Akademik / MMI 569 / Hafta 14 / Hafta 14 · 14.1

Hafta 14 · Ders 14.1 · ~60 dk

Yöntem seçimi ve kapsamlı örnek

On üç haftada dört ömür modeli, ortalama gerilme, çentik, kalıntı gerilme, değişken genlik ve çok eksenli yükü gördük. Bu son derste hangi problemde hangi yöntemin kullanılacağını bir akışla toparlıyor ve iki kapsamlı örnek çözüyoruz.

Bu derste öğrenecekleriniz

  • Bir yorulma problemini tanımlayıp uygun yöntemi gerekçesiyle seçmek
  • Aynı çentikli parça için S–N ve ε–N sonuçlarını karşılaştırıp farkı açıklamak
  • Değişken genlikli kaynaklı bir detayda rainflow, detay eğrisi ve Miner'i birlikte kullanmak
  • Hesabın kabullerini ve belirsizliklerini rapor etmek

Ders öğrenme çıktılarıyla ilişkisi

  • Çıktı 1. Yorulma mekanizmaları ve tasarım esasları konusunda bilgi sahibi olmak
  • Çıktı 2. Malzemelerin yorulmaya karşı hesabında kullanılan yaklaşımları öğrenmek
  • Çıktı 3. Yapıların yorulmaya karşı hesabında kullanılan yaklaşımları öğrenmek
  • Çıktı 4. Yorulma hesabı yapabilmek
Hafta
Hafta 14 · Gözden geçirme
Süre
~60 dk
Kitap
SFSF §2.1, §9.6–9.7, Böl. 12–13

1. Neden öğreniyoruz?

Gerçek bir problemde kimse “Basquin'i kullanın” demez. Önce problemi tanımlamak, sonra yöntemi seçmek, kabulleri yazmak ve sonucu belirsizliğiyle birlikte vermek gerekir. Kitap yöntemlerin her birinin kendi uygulama alanı olduğunu ve hesapların testle doğrulanması gereken tahminler olduğunu vurgular [SFSF, §2.1, s. 20–21].

2. Ön bilgiler

Bütün haftalar. Özellikle: Ders 2.1 (ölçütler), 4.1–4.2 (S–N), 5.1–5.2 (ε–N), 6.1–6.2 (LEFM), 7.1–7.2 (çentik ve kaynak), 9.1 (rainflow, Miner), 12.1–13.1 (çok eksenli).

3. Yöntem seçimi

Yorulma hesap yöntemi seçimi için akışKutulu akış şeması. Önce: bilinen ya da varsayılan bir çatlak var mı? Evetse LEFM ve Paris ile çatlak ilerleme ömrü. Hayırsa: yerel plastik genleme önemli mi (düşük çevrim, çentik kökü akması)? Evetse genleme–ömür yöntemi ve Neuber ya da Glinka. Hayırsa gerilme–ömür yöntemi. Kaynaklı yapılarda ayrıca standarttaki detay sınıfı eğrileri. Değişken genlikte her yolda rainflow ve hasar toplamı, çok eksenli ve orantısız yükte kritik düzlem.Çatlak var mı / varsayılıyor mu?(muayene sınırı, kaynak kusuru)LEFM + ParisΔK, af, çatlak ilerleme ömrüYerel plastik genleme önemli mi?düşük çevrim, çentikte akmaε–N + Neuber/Glinkayerel genleme yöntemiS–N+ ortalama gerilme düzeltmesievethayırevethayırHer yolda: değişken genlik → rainflow + hasar toplamı (Miner ya da çatlakta çevrim toplamı)Çok eksenli, orantısız yük → kritik düzlem. Kaynaklı detay → standardın gerilme tanımı ve eğrisi.

Şekli yatay kaydırabilirsiniz.

Şekil 14.1. Yöntem seçimi için basitleştirilmiş akış. Gerçek problemlerde birden çok yol birlikte kullanılabilir (ör. iki aşamalı yöntem).

Yollar birbirini dışlamaz: çatlak oluşumu ε–N ile, ilerlemesi LEFM ile hesaplanıp toplanabilir; buna iki aşamalı yöntem denir (Ders 2.1).

