Bu derste öğrenecekleriniz
- Toplam, serbest ve mekanik şekil değiştirmeyi ayırmak; Hooke yasasını mekanik kısma uygulamak
- Açılı tabakanın αₓ, αᵧ, αₓᵧ ve βₓ, βᵧ, βₓᵧ katsayılarını hesaplamak
- Serbest ve tutulmuş tabakada ısıl ve nem gerilmelerini bulmak
- Üç boyutlu ortotrop malzemede sıcaklık ve nem etkisiyle şekil değiştirme ve gerilme hesaplamak
- Artık gerilmelerin dayanıma etkisini yorumlamak
1. Neden öğreniyoruz?
Polimer matrisli kompozitler yüksek sıcaklıkta kürlenip oda sıcaklığına soğutulur. Kaw'a göre bu sıcaklık farkı polimer matrisli kompozitlerde 200–300 °C, seramik matrislilerde 1000 °C'ye kadar çıkabilir [Kaw, Bölüm 2.9, s. 160]. Lif ve matrisin genleşme katsayıları çok farklı olduğundan, tek yönlü bir tabaka bile soğurken lif doğrultusunda neredeyse hiç kısalmaz, life dik doğrultuda belirgin biçimde kısalır. Ayrıca polimer matris havadaki nemi emer ve şişer.
Serbest bir tek tabakada bu genleşmeler gerilme yaratmaz. Ama tabaka bir yere bağlıysa, ya da Hafta 11'de göreceğimiz gibi farklı açılı başka tabakalara yapışıksa, genleşmesi engellenir ve artık gerilmeler doğar. Bu derste dilini kuruyoruz: toplam şekil değiştirme = mekanik + ısıl + nem kısmı; gerilmeyi yalnız mekanik kısım doğurur.
2. Ön bilgiler
Hafta 4–5'ten
Malzeme eksenlerinde $\{\varepsilon\} = [S]\{\sigma\}$, $\{\sigma\} = [Q]\{\varepsilon\}$; şekil değiştirme dönüşümü tansör bileşeniyle ($\gamma/2$) yapılır: $\{\varepsilon_1, \varepsilon_2, \gamma_{12}/2\} = [T]\{\varepsilon_x, \varepsilon_y, \gamma_{xy}/2\}$ (Ders 5.1).
3. Serbest genleşme ve mekanik şekil değiştirme
Malzeme eksenlerinde, $\Delta T$ sıcaklık değişimi ve $\Delta C$ nem değişimi (birim kütle başına emilen nem kütlesi, kg/kg) için [Kaw, Eş. 2.174–2.177, s. 163–164] [Tüfekçi, Bölüm 2, slayt 228–230]:
$$ \begin{Bmatrix}\varepsilon_1\\ \varepsilon_2\\ \gamma_{12}\end{Bmatrix} = [S]\begin{Bmatrix}\sigma_1\\ \sigma_2\\ \tau_{12}\end{Bmatrix} + \Delta T\begin{Bmatrix}\alpha_1\\ \alpha_2\\ 0\end{Bmatrix} + \Delta C\begin{Bmatrix}\beta_1\\ \beta_2\\ 0\end{Bmatrix} \tag{1} $$ $$ \{\sigma\}_{12} = [Q]\left(\{\varepsilon\}_{12} - \Delta T\{\alpha\}_{12} - \Delta C\{\beta\}_{12}\right) \tag{2} $$$\alpha_1, \alpha_2$ ısıl genleşme katsayıları , $\beta_1, \beta_2$ nem genleşme katsayılarıdır (m/m/kg/kg). Malzeme eksenlerinde sıcaklık ve nem kayma şekil değiştirmesi yaratmaz: ortotrop malzemenin simetri düzlemleri buna izin vermez.
Bağıntı (1)–(2) için dört soru
- Nereden geliyor? Süperpozisyon: toplam şekil değiştirme, gerilmenin doğurduğu (mekanik) kısım ile serbest genleşmenin toplamıdır. Hooke yasası yalnız mekanik kısma uygulanır.
- Hangi şartlarda geçerli? Doğrusal elastik davranış; katsayılar sıcaklık ve nemden bağımsız kabul edilir (gerçekte matris özellikleri sıcaklıkla değişir); nem tabaka içinde düzgün dağılmış (geçici difüzyon yok sayılmış).
