Akademik / MKC 516 / Hafta 14 / Ders 14.1

Hafta 14 · Ders 14.1 · ~65 dk

Simetrik katmanlı kirişlerin eğilmesi: dar ve geniş kiriş

Katmanlı kirişte tek bir E yoktur ve kiriş eğilirken enine de eğrilmek ister. Bu derste dar ve geniş kiriş kabulleriyle etkin eğilme modülünü tanımlıyor, iki kabulün sehimde %2, gerilmede %50'ye varan fark verdiğini görüyoruz.

Bu derste öğrenecekleriniz

  • Dar ve geniş kiriş kabullerini ve etkin eğilme modüllerini türetmek
  • Katmanlı kirişte sehim ve kat gerilmelerini hesaplamak
  • İki kabulün sehim ve gerilme sonuçlarını karşılaştırıp yorumlamak
  • Dizilim sırasının eğilme rijitliğine etkisini değerlendirmek
Hafta
Hafta 14 — Katmanlı kompozit kirişlerin eğilmesi
Süre
~65 dk
Ön koşul
Ders 11.1.
Resmî çıktı
  • ÖÇ 8. İç kuvvet ve momentlerden katmanlı yapının orta düzleminde şekil değiştirme ve eğriliğini hesaplamak.
  • ÖÇ 9. Kompozit katmanlı yapılarda kalınlık boyunca gerilme ve şekil değişimini hesaplayacaktır.
  • ÖÇ 10. Katmanlı yapıların tasarımını ve analizini yapacak, çıkan sonuçları yorumlayacaktır.
Kaynak: ders katalog formu (Tüfekçi, Bölüm 1, slayt 4 ve 7)

1. Neden öğreniyoruz?

Kiriş, mühendisliğin en tanıdık yapı elemanıdır: $\sigma = Mz/I$ ve $EI\,d^2w/dx^2 = -M$. Katmanlı kompozit kirişte ise $E$ kattan kata değişir ve tek bir “E” yoktur; üstelik kiriş eğilirken enine doğrultuda da eğrilmek ve burulmak ister. Bu derste kirişi plak gibi düşünerek etkin bir eğilme modülü tanımlıyor, kirişin genişliğine göre iki uç kabulü (dar ve geniş kiriş) karşılaştırıyoruz. Göreceğimiz sonuç öğreticidir: iki kabul sehimde yalnız %2 fark verirken kat gerilmelerinde %30–50 fark verebilir.

2. Ön bilgiler

Ön bilgi

Ders 10.2, 11.1 ve izotrop kiriş teorisinden

İzotrop kirişte $\sigma = Mz/I$, $EI\,\kappa_x = M$, $\kappa_x = -d^2w/dx^2$; basit mesnetli, yayılı yüklü kirişte $M_{maks} = qL^2/8$, $\delta_{maks} = 5qL^4/(384EI)$ (Kaw Eş. 6.1–6.4, 6.19–6.20). Simetrik katmanlı yapıda $\{\kappa\} = [D^*]\{M\}$, eğilme modülü $E^f_x = 12/(h^3D^*_{11})$ (Ders 11.1).

3. Dar kiriş

Genişliği $b$ olan kirişte kesitteki moment $M = M_xb$'dir. Kiriş eğilirken yan yüzleri serbesttir; enine doğrultuda moment ve burulma momenti yoktur: $M_y = M_{xy} = 0$. Simetrik dizilimde [Kaw, Bölüm 6.2, Eş. 6.5–6.18, s. 433–436] [Ders notları, Bölüm 6, slayt 6–23]:

$$ \kappa_x = D^*_{11}M_x,\qquad \kappa_y = D^*_{12}M_x,\qquad \kappa_{xy} = D^*_{16}M_x \tag{1} $$

Kiriş yeterince dar ($L/b$ büyük) ise orta düzlem çökmesi yalnız $x$'e bağlı alınabilir: $w_0 = w_0(x)$. (1)'i izotrop kirişin $E_xI\kappa_x = M$ biçimiyle eşleştirince

$$ E_x = \frac{12}{h^3D^*_{11}},\qquad I = \frac{bh^3}{12},\qquad M = M_xb \tag{2} $$

bulunur; bu, Ders 11.1'deki eğilme modülüdür. Sehim izotrop kiriş formülüyle hesaplanır ve kat gerilmeleri $\{\varepsilon\} = z\{\kappa\}$ (simetrik yapıda $\varepsilon^0 = 0$) ile her katın $[\bar Q]$'sundan bulunur.