Tablo 14.1 — Hangi durumda hangi yöntem?
DurumYöntemDikkat
Uzun ömür, elastik gerilmeler, çentiksiz ya da hafif çentikliS–N + Goodman/Gerber; $K_f$Düzeltme faktörleri; $N_f$ ile $2N_f$
Çentik kökünde akma, düşük–orta çevrim, sıra etkisiε–N + Neuber/Glinka; Morrow/SWTÇevrimsel eğri ($K'$, $n'$); Masing; bellek
Var olan ya da varsayılan çatlak; muayene aralığıLEFM + ParisBirimler; $\Delta K_{th}$; sonlandırma ölçütü
Kaynaklı detayGerilme aralığı + detay / sıcak nokta / çentik eğrisiTanım ile eğriyi eşleştir; çift sayma
Değişken genlikRainflow + Miner (ya da çatlakta çevrim toplama)Ortalama; $D \neq 1$ olabilir; sıra etkisi
Çok eksenli, orantılıvon Mises genliği + hidrostatik ortalama / SinesYalnız orantılı yükte
Çok eksenli, orantısızKritik düzlem (Findley, Fatemi–Socie, SWT tipi)Malzemenin çatlak türü
Özet

Kontrol listesi

  1. Tasarım ölçütü nedir (sonsuz ömür, güvenli ömür, hasar toleransı)?
  2. Yük geçmişi: sabit mi değişken mi? Çevrim mi tersinme mi? Genlik mi aralık mı?
  3. Kritik yer neresi? Gerilme nasıl tanımlandı (nominal, yerel, sıcak nokta)?
  4. Malzeme verisi hangi tablodan, hangi koşulda (yüzey, boyut, ortam)? Temsilî değer var mı?
  5. Ortalama ve kalıntı gerilmeler nasıl katıldı? Gevşeme denetlendi mi?
  6. Sayısal çözüm hangi yöntemle, hangi toleransla yapıldı?
  7. Sonuç medyan mı, tasarım değeri mi? Emniyet payı ömürde mi, gerilmede mi?

4. Kapsamlı örnekler

Çözümlü örnek 14.1.1Çentikli mil: S–N ile ε–NKapsamlı

Verilenler

4340 HR çelik mil (Tablo A.2: $\sigma_u = 827$ MPa, $E = 193$ GPa, $K' = 1337$ MPa, $n' = 0{,}168$, $\sigma'_f = 1198$ MPa, $b = -0{,}095$, $\varepsilon'_f = 0{,}522$, $c = -0{,}563$). Omuzda $K_t = 2{,}5$ (temsilî), $r = 1$ mm. Dönen eğilme, nominal $S_a = 200$ MPa, $R = -1$.

İstenenler

$K_f$; (a) S–N ile ömür ($K_f S_a$ elastik); (b) ε–N ile ömür (Neuber ve Glinka). Hangisi daha uygun?

Model ve kabuller

Peterson; parlatılmış numune verisi (yüzey ve boyut düzeltmesi yapılmadı); Masing; simetrik yükte yerel $\sigma_m = 0$.

Çözüm

$\alpha = 0{,}0254(2070/827)^{1{,}8} = 0{,}133$ mm, $q = 1/(1 + 0{,}133) = 0{,}883$, $K_f = 1 + 0{,}883\times1{,}5 = 2{,}32$.

(a) $K_f S_a = 464{,}9$ MPa → Basquin: $N_f = \tfrac12(464{,}9/1198)^{-1/0{,}095}$ $= 1{,}06\times10^4$ çevrim.

(b) Neuber: $\sigma_a\varepsilon_a = 464{,}9^2/193\,000 = 1{,}120$ MPa ve çevrimsel eğri → $\sigma_a = 398{,}6$ MPa, $\varepsilon_a = 0{,}00281$ → ε–N: $N_f = 5{,}6\times10^4$ çevrim. Glinka: $\sigma_a = 380{,}7$ MPa, $\varepsilon_a = 0{,}00254$, $N_f = 9{,}0\times10^4$.

