_x\cos^2\theta + \sigma_y\sin^2\theta + 2\tau_{xy}\sin\theta\cos\theta$$ Bölüm 8'deki türetimde yalnız bunu kullanacağız.
  • Birimler: 1 GPa = 1000 MPa; 1 g/cm³ = 1000 kg/m³; 1 μm = 10⁻³ mm.

Gerilme ve şekil değiştirmenin tansör olarak ayrıntılı anlatımı Hafta 3'te bu kursta, daha geniş hâli MKC 523 — Gerilme ölçütleri ve denge sayfasında.

3. Kompozit malzeme nedir?

Ders notlarındaki tanım şöyle:

“Kompozit malzeme, makroskopik seviyede birleşen ve birbirleri içinde çözünmeyen iki veya daha fazla bileşenden oluşan yapısal bir malzemedir.”

Kaynak: E. Tüfekçi, MKC 516 ders notları, Bölüm 1: Giriş, slayt 8.

Kompozit malzeme (İng. composite material) tanımındaki iki ifade belirleyicidir:

  • Makroskopik ölçekte birleşme. Bileşenleri mikroskopla (çoğu zaman gözle) ayırt edebilirsiniz. Karbon/epoksi bir kesitte lifler ve aralarındaki reçine ayrı ayrı görünür.
  • Birbiri içinde çözünmeme. Bileşenler atom düzeyinde karışırsa sonuç alaşımdır, kompozit değildir. Çelik demir ile karbonun alaşımıdır; betonarme ise çelik ile betonun kompozitidir [Zor, s. 7, 13].

Amaç, bileşenlerin tek başına sağlayamadığı bir özellik bileşimi elde etmektir. Epoksi reçine kolay şekillenir ama yumuşaktır (elastisite modülü yaklaşık 3,8 GPa). Karbon lif çok rijittir (yaklaşık 230 GPa) ama tek başına yalnız çekme taşıyan bir ip gibidir; basınç ya da eğilme taşıyamaz [Kaw, Tablo 1.5 ve 1.10, s. 20, 28]. İkisi birleşince lif doğrultusunda çelik kadar rijit, çeliğin beşte biri yoğunlukta bir malzeme ortaya çıkar.

Kompozit yeni bir fikir değildir: samanla güçlendirilmiş kerpiç, ahşap (selüloz lifleri lignin matrisi içinde), kemik ve kompozit yaylar bilinen örneklerdir [Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 11–16, 25–26]. Bu kursun konusu ise yirminci yüzyılda gelişen lif takviyeli kompozitler, özellikle de polimer matrisli olanlardır.

4. Bileşenler ve görevleri: lif, matris, arayüz

Lif takviyeli bir kompozitte üç ayrı “oyuncu” vardır:

  • Takviye (İng. reinforcement); bu kursta neredeyse her zaman lif (İng. fiber (fibre); sembol indis $f$). Yükün büyük kısmını lif taşır; kompozitin lif doğrultusundaki rijitliğini (İng. stiffness; birim: duruma göre (N/mm, N·mm²…)) ve mukavemetini (İng. strength; sembol $\sigma_{\ult}$; birim: MPa) belirler. Lifler genellikle 5–15 μm çapında binlerce filamentten oluşan demetler hâlinde satılır [Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 56].
  • Matris (İng. matrix; sembol indis $m$). Lifleri bir arada ve doğru konumda tutar, yükü liflere aktarır, lifleri nem, kimyasal ve aşınmaya karşı korur. Basınçta lifleri yanal olarak destekleyip tek tek burkulmalarını engeller. Bu yüzden enine rijitlik ve mukavemet, kayma rijitliği ve mukavemeti, basma mukavemeti, tabakalar arası kayma mukavemeti ve ısıl genleşme katsayısı büyük ölçüde matrise bağlıdır [Kaw, s. 15] [Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 94, 97].
  • Arayüz (İng. interface). Yük, matristen life arayüzdeki kayma gerilmesiyle geçer. Arayüz zayıfsa lif taşıyabileceği yükü alamaz; nem ve sıcak gazlar da çatlamış arayüzden lifere ulaşır [Kaw, s. 15–16].
Matristen life kayma ile yük aktarımı Boyuna kesitte yatay bir lif ve çevresindeki matris. Matrisin uçlarından çekme kuvveti uygulanıyor; lif yüzeyi boyunca kısa oklarla gösterilen kayma gerilmeleri yükü life aktarıyor. Lif uçlarına yakın bölgede kayma gerilmesi büyük, ortada küçük. PP lif matris sol uca yakın: arayüzde kayma τ büyük sağ uca yakın: τ büyük ortada: lif yükü taşıyor, τ küçük
Şekil 1. Matris, yükü arayüzdeki kayma gerilmesi τ ile life aktarır. Kısa bir lifin uçlarına yakın bölgede lif henüz tam yüklenmemiştir; bu yüzden uzun (sürekli) lifler kısa liflerden daha verimlidir. Ayrıntılı analiz bu kursun kapsamı dışında; şekil yalnız mekanizmayı göstermek için çizildi.

5. Ölçek zinciri: lif, tabaka, katmanlı yapı, yapı

Lif takviyeli bir yapıyı anlamak için birbirinin üstüne kurulan dört ölçekte çalışırız (Şekil 2):