4. Geniş kiriş

Kiriş geniş ise ($b/h$ büyük) kesit enine doğrultuda eğrilemez ve burulamaz: $\kappa_y = \kappa_{xy} = 0$. Bu durumda enine momentler serbest değildir ve $M_x = D_{11}\kappa_x$ olur [Kaw, Örnek 6.2, Eş. 6.21–6.22, s. 440–444]:

$$ E_x = \frac{12D_{11}}{h^3} \tag{3} $$

Gerçek bir kiriş bu iki uç arasında bir yerdedir. $D_{11} \ge 1/D^*_{11}$ olduğundan geniş kiriş her zaman daha rijit hesaplanır.

Dar ve geniş kiriş Solda dar bir kirişin kesiti: eğilmede kesit Poisson etkisiyle enine yönde ters eğrilik alıyor (antiklastik eğrilik), kenarları serbest. Sağda geniş bir plak şeridinin kesiti: genişlik büyük olduğu için kesit düz kalıyor, enine eğrilik sıfır. dar: Mᵧ = Mₓᵧ = 0κᵧ ≠ 0 (kesit eğrilir) geniş: κᵧ = κₓᵧ = 0Mᵧ ≠ 0 (kesit düz kalır) b/h küçükb/h büyük kesitler kiriş eksenine dik (x kâğıda dik), eğilme momenti Mₓ
Şekil 1. Kirişin genişliğine göre iki kabul. Dar kirişte enine eğrilik serbesttir ve eğilme modülü $1/D^*_{11}$ ile, geniş kirişte enine eğrilik tutulur ve $D_{11}$ ile hesaplanır.
Dört soru

Bağıntı (2)–(3) için dört soru

  • Nereden geliyor? Katmanlı plak bağıntısı $\{M\} = [D]\{\kappa\}$ (simetrik) ile izotrop kirişin $EI\kappa = M$ bağıntısının eşleştirilmesi; iki farklı sınır kabulü ($M_y = M_{xy} = 0$ ya da $\kappa_y = \kappa_{xy} = 0$).
  • Hangi şartlarda geçerli? Klasik laminasyon teorisi (kayma şekil değiştirmesi ihmal; $L/h$ büyük), küçük sehim (bu derste $\delta/L$ yüzde birkaçı aşmamalı), simetrik dizilim (simetrik olmayan için Ders 14.2). Dar kiriş kabulünde $w_0$'ın $y$'ye bağlılığı ihmal edilir.
  • Nasıl uygulanır? [D]'yi bul, dar kiriş için ters çevir. $E_x$'i (2) ya da (3) ile bul, sehimi izotrop formülden hesapla; en büyük momentli kesitte $\{\kappa\}$'yı (1) ile bul, katların üst/alt yüzlerinde gerilmeleri hesapla.
  • Sonuç ne anlama gelir? Etkin modül, $D_{11}$'in dış katlarca belirlenmesi nedeniyle dizilime çok bağlıdır. Sehim iki kabulde benzer çıksa da gerilme dağılımı (özellikle açılı katlarda) farklıdır; kırılma kontrolünde hangi kabulün geçerli olduğu önemlidir.

5. Çözümlü örnekler

Çözümlü örnek 14.1.1Temel

Kaw Örnek 6.1–6.2: [0/90/−30/30]s kiriş

Verilenler

Basit mesnetli, $L = 0{,}1$ m, $b = 5$ mm; grafit/epoksi (Kaw Tablo 2.1), $[0/90/-30/30]_s$, kat 0,125 mm ($h = 1$ mm); yayılı yük $q = 200$ N/m [Kaw, Örnek 6.1–6.2, s. 436–444] [Ders notları, Bölüm 6, slayt 14–23].