- Nasıl uygulanır? Serbest tabaka: $\sigma = 0$, $\varepsilon = \alpha\Delta T + \beta\Delta C$. Tamamen tutulmuş tabaka: $\varepsilon = 0$, $\sigma = -[Q](\alpha\Delta T + \beta\Delta C)$. Ara durumlar karışık problemdir (Ders 4.2).
- Sonuç ne anlama gelir? Gerilme, genleşme engellendiği ölçüde doğar. Soğuma ($\Delta T < 0$) ile nem emme ($\Delta C > 0$) enine doğrultuda zıt yönde çalışır; bu yüzden nem, kür artık gerilmelerini kısmen giderebilir.
4. Açılı tabakada genleşme katsayıları
Genleşme bir şekil değiştirmedir; dönüşümü de şekil değiştirme gibi, tansör bileşeniyle yapılır [Kaw, Eş. 2.178–2.182, s. 164–165] [Tüfekçi, Bölüm 2, slayt 231–232]:
$$ \begin{Bmatrix}\alpha_x\\ \alpha_y\\ \alpha_{xy}/2\end{Bmatrix} = [T]^{-1}\begin{Bmatrix}\alpha_1\\ \alpha_2\\ 0\end{Bmatrix}\quad\Rightarrow\quad \alpha_x = c^2\alpha_1 + s^2\alpha_2,\quad \alpha_y = s^2\alpha_1 + c^2\alpha_2,\quad \alpha_{xy} = 2sc(\alpha_1 - \alpha_2) \tag{3} $$$\beta$ için aynı. Genel eksenlerde $\{\varepsilon\}_{xy} = [\bar S]\{\sigma\}_{xy} + \Delta T\{\alpha\}_{xy} + \Delta C\{\beta\}_{xy}$. Yeni olan, ısıl kayma genleşmesi $\alpha_{xy}$'dir: açılı bir tabaka ısıtıldığında yalnız boyutları değişmez, dik açıları da bozulur.
Neden 2 çarpanı?
$\alpha_{xy}$ bir mühendislik kayma genleşmesidir (γ gibi). (3)'teki dönüşüm tansör bileşeniyle ($\alpha_{xy}/2$) yazıldığı için sonuçta 2 çarpanı çıkar. Kaw Örnek 2.20'de grafiğe geçmeden önce $[T]^{-1}$ ile bulunan üçüncü bileşen $\alpha_{xy}/2$'dir ve 2 ile çarpılır.
5. Çözümlü örnekler
60° cam/epoksi tabakada serbest genleşme
Verilenler
Cam/epoksi (Kaw Tablo 2.1): $\alpha_1 = 8{,}6$, $\alpha_2 = 22{,}1$ μm/m/°C; $\beta_1 = 0$, $\beta_2 = 0{,}6$ m/m/kg/kg. Tabaka açısı 60°. $\Delta T = -100$ °C, $\Delta C = 0{,}02$ kg/kg [Kaw, Örnek 2.20, s. 165–166]. Tabaka serbest.
İstenenler
$\alpha_x, \alpha_y, \alpha_{xy}$; $\beta_x, \beta_y, \beta_{xy}$; serbest şekil değiştirmeler.
Model ve kabuller
(3); serbest tabakada $\sigma = 0$.
Çözüm
$c^2 = 0{,}25$, $s^2 = 0{,}75$, $2sc = 0{,}8660$.
$$ \alpha_x = 0{,}25(8{,}6) + 0{,}75(22{,}1) = 18{,}73,\quad \alpha_y = 0{,}75(8{,}6) + 0{,}25(22{,}1) = 11{,}98,\quad \alpha_{xy} = 0{,}866(8{,}6 - 22{,}1) = -11{,}69\ \mu\text{m/m/°C} $$ $$ \beta_x = 0{,}75(0{,}6) = 0{,}450,\quad \beta_y = 0{,}25(0{,}6) = 0{,}150,\quad \beta_{xy} = 0{,}866(0 - 0{,}6) = -0{,}5196 $$ $$ \varepsilon_x = 18{,}73\times10^{-6}(-100) + 0{,}450(0{,}02) = 7{,}127\times10^{-3},\quad \varepsilon_y = 1{,}802\times10^{-3},\quad \gamma_{xy} = -9{,}223\times10^{-3} $$Birim kontrolü
(μm/m/°C)·°C ve (m/m/kg/kg)·(kg/kg) boyutsuz ✓. Sonuçlar Kaw'ınkilerle aynı.