  1. Lif ve matris (mikrometre). Lifler matris içinde dağılmıştır. Bu ölçekte malzeme açıkça iki fazlıdır.
  2. Tabaka (İng. lamina (ply, layer)) (0,1–0,3 mm kalınlık). Liflerin hepsi aynı doğrultudaysa tek yönlü tabaka (İng. unidirectional lamina) denir. Lif doğrultusuna 1 ekseni, tabaka düzleminde life dik doğrultuya 2 ekseni, kalınlık doğrultusuna 3 ekseni diyoruz. Bu eksenler bütün kurs boyunca aynı kalacak.
  3. Katmanlı yapı (İng. laminate) (birkaç mm). Tabakalar farklı açılarda üst üste dizilir. Her tabakanın lif doğrultusu, yapının x–y eksenlerine göre lif açısı (İng. fiber orientation angle; sembol $\theta$; birim: ° (derece)) ile verilir.
  4. Yapı elemanı (metre). Panel, boru, kanat, basınçlı kap.
Kompozit yapının ölçek zinciri Soldan sağa dört panel. Birinci: kare bir matris kesitinde dairesel lif kesitleri, lif çapı 5 ile 15 mikrometre. İkinci: içinde paralel lifler olan tek yönlü tabaka ve 1, 2, 3 eksenleri, kalınlık 0,1 ile 0,3 milimetre. Üçüncü: farklı açılarda dört tabakadan oluşan katmanlı yapı, birkaç milimetre. Dördüncü: lif sarılmış silindirik bir basınçlı kap, metre ölçeği. Altta her ölçeğe karşılık gelen inceleme düzeyi ve hafta numaraları yazılı. Lif ve matris lif çapı ≈ 5–15 μm 12 Tabaka (tek yönlü; 3 ekseni kalınlık) t ≈ 0,1–0,3 mm Katmanlı yapı ör. [0/45/−45/90] 0°45°−45°90° h ≈ birkaç mm Yapı elemanı ör. elyaf sarılmış basınçlı kap metre ölçeği Mikromekanik · Hafta 7–9 Tabaka · Hafta 3–6 Katmanlı yapı · Hafta 10–12 Tasarım · Hafta 13–14
Şekil 2. Ölçek zinciri ve kursun hangi haftasında hangi ölçeği inceleyeceğimiz. Akış Kaw'ın analiz şemasıyla aynıdır [Kaw, Şekil 1.35, s. 52]; çizim özgündür.

Bu zincir iki inceleme düzeyine karşılık gelir:

  • Mikromekanik (İng. micromechanics): lif ve matris ayrı fazlar olarak ele alınır ve bunların özelliklerinden, oranlarından ve dizilişinden tabakanın ortalama (etkin) özellikleri bulunur. “Karbon lif + epoksi + yüzde 60 lif → tabakanın $E_1$'i kaç?” sorusu mikromekanik bir sorudur.
  • Makromekanik (İng. macromechanics): tabaka, etkin özellikleri bilinen homojen bir malzeme kabul edilir; lif ve matris artık ayrı görülmez. Tabakaların açıları ve sırası üzerinden katmanlı yapının davranışı hesaplanır [Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 35] [Kaw, s. 51–52].
Sezgi

“Homojen kabul etmek” ne demek?

Bir tabakanın içinde lifler ve matris vardır; bir noktayı lifin üstünde seçerseniz özellikler başka, matrisin içinde seçerseniz başka çıkar. Ama tabaka kalınlığı (0,15 mm) bir lif çapının (yaklaşık 0,007 mm) yirmi katıdır ve bizi ilgilendiren gerilmeler binlerce lif üzerinde ortalanmış gerilmelerdir. Bu ölçekte tabakayı, ortalama özellikleri olan tek bir malzeme gibi düşünmek çok iyi bir yaklaşımdır. Hafta 3–6 ve 10–14'teki bütün hesaplar bu kabule dayanır.

6. Hacim oranı ve yoğunluk

Bir kompozitin en temel tarifi, içinde ne kadar lif olduğudur. Bunu lif hacim oranı (İng. fiber volume fraction; sembol $V_f$; birim: boyutsuz (0–1 veya %)) ile veririz. Kompozitin hacmi $v_c$, liflerin toplam hacmi $v_f$, matrisinki $v_m$ ise:

$$ V_f = \frac{v_f}{v_c}, \qquad V_m = \frac{v_m}{v_c} $$

Burada $V_m$ matris hacim oranıdır (İng. matrix volume fraction; sembol $V_m$; birim: boyutsuz). Yapısal kompozitlerde $V_f$ tipik olarak 0,45–0,70 arasındadır [Kaw, Tablo 2.1, s. 106].

Kompozitin yoğunluğu: türetim

Kabuller
  • Kompozitte boşluk (hava kabarcığı) yoktur: $v_c = v_f + v_m$, dolayısıyla $V_f + V_m = 1$.
  • Kütle korunur: $w_c = w_f + w_m$.
  • Lifin ve matrisin yoğunluğu (İng. density; sembol $\rho$; birim: kg/m³ (veya g/cm³)) ($\rho_f$, $\rho_m$) üretim sırasında değişmez.

Adım 1. Kütleleri yoğunluk ve hacim cinsinden yazalım: $w_f = \rho_f v_f$, $w_m = \rho_m v_m$, $w_c = \rho_c v_c$.

Adım 2. Kütle korunumuna yerleştirelim: $\rho_c v_c = \rho_f v_f + \rho_m v_m$.

Adım 3. Her iki tarafı $v_c$'ye bölelim:

$$ \rho_c = \rho_f V_f + \rho_m V_m = \rho_f V_f + \rho_m (1 - V_f) \tag{1} $$

Üreticiler reçine miktarını çoğu zaman kütlece verir (ör. “prepreg reçine içeriği ağırlıkça %35”). Bu yüzden lif kütle oranına (İng. fiber mass (weight) fraction; sembol $W_f$; birim: boyutsuz) da ihtiyacımız var: $W_f = w_f / w_c$, $W_m = 1 - W_f$. Bölme işlemini bu kez kütlelerle yaparsak:

$$ W_f = \frac{\rho_f v_f}{\rho_c v_c} = \frac{\rho_f}{\rho_c}\,V_f \tag{2} $$
Türetme Kütle oranından hacim oranına geçiş

Kütle oranları biliniyorsa hacimler $v_f = w_f/\rho_f$ ve $v_m = w_m/\rho_m$ olur. Hacim oranı tanımına yerleştirip pay ve paydayı $w_c$'ye bölersek:

$$ V_f = \frac{w_f/\rho_f}{w_f/\rho_f + w_m/\rho_m} = \frac{W_f/\rho_f}{W_f/\rho_f + W_m/\rho_m} \tag{3} $$

Bu bağıntı da yalnızca kütle korunumu ve boşluksuzluk kabulüne dayanır.