İstenenler

Dar ve geniş kiriş kabulüyle en büyük sehim; üçüncü katın (−30°) üst yüzündeki gerilmeler.

Model ve kabuller

(1)–(3); $M_{maks} = qL^2/8 = 0{,}25$ N·m, $M_x = M/b = 50$ N·m/m; $I = bh^3/12 = 4{,}167\times10^{-13}$ m⁴.

Çözüm

$D_{11} = 10{,}15$ Pa·m³, $D^*_{11} = 0{,}1009$ 1/(Pa·m³).

Dar: $E_x = 12/(10^{-9}\cdot0{,}1009) = 118{,}96$ GPa; $\delta = 5(200)(0{,}1^4)/(384\cdot118{,}96\times10^9\cdot4{,}167\times10^{-13}) = 5{,}254$ mm. $\{\kappa\} = [D^*]\{50; 0; 0\} = (5{,}044;\ -0{,}4605;\ 2{,}279)$ 1/m. −30° katın üstü $z = -0{,}25$ mm: $\{\varepsilon\} = (-1261;\ 115{,}1;\ -569{,}7)$ μ; $\{\sigma\}_{xy} = (-103{,}3;\ -26{,}79;\ 45{,}10)$ MPa; yerel $(\sigma_1, \sigma_2, \tau_{12}) = (-123{,}2;\ -6{,}86;\ -10{,}59)$ MPa.

Geniş: $E_x = 12(10{,}15)/10^{-9} = 121{,}85$ GPa; $\delta = 5{,}129$ mm. $\kappa_x = 50/10{,}15 = 4{,}924$ 1/m; $\{\varepsilon\} = (-1231;\ 0;\ 0)$ μ; $\{\sigma\}_{xy} = (-134{,}6;\ -39{,}96;\ 66{,}71)$ MPa; yerel $(-168{,}7;\ -5{,}86;\ -7{,}64)$ MPa.

Birim kontrolü

Kaw: dar $1{,}189\times10^{11}$ Pa, 5,256 mm (Kaw $D^*_{11}$'i 0,1009'a yuvarlayarak); geniş $1{,}218\times10^{11}$ Pa, 5,131 mm; −30° kat üstünde $\sigma_y$ dar $-2{,}680\times10^7$, geniş $-3{,}999\times10^7$ Pa ✓.

Fiziksel ve mühendislik yorumu

Sehim farkı yalnız %2,4, ama aynı noktadaki genel gerilmelerde fark $\sigma_x$ için %30, $\sigma_y$ için %49, $\tau_{xy}$ için %48 (Kaw'ın hesapladığı oranlar). Dar kirişte enine eğrilik ve burulma serbest kaldığı için açılı katlar yükten daha az pay alır. Kirişin gerçek genişliğine uygun kabulü seçmek, özellikle dayanım kontrolünde önemlidir.

Benzer problem — kendinizi sınayınOrtada tekil yük

Aynı kirişin ortasına $P = 2$ N tekil yük gelirse dar kiriş kabulüyle sehim ve $M_{maks}$ nedir?

İpucu

$\delta = PL^3/(48EI)$, $M = PL/4$.

Çözümü göster

$M = 2(0{,}1)/4 = 0{,}05$ N·m (yayılı yükteki momentin beşte biri), $M_x = 10$ N·m/m; $\delta = 2(0{,}001)/(48\cdot118{,}96\times10^9\cdot4{,}167\times10^{-13}) = 0{,}841$ mm. Gerilmeler moment oranında: −30° katın üstünde $\sigma_1 = -24{,}6$ MPa.

Çözümlü örnek 14.1.2Mühendislik uygulaması

Aynı katlar, iki dizilim: 0° dışarıda mı içeride mi?