Fiziksel ve mühendislik yorumu
Bu örnekte nem şişmesi ısıl büzülmeye baskın çıkıyor: soğumasına rağmen tabaka uzuyor. $\gamma_{xy} = -0{,}92\%$ büyük bir açı değişimidir; böyle bir tabaka başka katmanlara yapışıksa ciddi kayma gerilmeleri doğar.
Benzer problem — kendinizi sınayınAynı malzeme, 30°
Aynı cam/epoksi 30° tabaka için $\alpha_{xy}$'yi ve aynı $\Delta T$, $\Delta C$ altında serbest şekil değiştirmeleri bulun. 60° sonucuyla ilişkisi nedir?
İpucu
30° tabaka, 60° tabakanın x–y eksenleri yer değiştirmiş hâlidir; kaymanın işaretine dikkat.
Çözümü göster
$\alpha_x = 11{,}98$, $\alpha_y = 18{,}73$, $\alpha_{xy} = 2(0{,}433)(8{,}6 - 22{,}1) = -11{,}69$ μm/m/°C; $\beta_x = 0{,}150$, $\beta_y = 0{,}450$, $\beta_{xy} = -0{,}5196$. $\varepsilon_x = 1{,}802\times10^{-3}$, $\varepsilon_y = 7{,}127\times10^{-3}$, $\gamma_{xy} = -9{,}223\times10^{-3}$. Normal bileşenler yer değiştirdi; kayma aynı kaldı, çünkü $2sc$ 30° ve 60°'de eşittir.
İki duvar arasında tutulmuş tabaka: kürden soğuma
Verilenler
Tek yönlü grafit/epoksi (Kaw Tablo 2.1: $\alpha_1 = 0{,}02$, $\alpha_2 = 22{,}5$ μm/m/°C; $[Q]$ Ders 4.1'den) düzlem içinde her yönde tutulmuş ($\varepsilon_1 = \varepsilon_2 = \gamma_{12} = 0$) ve $\Delta T = -100$ °C soğutuluyor. Enine çekme dayanımı 40 MPa.
İstenenler
Artık gerilmeler; enine çekme dayanımının ne kadarını tükettikleri.
Model ve kabuller
(2), $\varepsilon = 0$, $\Delta C = 0$.
Çözüm
$$ \sigma_1 = -[Q_{11}\alpha_1 + Q_{12}\alpha_2]\Delta T = -[181{,}8(0{,}02) + 2{,}897(22{,}5)]\times10^{-6}(-100)\ \text{GPa} = 6{,}88\ \text{MPa} $$ $$ \sigma_2 = -[Q_{12}\alpha_1 + Q_{22}\alpha_2]\Delta T = -[2{,}897(0{,}02) + 10{,}35(22{,}5)]\times10^{-6}(-100)\ \text{GPa} = 23{,}28\ \text{MPa} $$Birim kontrolü
GPa × (1/°C) × °C = GPa → ×1000 MPa ✓.
Fiziksel ve mühendislik yorumu
Hiç dış yük yokken enine gerilme 23,3 MPa: dayanımın %58'i. Dış yük gelmeden önce tabakanın enine taşıma kapasitesinin yarısından fazlası tükenmiş. Katmanlı yapılarda komşu tabakalar bu tutmayı kısmen sağlar (Hafta 11); bu yüzden ilk katman kırılması hesaplarında ısıl artık gerilmeler ihmal edilmemelidir (Hafta 12, Kaw Örnek 5.4'te FPF yükünü yaklaşık %40 düşürür).
Benzer problem — kendinizi sınayınNem emerek rahatlama
Aynı tutulmuş tabaka soğuduktan sonra $\Delta C = 0{,}005$ kg/kg nem emiyor ($\beta_1 = 0$, $\beta_2 = 0{,}6$). Toplam $\sigma_2$ ne olur? Hangi nem miktarı ısıl $\sigma_2$'yi tamamen giderir?
İpucu
Nem kısmı: $\sigma_2^{C} = -Q_{22}\beta_2\Delta C$ ($\beta_1 = 0$).
Çözümü göster
$\sigma_2^C = -10{,}35(0{,}6)(0{,}005)$ GPa $= -31{,}0$ MPa; toplam $23{,}3 - 31{,}0 = -7{,}8$ MPa (artık basma). Sıfırlamak için $\Delta C = 23{,}28/(10{,}35\times0{,}6\times1000) = 0{,}00375$ kg/kg (yaklaşık %0,4). (Küçük $Q_{12}$ katkısı ihmal edildi.)