Dört soru

Bağıntı (1) için dört soru

  • Nereden geliyor? Kütle korunumu ve hacimlerin toplanabilirliğinden; başka hiçbir fiziksel kabul yok.
  • Hangi şartlarda geçerli? Boşluk yoksa. Gerçek parçalarda birkaç yüzdeye varan boşluk olabilir; o zaman ölçülen yoğunluk (1)'den küçük çıkar. Aradaki fark boşluk oranını hesaplamak için kullanılır (Hafta 7). Ayrıca $V_f$ bir ortalamadır; parçanın içinde yerel olarak değişebilir.
  • Nasıl uygulanır? $\rho_f$, $\rho_m$ ve $V_f$ (ya da kütle oranları ve (3)) ile doğrudan. Aşağıdaki iki örnek.
  • Sonuç ne anlama gelir? Yoğunluk bileşenlerin hacimce ağırlıklı ortalamasıdır, yani bir karışım kuralıdır. Bu bir istisnadır: Hafta 7'de göreceğimiz gibi life dik doğrultudaki rijitlik ($E_2$) ve kayma rijitliği ($G_{12}$) böyle basit bir ortalama vermez.
Çözümlü örnek 1.1.1Temel

Karbon/epoksi tabakanın yoğunluğu ve lif kütle oranı

Verilenler

Karbon (grafit) lif: $\rho_f = 1{,}8$ g/cm³. Epoksi: $\rho_m = 1{,}28$ g/cm³ [Kaw, Tablo 1.5 ve 1.10]. Lif hacim oranı $V_f = 0{,}60$.

İstenenler

Kompozitin yoğunluğu $\rho_c$ ve lif kütle oranı $W_f$.

Model ve kabuller

Boşluksuz tabaka; (1) ve (2) bağıntıları.

Çözüm

$$ \rho_c = 1{,}8 \times 0{,}60 + 1{,}28 \times 0{,}40 = 1{,}080 + 0{,}512 = 1{,}592\ \text{g/cm}^3 $$ $$ W_f = \frac{1{,}8}{1{,}592}\times 0{,}60 = 0{,}678 \quad\Rightarrow\quad W_m = 0{,}322 $$

Birim kontrolü

(g/cm³)·(boyutsuz) = g/cm³. $W_f$ için (g/cm³)/(g/cm³) = boyutsuz. Sağlama: $0 < W_f < 1$ ve lif matristen yoğun olduğu için $W_f > V_f$ olmalı: 0,678 > 0,60 ✓.

Fiziksel ve mühendislik yorumu

Sonuç, Kaw'ın tek yönlü grafit/epoksi için verdiği 1,6 bağıl yoğunlukla uyumlu [Kaw, Tablo 1.1, s. 6]. Kütlece bakınca malzemenin üçte ikisinden fazlası lif; reçine hacmin %40'ı olsa da kütlenin yalnız %32'si. Bir parçanın kütlesini azaltmak isteyen tasarımcı için $V_f$'yi artırmak yoğunluğu yükseltir (lif daha ağır), ama rijitliği çok daha hızlı artırır. Bu dengeyi Ders 1.2'de inceleyeceğiz.

Benzer problem — kendinizi sınayınCam/epoksi

Cam lif ($\rho_f = 2{,}5$ g/cm³) ve epoksiden ($1{,}28$ g/cm³) oluşan, $V_f = 0{,}55$ olan bir tabakanın yoğunluğunu ve lif kütle oranını bulun.

Çözümü göster
$$ \rho_c = 2{,}5 \times 0{,}55 + 1{,}28 \times 0{,}45 = 1{,}375 + 0{,}576 = 1{,}951\ \text{g/cm}^3 $$ $$ W_f = \frac{2{,}5}{1{,}951}\times 0{,}55 = 0{,}705 $$

Cam lif karbondan daha yoğun olduğu için aynı hacim oranında kütle oranı daha yüksek (0,705 > 0,678) ve kompozit daha ağır.

Çözümlü örnek 1.1.2Mühendislik uygulaması

Prepreg reçine içeriğinden panel kütlesi

Verilenler

Karbon/epoksi prepreg: reçine içeriği ağırlıkça %35 ($W_m = 0{,}35$, $W_f = 0{,}65$). PAN esaslı karbon lif $\rho_f = 1{,}78$ g/cm³ [Kaw, Tablo 1.8, s. 25], epoksi $\rho_m = 1{,}28$ g/cm³. Panel 1,2 m × 0,8 m, 16 tabaka, her tabaka 0,15 mm.

İstenenler

$V_f$, $\rho_c$ ve panel kütlesi. Karşılaştırma için aynı kalınlıkta alüminyum levhanın kütlesi ($\rho = 2{,}70$ g/cm³).

Model ve kabuller

Kürleme sonrası boşluk ve reçine kaybı yok kabul ediliyor (gerçekte vakum torbalamada bir miktar reçine emilir; Hafta 2). Bağıntı (3), sonra (1).

Çözüm

1. Hacim oranı:

$$ V_f = \frac{0{,}65/1{,}78}{0{,}65/1{,}78 + 0{,}35/1{,}28} = \frac{0{,}3652}{0{,}3652 + 0{,}2734} = 0{,}572 $$

2. Yoğunluk:

$$ \rho_c = 1{,}78 \times 0{,}572 + 1{,}28 \times 0{,}428 = 1{,}566\ \text{g/cm}^3 $$

3. Hacim: kalınlık $h = 16 \times 0{,}15 = 2{,}40$ mm; $v_c = 1{,}2 \times 0{,}8 \times 0{,}0024 = 0{,}002304$ m³.

4. Kütle: $m = 1566 \times 0{,}002304 = 3{,}61$ kg. Aynı kalınlıkta alüminyum: $2700 \times 0{,}002304 = 6{,}22$ kg.

Birim kontrolü

$\rho_c$ g/cm³ → ×1000 → kg/m³; kg/m³ × m³ = kg ✓. Ara kontrol: $V_f$ (0,572) < $W_f$ (0,65), çünkü lif daha yoğun ✓.

Fiziksel ve mühendislik yorumu

Karbon/epoksi panel aynı kalınlıktaki alüminyumdan %42 hafif. Ama “aynı kalınlık” adil bir karşılaştırma değildir: alüminyum her yönde aynı rijitliğe sahipken, 16 tabakanın açıları panelin hangi yönde ne kadar rijit olacağını belirler. Adil karşılaştırma “aynı görevi yapan” parçalar arasında yapılır; bunu Ders 1.2'de malzeme indisleriyle kuracağız.