Verilenler

Grafit/epoksi, dört 0° ve dört 90° kat (0,125 mm), $L = 0{,}2$ m, $b = 10$ mm, $q = 10$ N/m, basit mesnet. Seçenekler $[0_2/90_2]_s$ ve $[90_2/0_2]_s$.

İstenenler

Etkin modül, sehim, en büyük lif gerilmesi.

Model ve kabuller

Dar kiriş (2); araç.

Çözüm

$[0_2/90_2]_s$: $E_x = 160{,}1$ GPa, $\delta = 1{,}561$ mm, dış yüzde $\sigma_1 = \mp34{,}0$ MPa. $[90_2/0_2]_s$: $E_x = 31{,}73$ GPa, $\delta = 7{,}88$ mm. İkisinin düzlem içi modülü aynı (95,99 GPa).

Birim kontrolü

$M = 10(0{,}04)/8 = 0{,}05$ N·m; $I = 8{,}333\times10^{-13}$ m⁴ ✓.

Fiziksel ve mühendislik yorumu

Aynı malzeme ve kütle, beş kat farklı sehim. Eğilen bir kirişte 0° katları dışa koymak, I profilindeki başlıkların kompozit karşılığıdır. Ters dizilimde 90° dış katlar eğilme gerilmesini enine doğrultuda (düşük enine dayanımla) taşır; dayanım açısından da kötü bir seçimdir.

Benzer problem — kendinizi sınayınGeniş kiriş farkı

Örnek 14.1.2'deki iki dizilim için geniş kiriş kabulü sehimi ne kadar değiştirir? Neden Örnek 14.1.1'dekinden az?

İpucu

Çapraz katlı yapıda $D_{16} = D_{26} = 0$.

Çözümü göster

$[0_2/90_2]_s$: 1,561 → 1,559 mm (%0,2); $[90_2/0_2]_s$: 7,880 → 7,867 mm. Çapraz katlıda burulma bağlaşımı yok, yalnız küçük $D_{12}$ (Poisson) etkisi var; bu yüzden iki kabul neredeyse aynı. Açılı katlar varken fark büyür.

6. Etkileşimli araç

Dizilim, malzeme, açıklık, genişlik, mesnet ve yük türü ile dar/geniş kabulünü seçin; araç etkin modülü, sehimi, en büyük momentli kesitteki kat gerilmelerini verir ve kalınlık boyunca çizer. Varsayılanlar Kaw Örnek 6.1'dir. Simetrik olmayan dizilim girildiğinde Ders 14.2'deki yönteme geçer.

Katmanlı kirişin eğilmesiDar ve geniş kiriş, sehim ve kat gerilmeleri

Bu araç JavaScript ile çalışır. Kapalıysa Örnek 14.1.1'deki adımları elle izleyebilirsiniz.

7. Sık yapılan hatalar

  • Kat gerilmesini $Mz/I$ ile bulmak. Bu yalnız homojen kesit için geçerlidir; katmanlı kirişte $\sigma = [\bar Q]_kz\{\kappa\}$.
  • $M$ ile $M_x$'i karıştırmak. $M_x = M/b$ (birim genişlik başına).
  • Dar kirişte $D_{11}$ kullanmak. Dar kirişte $1/D^*_{11}$, geniş kirişte $D_{11}$.
  • Sehim farkı küçük diye gerilmeleri de aynı saymak.
  • Büyük sehim. $\delta/L$ büyükse doğrusal kiriş teorisi geçersizdir.

8. Alıştırmalar

Alıştırma 1KolaySayısalTek yönlü kiriş

Grafit/epoksi $[0]_8$ kirişte dar ve geniş kiriş modülleri nedir?

İpucu

$D^*_{11} = 12S_{11}/h^3$, $D_{11} = Q_{11}h^3/12$.

Çözümü göster

Dar: $E_x = 1/S_{11} = E_1 = 181$ GPa. Geniş: $E_x = Q_{11} = 181{,}8$ GPa. Fark yalnız Poisson etkisinden ($1 - \nu_{12}\nu_{21} = 0{,}9955$).