Birim kontrolü

$\alpha$ ve $r$ mm; Neuber sağ tarafı MPa; ömürler çevrim.

Fiziksel yorum

Elastik yerel gerilme (465 MPa), bu çeliğin çevrimsel akmasına ($K'(0{,}002)^{n'} = 471$ MPa) çok yakın; Ramberg–Osgood eğrisinde bu düzeyde plastik genleme zaten belirgin. Neuber yerel gerilmeyi 399 MPa'ya indiriyor; S–N–$K_f$ yaklaşımı bu akmayı görmediği için ömrü yaklaşık 5 kat tutucu buluyor. Ömür $10^4$–$10^5$ arasında olduğundan ε–N daha uygun. Gerçek parça için yüzey ve boyut etkisi, saçılma ve (çatlak 1 mm'yi geçince) çatlak ilerleme ömrü ayrıca ele alınmalıdır.

Benzer problem · Daha büyük yük

Aynı mil $S_a = 300$ MPa ile yükleniyor. S–N–$K_f$ ve ε–N (Neuber) ömürleri?

İpucu

$K_f S_a = 697$ MPa: çevrimsel akmanın çok üstünde.

Çözümü göster

S–N–$K_f$: $N_f \approx 150$ çevrim (anlamsız derecede tutucu). Neuber: $\sigma_a = 491{,}3$ MPa, $\varepsilon_a = 0{,}00513$, $N_f = 6{,}2\times10^3$ çevrim. Yerel akma büyüdükçe iki yöntem arasındaki fark açılıyor.

Çözümlü örnek 14.1.2Değişken genlikli kaynaklı detayKapsamlı

Verilenler

Bir vinç kirişinde enine bağlantı. Rainflow ile bir çalışma bloğunda nominal gerilme aralıkları: 100 çevrim × 120 MPa ve 1000 çevrim × 60 MPa. Temsilî detay eğrisi: $2\times10^6$ çevrimde 90 MPa, $m = 3$ (Ders 7.2 ile aynı; bir standardın değeri değil). Bütün aralıklar $10^7$ çevrimden kısa ömre karşılık geldiği için tek eğim yeterli.

İstenenler

Blok başına hasar, blok ömrü; hasarın dağılımı.

Model ve kabuller

Nominal gerilme ↔ detay eğrisi; ortalama gerilme yok sayılır (kaynak kuralı uygulaması); Miner, $D = 1$.

Çözüm

$N(120) = 2\times10^6(90/120)^3$ $= 8{,}44\times10^5$; $N(60) = 2\times10^6(90/60)^3$ $= 6{,}75\times10^6$.

$$ D_{\text{blok}} = \frac{100}{8{,}44\times10^5} + \frac{1000}{6{,}75\times10^6} = 1{,}19\times10^{-4} + 1{,}48\times10^{-4} = 2{,}67\times10^{-4} \ \Rightarrow\ B_f = 3750\ \text{blok} $$

Birim kontrolü

Aralıklar MPa; hasar boyutsuz.

Fiziksel yorum

Bu kez küçük çevrimler hasarın yüzde 56'sını veriyor: kaynak eğrisinin eğimi ($m = 3$) Basquin'den çok daha yatık olduğu için küçük aralıklar önemsiz değildir. Tasarım ömrü için eğri zaten alt sınırdır; yine de $D = 1$ kabulü ve eğrinin $10^7$ ötesindeki biçimi kuralın kendisinden alınmalıdır.

Benzer problem · Spektrum değişirse

Blok 50 × 120 MPa ve 2000 × 60 MPa olursa blok ömrü nedir?

İpucu

Aynı $N$ değerleri.

Çözümü göster

$D = 50/8{,}44\times10^5$ $+\,2000/6{,}75\times10^6$ $= 3{,}56\times10^{-4}$, $B_f \approx 2810$ blok.