Benzer problem — kendinizi sınayınCam/epoksi kapak

E-cam ($\rho_f = 2{,}54$ g/cm³ [Kaw, Tablo 1.6]) ve epoksiden ($1{,}28$ g/cm³) yapılan prepregte reçine içeriği ağırlıkça %40'tır. 1,0 m × 0,5 m boyutunda, her biri 0,25 mm olan 10 tabakalı bir kapağın $V_f$, $\rho_c$ ve kütlesini bulun.

İpucu

Önce (3) ile $V_f$'yi, sonra (1) ile yoğunluğu bulun; kalınlık 2,5 mm.

Çözümü göster
$$ V_f = \frac{0{,}60/2{,}54}{0{,}60/2{,}54 + 0{,}40/1{,}28} = \frac{0{,}2362}{0{,}2362+0{,}3125} = 0{,}430 $$ $$ \rho_c = 2{,}54 \times 0{,}430 + 1{,}28 \times 0{,}570 = 1{,}822\ \text{g/cm}^3 $$

Hacim $1{,}0 \times 0{,}5 \times 0{,}0025 = 0{,}00125$ m³; kütle $1822 \times 0{,}00125 = 2{,}28$ kg. Kütlece %60 lif olmasına karşın hacimce yalnız %43 lif var; cam lifin yüksek yoğunluğu bu farkı büyütüyor.

7. Yöne ve konuma bağlılık

Kompozitleri metallerden ayıran iki özellik, malzeme özelliklerinin doğrultuya ve konuma bağlı olabilmesidir. Bu ikisi birbirinden bağımsız kavramlardır [Kaw, s. 53] [Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 29–31]:

  • Doğrultuya göre: bir noktada özellikler her doğrultuda aynıysa malzeme izotroptur (İng. isotropic); doğrultuya göre değişiyorsa anizotroptur (İng. anisotropic). Birbirine dik üç simetri düzlemi olan özel anizotrop malzemeye ortotrop (İng. orthotropic) denir. İzotrop malzemenin sonsuz, ortotrop malzemenin üç, genel anizotrop malzemenin hiç simetri düzlemi yoktur.
  • Konuma göre: özellikler cismin her noktasında aynıysa cisim homojendir (İng. homogeneous), noktadan noktaya değişiyorsa heterojendir (İng. heterogeneous (nonhomogeneous)).
Homojen–heterojen ve izotrop–anizotrop dört durum İki satır iki sütunlu tablo. Sütunlar izotrop ve anizotrop, satırlar homojen ve heterojen. Her hücrede bir kare ve içinde, o noktadaki elastisite modülünün doğrultuya göre değişimini gösteren küçük bir eğri var: izotropta daire, anizotropta uzamış bir şekil. Heterojen satırda bu eğrinin boyutu konuma göre değişiyor. Örnekler: düzgün sıcaklıkta çelik çubuk; makro ölçekte tek yönlü tabaka; bir ucu ısıtılmış çelik çubuk; mikro ölçekte lif ve matris. izotropanizotrop homojenheterojen düzgün sıcaklıkta çelik çubuk tek yönlü tabaka (makro ölçek) bir ucu ısıtılmış çelik çubuk lif ve matris (mikro ölçek)
Şekil 3. İki kavram birbirinden bağımsızdır. Kırmızı eğriler, o noktada elastisite modülünün doğrultuya göre değişimini temsil eder: daire izotropluğu, uzamış şekil anizotropluğu gösterir; boyutun yerden yere değişmesi heterojenliği. Isıtılmış çelik çubuk örneği Kaw'dan alındı [Kaw, s. 53].

Hangi sınıfta olduğu, hangi ölçekte baktığımıza bağlıdır. Mikro ölçekte lif takviyeli bir kompozit hem heterojen hem anizotroptur. Makro ölçekte (Şekil 2'deki tabaka) homojen kabul edilir ama anizotrop kalır. Bu kursun büyük kısmı “homojen, ortotrop tabaka” modelini kullanır.

Dikkat

Ortotrop, izotrop demek değildir

Tek yönlü bir tabaka 1-2-3 eksenlerine göre ortotroptur: bu üç eksen boyunca yüklediğinizde normal gerilme yalnız normal şekil değiştirme, kayma gerilmesi yalnız kayma şekil değiştirmesi oluşturur. Ama bu eksenlerin dışında bir doğrultuda yüklerseniz, hem rijitlik çok değişir hem de çekme bir kayma şekil değiştirmesi doğurur. Sonraki bölüm bu farkın ne kadar büyük olduğunu gösteriyor.

8. Tek yönlü tabaka yöne ne kadar bağlı?

Lif doğrultusu x ekseniyle θ açısı yapan tek yönlü bir tabakayı x doğrultusunda çektiğimizi düşünelim (Şekil 4). Tabakanın bu doğrultudaki görünür elastisite modülü (İng. Young's modulus (modulus of elasticity); sembol $E$; birim: GPa (= 1000 MPa)) $E_x = \sigma_x/\varepsilon_x$ θ ile nasıl değişir? Bunun için tabakanın 1-2 eksenlerindeki dört sabitini kullanacağız: boyuna modül $E_1$, enine modül $E_2$, asıl Poisson oranı (İng. Poisson's ratio; sembol $\nu$, $\nu_{12}$; birim: boyutsuz) $\nu_{12}$ ve düzlem içi kayma modülü (İng. shear modulus; sembol $G$, $G_{12}$; birim: GPa) $G_{12}$.