Alıştırma 2OrtaSayısalKonsol kiriş

Örnek 14.1.1'deki kiriş 0,1 m konsol olsun ve ucuna 0,5 N tekil yük gelsin. Araçla dar kiriş sehimini ve ankastre kesitteki −30° kat üstünün yerel gerilmelerini bulun.

İpucu

$M = PL = 0{,}05$ N·m; $\delta = PL^3/(3EI)$.

Çözümü göster

$\delta = 0{,}5(0{,}001)/(3\cdot118{,}96\times10^9\cdot4{,}167\times10^{-13}) = 3{,}36$ mm. $M_x = 10$ N·m/m, gerilmeler Örnek 14.1.1'dekilerin 10/50 = 0,2 katı: $\sigma_1 = -24{,}6$, $\sigma_2 = -1{,}37$, $\tau_{12} = -2{,}12$ MPa. Konsolda sehim aynı momentli basit kirişinkinin 8 katıdır; bu kiriş için 0,5 N bile açıklığın %3'ü kadar sehim yaratıyor: katmanlı ince kirişler esnektir.

Alıştırma 3OrtaKavramsalBurulma eğriliği nereden?

Örnek 14.1.1'deki dar kirişte $\kappa_{xy} = 2{,}279$ 1/m çıktı. Bu yük altında kiriş neden burulur? Hangi terim sorumludur?

İpucu

(1)'in üçüncü satırı.

Çözümü göster

$\kappa_{xy} = D^*_{16}M_x$; ±30 katlar simetrik dizilimde $D_{16} \ne 0$ bırakır (Ders 12.1). Gerçek bir kirişte mesnetler bu burulmayı kısmen engelleyebilir; o durumda ek gerilmeler oluşur.

Alıştırma 4ZorTüretmeGeniş kiriş modülünün türetimi

(3)'ü simetrik yapı için $\kappa_y = \kappa_{xy} = 0$ koşulundan türetin ve $E^{genis}_x \ge E^{dar}_x$ olduğunu gösterin.

İpucu

$[D]$ pozitif tanımlı; $D^*_{11} \ge 1/D_{11}$.

Çözümü göster

$\{M\} = [D]\{\kappa_x; 0; 0\}$ → $M_x = D_{11}\kappa_x$; eşleştirme $E_xh^3/12 = D_{11}$. Pozitif tanımlı simetrik matriste $(D^{-1})_{11} \ge 1/D_{11}$ (Schur tümleyeni); eşitlik ancak $D_{12} = D_{16} = 0$ iken.

9. Özet

Özet
  • Dar kiriş: $M_y = M_{xy} = 0$, $E_x = 12/(h^3D^*_{11})$.
  • Geniş kiriş: $\kappa_y = \kappa_{xy} = 0$, $E_x = 12D_{11}/h^3$; her zaman daha rijit.
  • Sehim izotrop formüllerle $E_xI$ ile; gerilmeler katların $[\bar Q]$'suyla.
  • İki kabul sehimde az, gerilmede çok farklı sonuç verebilir (Kaw: %2 ve %30–49).

Ders 14.2'de simetrik olmayan kirişlerde uzama–eğilme bağlaşımının tarafsız ekseni nasıl kaydırdığını görüyoruz.

Kaynaklar

  • A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı, CRC Press (Taylor & Francis), Boca Raton, 2006. Dersin resmî ders kitabı. — Bölüm 6.1–6.2 (s. 431–444), Eş. 6.1–6.22, Örnek 6.1–6.2
  • Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Bölüm 6: Kirişlerin Eğilmesi, ders notları (slayt, 34 s.), 2019 sürümü. Ders klasöründe bu bölümün yalnız eski sürümü bulunuyor. — slayt 3–23 (giriş, simetrik kirişler)

Bütün kurs için toplu liste: kaynakça. Sayfadaki hesaplar, kaynakların değerleri kullanılarak bağımsız olarak yeniden yapıldı. Hata görürseniz moc.kecicuktu@ofni adresine yazabilirsiniz.