Vize 1, Soru 1: üç boyutlu ortotrop malzemede sıcaklık ve nem
Verilenler
Ders 3.3'teki ortotrop malzeme (Vize 1, Soru 1) ve $\alpha_1 = 1$, $\alpha_2 = 20$, $\alpha_3 = 15$ (×10⁻⁶ 1/°C); $\beta_1 = 150$, $\beta_2 = 500$, $\beta_3 = 800$ (×10⁻⁶) [Vize 1, Soru 1]. (a) Gerilme tansörü Ders 3.3, Örnek 3.3.2'deki gibi; ii) $\Delta T = +100$ °C, iii) nemde %2 artış, iv) ikisi birlikte. (b) Şekil değiştirmeler Ders 3.3'teki benzer problemdeki gibi; ii) $\Delta T = -120$ °C, iii) nemde %1,5 artış, iv) ikisi birlikte.
İstenenler
(a)'da şekil değiştirmeler, (b)'de gerilmeler.
Model ve kabuller
(1)–(2)'nin üç boyutlu biçimi: $\{\varepsilon\} = [S]\{\sigma\} + \{\alpha\}\Delta T + \{\beta\}\Delta C$, $\{\sigma\} = [C](\{\varepsilon\} - \{\alpha\}\Delta T - \{\beta\}\Delta C)$; kayma bileşenlerinde $\alpha$, $\beta$ sıfır. Kabul: soruda β'ların birimi verilmemiş; “%2 artış” ifadesiyle birlikte β'ların yüzde nem başına verildiğini kabul ediyoruz ($\Delta C = 2$). β'lar kg/kg başına olsaydı ($\Delta C = 0{,}02$) nem katkıları 100 kat küçük, pratikte ihmal edilebilir olurdu.
Çözüm
| Durum | ε₁ | ε₂ | ε₃ | γ₂₃ | γ₃₁ | γ₁₂ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| i) mekanik | 980,6 | −309,4 | 610,9 | 888,9 | −500,0 | 272,7 |
| ii) +100 °C | 1080,6 | 1690,6 | 2110,9 | 888,9 | −500,0 | 272,7 |
| iii) %2 nem | 1280,6 | 690,6 | 2210,9 | 888,9 | −500,0 | 272,7 |
| iv) ikisi | 1380,6 | 2690,6 | 3710,9 | 888,9 | −500,0 | 272,7 |
| Durum | σ₁ | σ₂ | σ₃ | τ₂₃ | τ₃₁ | τ₁₂ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| i) mekanik | −149,95 | 810,71 | 348,37 | 67,5 | −84,0 | 44,0 |
| ii) −120 °C | −74,42 | 1450,20 | 601,04 | 67,5 | −84,0 | 44,0 |
| iii) %1,5 nem | −184,87 | 576,01 | 219,27 | 67,5 | −84,0 | 44,0 |
| iv) ikisi | −109,34 | 1215,51 | 471,95 | 67,5 | −84,0 | 44,0 |
Örnek: (b-ii) $\{\varepsilon\} - \{\alpha\}\Delta T = \{-2500 + 120,\ 3500 + 2400,\ 2000 + 1800,\ \ldots\}\times10^{-6}$; $[C]$ (Ders 3.3) ile çarpılınca $\sigma_2 = 35{,}21(-2{,}38) + 231{,}46(5{,}9) + 44{,}32(3{,}8) = 1450{,}2$ MPa.
Birim kontrolü
GPa × 10⁻³ = MPa ✓. Kayma bileşenleri sıcaklık ve nemden etkilenmiyor ✓ (malzeme eksenleri).
Fiziksel ve mühendislik yorumu
(b)'de şekil değiştirme sabit tutuluyor; soğuma serbest büzülmeyi artırdığı için aynı ölçülen şekil değiştirmeye ulaşmak daha büyük mekanik gerilme gerektiriyor ($\sigma_2$: 811 → 1450 MPa). Nem şişmesi ters yönde çalışıyor. Bu tablo, ölçülen bir şekil değiştirmeden gerilme hesaplarken sıcaklık ve nem geçmişini bilmenin neden şart olduğunu gösteriyor.
Benzer problem — kendinizi sınayınTek eksende tutulmuş tabaka
Grafit/epoksi 0° tabaka yalnız lif doğrultusunda tutuluyor ($\varepsilon_1 = 0$), 2 doğrultusu ve kayma serbest ($\sigma_2 = \tau_{12} = 0$). $\Delta T = -100$ °C'de $\sigma_1$ ve $\varepsilon_2$ nedir?