Açılı tabaka, x-y ve 1-2 eksenleri Dikdörtgen bir tabaka içinde, yatay x eksenine θ açısıyla eğik paralel lifler. Orijinden x ve y eksenleri ile lif doğrultusundaki 1 ekseni ve ona dik 2 ekseni çizili. θ açısı x ekseninden 1 eksenine saat yönünün tersine ölçülüyor. Tabakanın iki ucuna x doğrultusunda çekme gerilmesi σx uygulanıyor. xy 12 θ σx σx θ: x ekseninden 1 eksenine, saat yönünün tersine pozitif
Şekil 4. Açılı tek yönlü tabaka. 1-2 eksenleri malzemeye (liflere), x-y eksenleri yüke ve yapıya bağlıdır. θ'nın işareti kursun her yerinde bu şekildeki gibidir [Tüfekçi, Bölüm 2, slayt 122].
Kabuller
  • Tabaka makro ölçekte homojen ve ortotrop; 1-2 eksenleri malzeme eksenleri.
  • Doğrusal elastik davranış, küçük şekil değiştirme.
  • Düzlem gerilme; uygulanan tek gerilme $\sigma_x$ ($\sigma_y = \tau_{xy} = 0$).
  • Tabaka serbestçe şekil değiştirebiliyor: uçları kaymayı engelleyecek biçimde tutulmuyor.
Türetme E_x(θ) bağıntısının türetimi (dört adım)

Adım 1 — Gerilmeyi malzeme eksenlerine taşı. Ön bilgilerdeki dönüşümde $\sigma_y = \tau_{xy} = 0$ koyarsak:

$$ \sigma_1 = \sigma_x\cos^2\theta,\qquad \sigma_2 = \sigma_x\sin^2\theta,\qquad \tau_{12} = -\sigma_x\sin\theta\cos\theta $$

Adım 2 — Malzeme eksenlerinde Hooke yasası. Ortotrop tabakada normal gerilmeler yalnız normal şekil değiştirme, kayma gerilmesi yalnız kayma şekil değiştirmesi doğurur. $\sigma_2$'nin 1 doğrultusunda yarattığı büzülmeyi karşılıklılık bağıntısı $\nu_{21}/E_2 = \nu_{12}/E_1$ ile yazıyoruz (Hafta 3'te türetilecek):

$$ \varepsilon_1 = \frac{\sigma_1}{E_1} - \frac{\nu_{12}}{E_1}\sigma_2,\qquad \varepsilon_2 = -\frac{\nu_{12}}{E_1}\sigma_1 + \frac{\sigma_2}{E_2},\qquad \gamma_{12} = \frac{\tau_{12}}{G_{12}} $$

Adım 3 — Şekil değiştirmeyi x doğrultusuna geri taşı. 1-2 eksenlerinden x eksenine dönüşümde (açı −θ), mühendislik kayma şekil değiştirmesiyle:

$$ \varepsilon_x = \varepsilon_1\cos^2\theta + \varepsilon_2\sin^2\theta - \gamma_{12}\sin\theta\cos\theta $$

Adım 4 — Yerleştir ve topla. $c = \cos\theta$, $s = \sin\theta$ ile:

$$ \varepsilon_x = \sigma_x\left[\frac{c^2(c^2 - \nu_{12}s^2)}{E_1} + \frac{s^2}{E_2}s^2 - \frac{\nu_{12}c^2 s^2}{E_1} + \frac{s^2c^2}{G_{12}}\right] $$

Köşeli parantezi düzenleyip $E_x = \sigma_x/\varepsilon_x$ yazınca bağıntı (4) elde edilir.

$$ \frac{1}{E_x} = \frac{c^4}{E_1} + \left(\frac{1}{G_{12}} - \frac{2\nu_{12}}{E_1}\right)s^2c^2 + \frac{s^4}{E_2} \tag{4} $$

Kaynak: A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı (2006), Eş. 2.130, s. 125. Aynı bağıntı Tüfekçi, Bölüm 2, slayt 144'te de verilir; Hafta 5'te matris gösterimiyle yeniden türetilecek.

Dört soru

Bağıntı (4) için dört soru

  • Nereden geliyor? Gerilme dönüşümü + ortotrop Hooke yasası + şekil değiştirme dönüşümü. Başka kabul yok.
  • Hangi şartlarda geçerli? Tek başına, serbestçe şekil değiştirebilen tek yönlü bir tabaka; yalnız $\sigma_x$ yüklemesi; doğrusal elastik bölge. Katmanlı bir yapının içindeki bir tabakaya doğrudan uygulanamaz, çünkü komşu tabakalar onun şekil değiştirmesini kısıtlar (Hafta 10–11). Uçları tutulmuş bir deney numunesinde de kayma bağlaşımı engellendiği için ölçülen değer farklı olabilir [Kaw, s. 123].
  • Nasıl uygulanır? $E_1$, $E_2$, $\nu_{12}$, $G_{12}$ ve θ verilince doğrudan hesaplanır. Sağlama: θ = 0° için $E_x = E_1$, θ = 90° için $E_x = E_2$.
  • Sonuç ne anlama gelir? Aşağıdaki örnek ve araç gösteriyor: küçük bir açı sapması bile rijitliği çok düşürür, çünkü yük hızla matrisin baskın olduğu kayma ve enine modlara kayar.
Çözümlü örnek 1.1.3Temel

Grafit/epoksi tabakada yöne bağlı rijitlik

Verilenler

Tek yönlü grafit/epoksi: $E_1 = 181$ GPa, $E_2 = 10{,}30$ GPa, $\nu_{12} = 0{,}28$, $G_{12} = 7{,}17$ GPa [Kaw, Tablo 2.1, s. 106]. Karşılaştırma için çelik: $E = 206{,}84$ GPa (her yönde).

İstenenler

θ = 0°, 45° ve 90° için $E_x$.

Model ve kabuller

Bağıntı (4) ve kabulleri.

Çözüm

θ = 0°: $c = 1$, $s = 0$ → $1/E_x = 1/E_1$ → $E_x = 181$ GPa.

θ = 90°: $c = 0$, $s = 1$ → $E_x = E_2 = 10{,}30$ GPa.

θ = 45°: $c^2 = s^2 = 0{,}5$, $c^4 = s^4 = s^2c^2 = 0{,}25$:

$$ \frac{1}{E_x} = \frac{0{,}25}{181} + \left(\frac{1}{7{,}17} - \frac{2\times 0{,}28}{181}\right)0{,}25 + \frac{0{,}25}{10{,}30} $$ $$ = 0{,}001381 + (0{,}13947 - 0{,}00309)\times 0{,}25 + 0{,}024272 = 0{,}059747\ \text{GPa}^{-1} $$ $$ E_x(45^\circ) = 16{,}74\ \text{GPa} $$

Birim kontrolü

Her terim 1/GPa; $\nu_{12}$ boyutsuz olduğundan parantez içi tutarlı ✓. Sınır durumlar: 0° ve 90° sonuçları $E_1$ ve $E_2$'ye eşit ✓. Aynı bağıntıyla θ = 60° için 12,42 GPa çıkıyor; bu Kaw'ın Örnek 2.9'daki sonucuyla birebir aynı [Kaw, s. 126–127].