5. Kursun en sık hataları

  • $N_f$ ile $2N_f$'yi, genlik ile aralığı karıştırmak.
  • $K_t$, $K_f$ ve $K$'yı karıştırmak.
  • Goodman'ı ε–N'ye, Morrow/SWT'yi S–N'ye uygulamak.
  • Paris'te birimleri ve geçerli bölgeyi unutmak; kritik boyu $\Delta S$ ile bulmak.
  • Kaynakta gerilme tanımı ile eğriyi karıştırmak, çift saymak.
  • Orantısız yükte von Mises kullanmak; Miner'de $D = 1$'i kesin saymak.
  • Temsilî değeri gerçek veri gibi sunmak; standart değerini baskısız vermek.

6. Terimler

Bu derste tanıtılan terimler (bütün terimler için terimler sözlüğü)
TürkçeİngilizceSembolBirimTanım
iki aşamalı yöntemtwo-stage method——Çatlak oluşum ömrünün ε–N ile, ilerleme ömrünün LEFM ile hesaplanıp toplanması.

7. Alıştırmalar

Alıştırma 1OrtaKavramsalYöntemi seçin (1)

Bir otomobil süspansiyon kolunun bağlantı deliğinde yol yükleri ölçüldü. Delik kenarında sonlu eleman analizine göre elastik gerilme bazı tepelerde akmayı aşıyor. Hangi yöntem ve hangi adımlar?

İpucu

Çentik kökü akması + değişken genlik.

Çözümü göster

Yerel genleme yaklaşımı (Hafta 10): rainflow, Neuber/Glinka ile yerel döngüler ve bellek, SWT, Miner; sonuçlar test ile doğrulanmalı.

Alıştırma 2OrtaKavramsalYöntemi seçin (2)

Bir basınçlı kap kaynağında muayenede 3 mm derinliğinde bir yüzey kusuru bulundu. Kap çalışmaya devam edebilir mi sorusu nasıl cevaplanır?

İpucu

Var olan çatlak.

Çözümü göster

LEFM: kusur için $K$ çözümü (yüzey çatlağı), kalıntı gerilme katkısı ($K_{res}$), $K_c$ ile kritik boy, Paris ile bir sonraki muayeneye kadar ilerleme; “sızıntı kırılmadan önce” denetimi. Hasar toleranslı yaklaşım.

Alıştırma 3OrtaKavramsalYöntemi seçin (3)

Bir gemi pervane milinde eğilme dönerek, burulma ise motor titreşimiyle farklı frekansta değişiyor. Ne kullanırsınız?

İpucu

Asal eksenler sabit mi?

Çözümü göster

Farklı frekanslar orantısız yük demektir: kritik düzlem yaklaşımı (malzeme kayma çatlağı gösteriyorsa Findley ya da Fatemi–Socie), düzlem bazında çevrim sayımı ve hasar toplamı.

Özet

Özet
  • Önce ölçüt ve problem tanımı, sonra yöntem; kabulleri ve sayısal yöntemi yazın.
  • Akma yoksa S–N, çentikte akma varsa ε–N, çatlak varsa LEFM; kaynakta tanım–eğri eşleşmesi.
  • Değişken genlikte rainflow + hasar toplamı; orantısız çok eksenli yükte kritik düzlem.
  • Bütün sonuçlar tahmindir: saçılma, emniyet payı ve test.

Kurs burada bitiyor. Terimler sözlüğü ve toplu kaynakça, kursun ana sayfasından erişilebilir.

Kaynaklar

  • SFSF: R. I. Stephens, A. Fatemi, R. R. Stephens, H. O. Fuchs, Metal Fatigue in Engineering, 2. baskı, Wiley-Interscience, New York, 2000 (telif sayfası © 2001). ISBN 0-471-51059-9. — §2.1 ömür modelleri (s. 19–22), §9.6–9.7 değişken genlikte S–N ve ε–N (s. 291–299), Böl. 12 kaynaklar, Böl. 13 istatistik; Tablo A.2
  • Dowling: N. E. Dowling, Mechanical Behavior of Materials: Engineering Methods for Deformation, Fracture, and Fatigue, 4. baskı, Pearson, 2013. — Yöntemlerin karşılaştırmalı anlatımı