İpucu
(1)'in birinci satırı: $0 = S_{11}\sigma_1 + \alpha_1\Delta T$.
Çözümü göster
$\sigma_1 = -\alpha_1\Delta T/S_{11} = -E_1\alpha_1\Delta T = -181(0{,}02\times10^{-6})(-100)$ GPa $= 0{,}362$ MPa (lifler neredeyse hiç genleşmediğinden çok küçük). $\varepsilon_2 = S_{12}\sigma_1 + \alpha_2\Delta T = -1{,}547\times10^{-3}(0{,}362)\times10^{-3} + 22{,}5\times10^{-6}(-100) \approx -2250$ μ.
6. Sık yapılan hatalar
- Hooke yasasını toplam şekil değiştirmeye uygulamak. Gerilme yalnız mekanik kısımdan ($\varepsilon - \alpha\Delta T - \beta\Delta C$) doğar.
- Serbest tabakada ısıl gerilme aramak. Tek ve serbest bir tabakada gerilme yoktur; gerilme için tutulma gerekir.
- $\alpha_{xy}$'yi 2 ile çarpmayı unutmak. Dönüşüm tansör bileşeniyle yapılır.
- $\Delta C$'yi yüzde ile kg/kg arasında karıştırmak. Katsayının birimi neyse $\Delta C$ o birimde girilir.
- $\Delta T$'nin işaretini ters almak. Kürden soğuma $\Delta T < 0$'dır.
7. Alıştırmalar
Alıştırma 1KolaySayısalSerbest büzülme
100 mm × 100 mm'lik tek yönlü grafit/epoksi tabaka 150 °C'den 25 °C'ye soğuyor. Lif doğrultusunda ve life dik doğrultuda boy değişimleri ne kadar?
İpucu
$\Delta T = -125$ °C.
Çözümü göster
Lif: $0{,}02\times10^{-6}(-125)(100) = -0{,}00025$ mm; enine: $22{,}5\times10^{-6}(-125)(100) = -0{,}281$ mm. Enine büzülme 1100 kat büyük.
Alıştırma 2KolayKavramsalKayma genleşmesi
Hangi açılarda $\alpha_{xy} = 0$'dır? En büyük $|\alpha_{xy}|$ hangi açıda oluşur?
İpucu
$\alpha_{xy} = \sin2\theta(\alpha_1 - \alpha_2)$.
Çözümü göster
0° ve 90°'de sıfır; $|\sin2\theta| = 1$ olan 45°'de en büyük ($|\alpha_1 - \alpha_2|$).
Alıştırma 3OrtaSayısal45° grafit/epoksi
45° grafit/epoksi tabakanın $\alpha_x, \alpha_y, \alpha_{xy}$ değerlerini bulun. Serbest tabaka 100 °C soğutulunca kare bir elemanın dik açısı ne kadar değişir?
İpucu
(3), $c^2 = s^2 = 0{,}5$, $2sc = 1$.
Çözümü göster
$\alpha_x = \alpha_y = 0{,}5(0{,}02 + 22{,}5) = 11{,}26$; $\alpha_{xy} = 0{,}02 - 22{,}5 = -22{,}48$ μm/m/°C. $\gamma_{xy} = -22{,}48\times10^{-6}(-100) = 2{,}25\times10^{-3}$ rad $= 0{,}129°$.
Alıştırma 4OrtaTüretmeTamamen tutulmuş açılı tabaka
Genel eksenlerde tamamen tutulmuş ($\varepsilon_{xy} = 0$) θ açılı bir tabakada ısıl gerilmenin $\{\sigma\}_{xy} = -[\bar Q]\{\alpha\}_{xy}\Delta T$ olduğunu ve yerel gerilmenin θ'dan bağımsız olduğunu gösterin.
İpucu
Genel ε = 0 ise yerel ε da 0'dır.
Çözümü göster
$\{\varepsilon\}_{xy} = 0$ → $\{\varepsilon\}_{12} = [T]^{-\mathsf T}\cdot 0 = 0$; (2): $\{\sigma\}_{12} = -[Q]\{\alpha\}_{12}\Delta T$, θ'dan bağımsız. Genel eksene taşıyınca $\{\sigma\}_{xy} = [T]^{-1}\{\sigma\}_{12} = -[T]^{-1}[Q][T]^{-\mathsf T}[T]^{\mathsf T}\{\alpha\}_{12}\Delta T$; $[T]^{\mathsf T}\{\alpha\}_{12} = \{\alpha\}_{xy}$ (mühendislik biçimi) olduğundan $-[\bar Q]\{\alpha\}_{xy}\Delta T$ ✓.