Fiziksel ve mühendislik yorumu

Lif doğrultusunda çeliğin %88'i kadar rijit olan tabaka, 45°'de çeliğin yalnızca %8'i, 90°'de %5'i kadar rijittir. 45°'deki değeri en çok $1/G_{12}$ terimi belirliyor (0,0341 / 0,0597, yani yaklaşık %57): yük artık lifleri çekmiyor, matrisi kaydırıyor. Mühendislik sonucu: tek yönlü tabaka yalnızca yükün yönü kesin bilinen yerlerde tek başına kullanılabilir; yük birden fazla yönden geliyorsa farklı açılarda tabakalar dizmek gerekir. Katmanlı yapıların varlık nedeni budur.

Benzer problem — kendinizi sınayınCam/epoksi tabaka, θ = 30°

Kaw Tablo 2.1'deki cam/epoksi tabaka için ($E_1 = 38{,}6$ GPa, $E_2 = 8{,}27$ GPa, $\nu_{12} = 0{,}26$, $G_{12} = 4{,}14$ GPa) θ = 30°'de $E_x$'i bulun ve $E_1$'e oranını grafit/epoksinin aynı açıdaki oranıyla karşılaştırın.

İpucu

$c^2 = 0{,}75$, $s^2 = 0{,}25$, $c^4 = 0{,}5625$, $s^4 = 0{,}0625$, $s^2c^2 = 0{,}1875$.

Çözümü göster
$$ \frac{1}{E_x} = \frac{0{,}5625}{38{,}6} + \left(\frac{1}{4{,}14} - \frac{0{,}52}{38{,}6}\right)0{,}1875 + \frac{0{,}0625}{8{,}27} = 0{,}014573 + 0{,}042764 + 0{,}007557 = 0{,}064894 $$

$E_x = 15{,}41$ GPa, yani $E_1$'in %40'ı. Grafit/epoksi aynı açıda (araçtan ya da (4)'ten) 28,78 GPa, $E_1$'in yalnız %16'sı. Cam/epoksi daha az anizotroptur ($E_1/E_2 = 4{,}7$; grafit/epoksi için 17,6); bu yüzden açıya daha az duyarlıdır.

Kendiniz deneyin

Aşağıdaki araç (4) bağıntısını bütün açılar için hesaplayıp kutupsal grafikte çizer. Merkezden bir doğrultuya olan uzaklık, tabakayı o doğrultuda çektiğinizde ölçeceğiniz $E_x$'tir. Çelik ve alüminyum daire çizer; kompozit ise lif doğrultusunda uzamış bir şekil. Malzemeyi değiştirin, kendi değerlerinizi girin ve θ kaydırıcısıyla bir doğrultu seçin.

Yöne bağlı elastisite modülüKaw Eş. 2.130 · tek yönlü tabaka · GPa

Bu araç JavaScript ile çalışır. Kapalıysa Çözümlü örnek 1.1.3'teki değerleri kullanabilirsiniz: 0°'de 181, 45°'de 16,74, 90°'de 10,30 GPa.

Denemeniz için: grafit/epoksiyi seçin ve kaydırıcıyı 0°'den yavaşça artırın. $E_x$ hangi açıda $E_1$'in yarısına iner? (Alıştırma 4.) Sonra malzeme listesinden “İzotrop sağlaması”nı seçin: $E_1 = E_2$ ve $G_{12} = E/[2(1+\nu)]$ girildiğinde grafik tam bir daireye dönüşür.

9. Sık yapılan hatalar

  • Kompoziti alaşımla karıştırmak. Alaşımda bileşenler atom düzeyinde karışır; kompozitte ayrı fazlar olarak kalır ve arayüzle birbirine bağlanır.
  • Heterojen ile anizotropu eş anlamlı sanmak. Biri konuma, diğeri doğrultuya bağlılıktır. Bir ucu ısıtılmış çelik çubuk heterojen ama izotroptur; makro ölçekte tek yönlü tabaka homojen ama anizotroptur.
  • Kütle oranını hacim oranı yerine kullanmak. “Ağırlıkça %65 lif”, hacimce %65 lif demek değildir (Örnek 1.1.2'de 0,572). Mikromekanik bağıntılar hacim oranıyla çalışır.
  • Lifin özelliğini kompozitin özelliği sanmak. Karbon lifin modülü 230 GPa'dır; $V_f = 0{,}70$ olan tek yönlü tabakanınki 181 GPa'dır ve bu da yalnız lif doğrultusunda geçerlidir [Kaw, s. 5].
  • Tek yönlü tabakanın “biraz” yöne bağlı olduğunu düşünmek. Grafit/epoksi 12°'lik bir sapmada rijitliğinin yarısını kaybeder (Alıştırma 4). Lif hizası üretimde en çok dikkat edilen konulardan biridir.
  • θ'nın yönünü ters almak. θ, x ekseninden 1 eksenine, saat yönünün tersine pozitiftir. $E_x$ yalnız $\cos^2$ ve $\sin^2$ içerdiği için işarete duyarsızdır; ama Hafta 5'te kayma bağlaşımı terimlerinin işareti θ'nın işaretiyle değişecek.

10. Alıştırmalar

Alıştırma 1KolayKavramsalHangi sınıf, hangi ölçek?

Aşağıdakileri homojen/heterojen ve izotrop/anizotrop olarak sınıflandırın; gerekiyorsa hangi ölçekte baktığınızı belirtin: (a) betonarme kiriş, (b) ahşap kiriş, (c) kısa ve rastgele yönlenmiş cam lif katkılı enjeksiyon plastik parça, (d) makro ölçekte tek yönlü karbon/epoksi tabaka, (e) oda sıcaklığında alüminyum levha.

İpucu

Önce “özellik noktadan noktaya değişiyor mu?”, sonra “bir noktada doğrultuya göre değişiyor mu?” diye sorun. Rastgele yönlenmiş kısa lifler büyük ölçekte hiçbir doğrultuyu kayırmaz.

Çözümü göster

(a) Heterojen (donatı ve beton ayrı); kiriş ölçeğinde donatı boyuna yerleştiği için anizotrop davranır. (b) Ahşap: lif doğrultusunda çok daha rijit, yani anizotrop; yıllık halkalar ve budaklar nedeniyle heterojen; makro ölçekte genellikle homojen ve ortotrop kabul edilir. (c) Mikro ölçekte heterojen ve anizotrop; parça ölçeğinde lifler rastgele dağılmışsa yaklaşık homojen ve izotrop (bu yüzden bu tür kompozitlere bazen yarı izotrop denir [Zor, s. 22]). Kalıp içindeki akış lifleri yönlendirirse izotropluk bozulur. (d) Homojen, anizotrop (ortotrop). (e) Homojen, izotrop.

Alıştırma 2KolaySayısalTablodaki yoğunluktan lif oranı

Kaw Tablo 1.1, tek yönlü cam/epoksi için bağıl yoğunluğu 1,8, grafit/epoksi için 1,6 olarak verir. Cam lif 2,5, grafit lif 1,8, epoksi 1,28 g/cm³ ise her biri için $V_f$ ne olmalıdır? Aynı kitabın Tablo 2.1'i bu malzemeler için $V_f$ = 0,45 ve 0,70 verir. Fark nereden geliyor?

İpucu

(1)'i $V_f$ için çözün: $V_f = (\rho_c - \rho_m)/(\rho_f - \rho_m)$. Sonra $\rho_c$'deki ±0,05'lik yuvarlamanın $V_f$'yi ne kadar değiştirdiğine bakın.

Çözümü göster

Cam/epoksi: $V_f = (1{,}8 - 1{,}28)/(2{,}5 - 1{,}28) = 0{,}426$. Grafit/epoksi: $V_f = (1{,}6 - 1{,}28)/(1{,}8 - 1{,}28) = 0{,}615$.

Fark yuvarlamadan geliyor. $\mathrm{d}V_f/\mathrm{d}\rho_c = 1/(\rho_f - \rho_m)$; grafit/epoksi için bu 1/0,52 ≈ 1,9'dur, yani yoğunluktaki 0,05 g/cm³'lük yuvarlama $V_f$'yi yaklaşık 0,1 değiştirir. $V_f = 0{,}70$ ile (1) 1,644 g/cm³ verir, bu da tek ondalıkla “1,6” yazılır. Ders: yoğunluktan lif oranı çıkarmak hassas ölçüm ister; yuvarlanmış tablo değerleri bunun için uygun değildir.

Alıştırma 3OrtaSayısalYoğunluk sınırı

Bir drone kolu için karbon/epoksi kompozitin yoğunluğunun 1,55 g/cm³'ü geçmemesi isteniyor ($\rho_f = 1{,}8$, $\rho_m = 1{,}28$ g/cm³). İzin verilen en büyük $V_f$ nedir? Bu sınır rijitlik açısından neden istenmeyen bir sınırdır?

İpucu

(1) $V_f$ ile doğrusal artar. İkinci soru için lif doğrultusundaki modülün $V_f$ ile nasıl değiştiğini düşünün.

Çözümü göster

$V_f \le (1{,}55 - 1{,}28)/(1{,}8 - 1{,}28) = 0{,}519$. Lif doğrultusundaki modül yaklaşık $E_f V_f + E_m V_m$ ile artar (Hafta 7); lif, matristen 60 kat rijittir. $V_f$'yi 0,60'tan 0,52'ye indirmek yoğunluğu yalnız %2,6 (1,592 → 1,55 g/cm³) azaltırken lif doğrultusundaki modülü yaklaşık %13 düşürür. Hafif tasarımda ölçüt yoğunluğun kendisi değil, rijitliğin yoğunluğa oranıdır; bu sınır kütleyi azaltmak yerine çoğu zaman artırır (parça daha kalın yapılmak zorunda kalır).

Alıştırma 4OrtaSayısalYarı rijitlik açısı

Kaw Tablo 2.1'deki grafit/epoksi tabaka için $E_x$ hangi açıda $E_1$'in yarısına iner? Hangi açıda $E_1$'in %10'una iner? Araçla ya da (4) ile bulun.

İpucu

(4)'ü θ için kapalı biçimde çözmek zahmetli; araçta kaydırıcıyı gezdirin ya da hesap makinesinde birkaç açı deneyip aralığı daraltın (ikiye bölme).

Çözümü göster

$E_x = 90{,}5$ GPa için θ ≈ 12,2°; $E_x = 18{,}1$ GPa için θ ≈ 42,2°. Lif hizasındaki 12°'lik bir sapma rijitliğin yarısını götürür. Bu yüzden basınçlı kap, profil çekme ve otomatik bant yatırma gibi yöntemlerde lif açısı sıkı toleranslarla kontrol edilir.

Alıştırma 5ZorTüretmeİzotrop malzeme sağlaması

(a) (4)'te $E_1 = E_2 = E$, $\nu_{12} = \nu$ ve $G_{12} = E/[2(1+\nu)]$ koyarak $E_x$'in θ'dan bağımsız olduğunu gösterin. (b) $E = 200$ GPa, $\nu = 0{,}3$ fakat $G_{12} = 60$ GPa olsaydı $E_x(45^\circ)$ ne olurdu? Böyle bir malzeme izotrop mudur?

İpucu

$1/G - 2\nu/E$ ifadesine $1/G = 2(1+\nu)/E$ koyun ve $c^4 + 2s^2c^2 + s^4 = (c^2+s^2)^2$ olduğunu kullanın.

Çözümü göster

(a) $1/G_{12} - 2\nu/E = 2(1+\nu)/E - 2\nu/E = 2/E$. O hâlde

$$ \frac{1}{E_x} = \frac{c^4 + 2s^2c^2 + s^4}{E} = \frac{(c^2+s^2)^2}{E} = \frac{1}{E} $$

ve her θ için $E_x = E$.