Alıştırma 5ZorSayısalIsıl yük altında mukavemet oranı
Örnek 6.2.2'deki tutulmuş grafit/epoksi tabakaya ayrıca $\sigma_2$ doğrultusunda mekanik çekme uygulanıyor. En büyük gerilme ölçütüyle eklenebilecek en büyük mekanik $\sigma_2$ nedir? Isıl gerilme yok sayılsaydı?
İpucu
Isıl gerilme sabit kalır, yalnız mekanik kısım büyür.
Çözümü göster
$40 - 23{,}3 = 16{,}7$ MPa; ısıl gerilme yok sayılsaydı 40 MPa. Mukavemet oranı kavramında ısıl kısım “büyütülmeyen” bir yük olarak ayrı tutulur (Hafta 12).
Alıştırma 6OrtaKavramsalNem ve sıcaklık birlikte
Uçakta kullanılan bir kompozit parça soğuk ve kuru irtifada ile sıcak ve nemli yerde bekleme arasında gidip geliyor. Tutulmuş bir tabakada enine artık gerilme hangi durumda en büyüktür?
İpucu
Soğuma enine çekme, nem enine basma doğurur (Örnek 6.2.2 ve benzeri).
Çözümü göster
Soğuk ve kuru durumda: soğuma enine çekme üretir, onu dengeleyecek nem yoktur. Sıcak-nemli durumda iki etki de enine gerilmeyi azaltır (hatta basmaya çevirir). Bu yüzden enine çatlak kontrolü çoğunlukla soğuk-kuru koşulda yapılır; ama sıcak-nemli koşulda matris özellikleri (ör. basma ve kayma dayanımı) düşer.
8. Özet
- Toplam şekil değiştirme = mekanik + $\alpha\Delta T$ + $\beta\Delta C$; gerilmeyi yalnız mekanik kısım doğurur.
- Serbest tek tabakada ısıl ya da nem gerilmesi yoktur; tutulma gerilme yaratır.
- Açılı tabakada $\alpha_x = c^2\alpha_1 + s^2\alpha_2$, $\alpha_y = s^2\alpha_1 + c^2\alpha_2$, $\alpha_{xy} = 2sc(\alpha_1 - \alpha_2)$; β için aynı.
- Kürden soğuma enine çekme, nem emme enine basma yönünde etki eder; artık gerilmeler dayanımın önemli bir kısmını tüketebilir.
Hafta 7'de tabakanın içine bakıyoruz: $E_1$, $E_2$, $\nu_{12}$, $G_{12}$ ve (Hafta 9'da) α, β lif ve matris özelliklerinden nasıl tahmin edilir?
Bu dersteki terimler
Terimler ilk geçtikleri sırayla listelendi. Tanımların tamamı terimler sözlüğünde.
| Türkçe | İngilizce | Sembol | Birim |
|---|---|---|---|
| ısıl genleşme katsayısı | coefficient of thermal expansion (CTE) | $\alpha$ | 1/°C (μm/m/°C) |
| nem genleşme katsayısı | coefficient of moisture expansion (CME) | $\beta$ | m/m/(kg/kg) |
Kaynaklar
- E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Bölüm 2: Tabakanın Makromekaniği, ders notları (slayt, 237 s.), İTÜ, 2026. — slayt 228–237 (higrotermal bağıntılar, katsayıların dönüşümü, Örnek 2.20)
- A. K. Kaw, Mechanics of Composite Materials, 2. baskı, CRC Press (Taylor & Francis), Boca Raton, 2006. Dersin resmî ders kitabı. — Bölüm 2.9 (s. 160–166), Eş. 2.174–2.182, Örnek 2.20
- E. Tüfekçi, MKC 516 Kompozit Malzemelerin Mekaniği — Vize 1, İTÜ, Nisan 2026. — Soru 1 (a-ii…iv, b-ii…iv)
Bütün kurs için toplu liste: kaynakça. Sayfadaki hesaplar, kaynakların değerleri kullanılarak bağımsız olarak yeniden yapıldı. Hata görürseniz moc.kecicuktu@ofni adresine yazabilirsiniz.