(b)

$$ \frac{1}{E_x} = \frac{0{,}25}{200} + \left(\frac{1}{60} - \frac{0{,}6}{200}\right)0{,}25 + \frac{0{,}25}{200} = 0{,}005917 \;\Rightarrow\; E_x = 169{,}0\ \text{GPa} $$

0° ve 90°'de 200 GPa, 45°'de 169 GPa: malzeme 1 ve 2 doğrultularında aynı rijitlikte olsa da izotrop değildir. İzotropluk için iki doğrultunun eşitliği yetmez; $G$, $E$ ve $\nu$ arasındaki bağıntı da sağlanmalıdır. (Kübik kristaller ve dengeli dokuma kumaşlar böyle davranır.)

Alıştırma 6OrtaKavramsalZayıf matris, basma mukavemeti

Matrisin modülü lifin altmışta biri kadarken, Kaw tek yönlü kompozitin basma mukavemetini “matrisin etkilediği” özellikler arasında sayar. Neden? Bu, Örnek 1.1.3'te 90° ve 45°'deki düşük rijitlikle nasıl ilişkili?

İpucu

Basınç altında çok ince, uzun bir çubuk ne yapar? Onu yanal olarak ne tutar?

Çözümü göster

Lifler son derece ince ve uzundur; tek başına basınç altında hemen burkulurlar. Onları yanal olarak destekleyen matristir. Lifler mikro ölçekte burkulmaya (mikro burkulma) zorlandığında matris kayma şekil değiştirmesi yapar; dolayısıyla basma mukavemeti matrisin kayma rijitliği ve mukavemetiyle sınırlanır. Aynı mekanizma 45° ve 90° yüklemede de işler: yük lif boyunca değil, matrisin kayma ve enine şekil değiştirmesi üzerinden taşınır. İki durumda da “zincirin zayıf halkası” matristir.

11. Özet

Özet
  • Kompozit, makro ölçekte birleşen ve birbiri içinde çözünmeyen bileşenlerden oluşur. Lif yükü taşır; matris lifleri tutar, korur, yükü aktarır ve basınçta destekler; aktarım arayüzdeki kayma gerilmesiyle olur.
  • Ölçek zinciri: lif ve matris → tabaka → katmanlı yapı → yapı elemanı. Mikromekanik lif ve matristen tabaka özelliklerini, makromekanik tabakalardan yapı davranışını bulur.
  • Boşluksuz kompozitte $\rho_c = \rho_f V_f + \rho_m V_m$ ve $W_f = (\rho_f/\rho_c)V_f$. Üretici verisi çoğu zaman kütlecedir; hacim oranına (3) ile geçilir.
  • Homojen–heterojen konuma, izotrop–anizotrop doğrultuya bağlılıktır. Makro ölçekte tabaka homojen ve ortotrop kabul edilir.
  • Tek yönlü tabakada $E_x$ bağıntı (4) ile açıya bağlıdır. Grafit/epoksi 45°'de lif doğrultusundaki rijitliğinin yalnız %9'unu gösterir.

Sonraki derste, kompozitin metallere göre “daha iyi” olduğu iddiasını sayılarla sınayacağız: hangi yüklemede, hangi ölçüte göre ve ne kadar?

Bu dersteki terimler

Terimler ilk geçtikleri sırayla listelendi. Tanımların tamamı terimler sözlüğünde.

Bu derste tanımlanan terimler
TürkçeİngilizceSembolBirim
kompozit malzemecomposite material——
takviyereinforcement——
liffiber (fibre)indis $f$—
rijitlikstiffness—duruma göre (N/mm, N·mm²…)
mukavemetstrength$\sigma_{\ult}$MPa
matrismatrixindis $m$—
arayüzinterface——
tabakalamina (ply, layer)——
tek yönlü tabakaunidirectional lamina——
katmanlı yapılaminate——
lif açısıfiber orientation angle$\theta$° (derece)
mikromekanikmicromechanics——
makromekanikmacromechanics——
lif hacim oranıfiber volume fraction$V_f$boyutsuz (0–1 veya %)
matris hacim oranımatrix volume fraction$V_m$boyutsuz
yoğunlukdensity$\rho$kg/m³ (veya g/cm³)
lif kütle oranıfiber mass (weight) fraction$W_f$boyutsuz
izotropisotropic——
anizotropanisotropic——
ortotroporthotropic——
homojenhomogeneous——
heterojenheterogeneous (nonhomogeneous)——
elastisite modülüYoung's modulus (modulus of elasticity)$E$GPa (= 1000 MPa)
Poisson oranıPoisson's ratio$\nu$, $\nu_{12}$boyutsuz
kayma modülüshear modulus$G$, $G_{12}$GPa

Kaynaklar

  • E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Bölüm 1: Giriş, ders notları (slayt, 330 s.), İTÜ Makina Fakültesi, Katı Cisimlerin Mekaniği programı, 2026. — slayt 8–35 (tanım, terimler), 56–61 (lifler), 94–97 (matris ve arayüz)
  • A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı, CRC Press (Taylor & Francis), Boca Raton, 2006. Dersin resmî ders kitabı. — Bölüm 1.1 ve 1.4 (s. 1–4, 12–16, 51–54); Eş. 2.130 ve Örnek 2.9 (s. 125–127); Tablo 1.5, 1.6, 1.8, 1.10, 2.1
  • M. Zor, Kompozit Malzeme Mekaniği — Ders Notları, Dokuz Eylül Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü, son güncelleme 15.08.2025 (280 s.). Yazar, notların kendi sitesinden serbestçe indirilebildiğini belirtiyor: mehmetzor.com — Bölüm 1.1–1.2 ve 1.7 (s. 6–8, 20–25)
  • B. Griffiths, “Boeing sets pace for composite usage in large civil aircraft”, CompositesWorld, 1 Mayıs 2005. compositesworld.com — Boeing 787'de malzeme payları
  • L. Mishnaevsky Jr., K. Branner, H. N. Petersen, J. Beauson, M. McGugan, B. F. Sørensen, “Materials for Wind Turbine Blades: An Overview”, Materials, 10(11), 1285, 2017. doi:10.3390/ma10111285 — rüzgâr türbini kanadı malzemeleri
  • E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Bölüm 2: Tabakanın Makromekaniği, ders notları (slayt, 237 s.), İTÜ, 2026.

Bütün kurs için toplu liste: kaynakça. Sayfadaki hesaplar, kaynakların değerleri kullanılarak bağımsız olarak yeniden yapıldı. Hata görürseniz moc.kecicuktu@ofni adresine yazabilirsiniz.